Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μονακό’

Η Γκρέτα της Γκρέτας;

Posted by sarant στο 27 Σεπτεμβρίου, 2019

Tο σημερινό άρθρο δεν είναι συνέχεια του χτεσινού, που είχε θέμα του την πρωτοβουλία της Γκρέτας Τούνμπεργκ για την κλιματική αλλαγή, όμως είναι έμμεση απόρροιά του.

Ακριβώς επειδή στον τίτλο είχα το όνομα της 16χρονης ακτιβίστριας να κλίνεται, της Γκρέτας, μου έγιναν παρατηρήσεις από φίλους -όχι εδώ, στο Φέισμπουκ. Οπότε, σκέφτηκα να γράψω το σημερινό άρθρο για να συζητήσω αυτό το θέμα, που ασφαλώς είναι (ασύγκριτα) λιγότερο σημαντικό από την κλιματική αλλαγή αλλά δεν παύει ν’απασχολεί όσους ασχολούνται επαγγελματικά με τη γλώσσα ή το γράψιμο ή απλώς ενδιαφέρονται για το θέμα.

Η λογική πίσω από την άκλιτη μορφή είναι ότι πρόκειται για ξένο όνομα και «οι ξένες λέξεις δεν κλίνονται» όπως λέει ο κανόνας. Ο κανόνας ισχύει, αλλά παίρνει νερό ή εν πάση περιπτώσει χρειάζεται αναδιατύπωση. Επίσης πρέπει να διακρίνουμε κύρια ονόματα από ουσιαστικά.

Λοιπόν, με βάση αυτή τη λογική, αφού η Γκρέτα είναι αλλοδαπή, δεν θα την κλίνουμε, θα πούμε «της Γκρέτα», όπως θα λέγαμε «της Σκάρλετ» ή «της Ζιζέλ».

Η άλλη λογική, που την ενστερνίζομαι κι εγώ, δεν κοιτάζει το διαβατήριο του προσώπου αλλά το όνομα. Αν το όνομα έχει προσαρμοστεί ή μπορεί να προσαρμοστεί στο ελληνικό τυπικό, τότε το κλίνουμε. Επομένως, της Γκρέτας, της Ούρσουλας, της Σάρας, της Μπάρμπαρας. Λιγάκι πιο δύσκολο είναι όταν έχουμε εκφορά ονοματεπωνύμου, αλλά εγώ τουλάχιστον γράφω: της Γκρέτας Γκάρμπο, της Ούρσουλας Άντρες, της Σάρας Μπερνάρ, της Μπάρμπαρας Στρέιζαντ.

Λέω «εγώ» όχι από εγωισμό αλλά για να τονίσω ότι πολλά από όσα λέω στο σημερινό άρθρο δεν είναι κοινώς αποδεκτά, πιθανόν δε να είναι και μειοψηφικά.

Οπότε, τα θηλυκά σε -α τα κλίνω, όπως και κάποια θηλυκά σε y, που τα γράφω και -η όταν είναι να τα κλίνω (της Μαίρης Πόπινς).

Ως προς τα τοπωνύμια. Έχουμε πολλά ονόματα χωρών και πολιτειών των ΗΠΑ σε -α. Αυτά αυτομάτως τα κλίνω όλα: της Νικαράγουας, της Βενεζουέλας, της Τανζανίας (ως εδώ οι περισσότεροι θα συμφωνήσετε μαζί μου, υποθέτω), της Ζάμπιας, της Κένυας, της Ναμίμπιας (λιγότεροι θα συμφωνούν), της Καλιφόρνιας, της Αλαμπάμας, της Νεβάδας, της Καρολίνας, της Γιούτας, της Μινεσότας (δεν θα έχετε ολοι ενιαια στάση σε αυτά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 220 Σχόλια »

Μησκοτσέζικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2014

Αν το προχτεσινό δημοψήφισμα έβγαζε «Ναι» στην ανεξαρτησία της Σκοτίας (ή Σκωτίας), θα τα λέγαμε «σκοτσέζικα». Λογικό είναι τώρα να τα τιτλοφορήσω έτσι, παρόλο που έτσι κι αλλιώς ένα μόνο μεζεδάκι έχει σχέση με το δημοψήφισμα της Σκοτίας.

murray* Και ξεκινάω μ’ αυτό. Ο τενίστας Άντι Μάρεϊ εκδηλώθηκε την τελευταία στιγμή υπέρ του Ναι, τουιτάροντας το μήνυμα που βλέπετε αριστερά. Στην Εφημερίδα των Συντακτών, που είχε και το ρεπορτάζ, το τιτίβισμα του Μάρεϊ μεταφράστηκε με ένα, συγχωρητέο ίσως, λάθος: «… Καμιά αρνητική καμπάνια των τελευταίων ημερών δεν επηρέασε την άποψή μου …». Νομίζω ότι το παρερμήνευσαν, και λέω ότι είναι συγχωρητέο επειδή τους μπέρδεψε και η ατημέλητη σύνταξη και στίξη που είναι χαρακτηριστική για το Τουίτερ. Κατά τη γνώμη μου, η σωστή απόδοση είναι: Ο αρνητικός χαρακτήρας (negativity) της εκστρατείας των οπαδών του Όχι (No-campaign) τις τελευταίες μέρες, μ’έκανε να αλλάξω εντελώς την άποψή μου (totally swayed my opinion). Εσείς τι λέτε, εγώ έχω δίκιο ή η εφημερίδα; (δεν βάζω λινκ γιατί τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές δεν έχει ανέβει το άρθρο).

Πριν προχωρήσω, να πω ότι θα χρειαστώ και πάλι τη βοήθεια κάποιων εθελοντών για πληκτρολόγηση. Δείτε στο τέλος.

* Μια φίλη στο Φέισμπουκ, διαβάζοντας το προχτεσινό άρθρο περί Βατικανού, μου έγραψε ότι «εντάξει το Βατικανό-του Βατικανού, αλλά αυτό τάχα σημαίνει ότι θα λέμε και το Μονακό-του Μονακού; Μόνο πάνω από το πτώμα μου!». Απάντησα ότι στα ξένα τοπωνύμια παίζει ρόλο και η χρήση. Έτσι, για κάποιο λόγο το μεν Βατικανό ανέκαθεν κλινόταν, το δε Μονακό σπανίως κλινόταν κι έτσι οι περισσότεροι δεν το κλίνουν. Να σημειώσουμε πάντως ότι το Βατικανό μόνο στα ελληνικά είναι έτσι, ενώ το Μονακό ακούγεται έτσι και στα γαλλικά και σε άλλες ξένες γλώσσες, δηλ. έχει πιο ξενικό άκουσμα: αυτό εξηγεί μονο τη διαφορά, δεν είναι κανόνας. Όπως το Βατικανό κλίνεται και το Μεξικό, όπως το Μονακό μένει άκλιτο το Κογκό. Σαν γενική στάση απέναντι στη γλώσσα, το δικό μου (υποκειμενικότατο βέβαια, όπως ολονών) αισθητήριο συγχωρεί περισσότερο την κλίση του Μονακού παρά την ακλισιά του Μεξικό. Σε άλλον μπορεί να ισχύει το αντίστροφο.

* Καιρό έχουμε να δούμε κρούσματα εισαγωγικομανίας, αλλά στο σημερινό παράδειγμα φοβάμαι ότι μπλέκει και η ακυρολεξία στη μέση. Έτσι, σε διαφήμιση πολυτελούς λαδιού διαβάζω:

Η άριστη ποιότητα του «πράσινου υγρού χρυσού», μπλέκεται στα μεσσηνιακά πιάτα που σερβίρει το «Θάμα», ταξιδεύοντας «ηδονικά» ακόμα και τους πιο απαιτητικούς ουρανίσκους στο απόλυτο γαστριμαργικό «ρέκβιεμ» της απόλαυσης.

Πάνω στον οίστρο του, ο διαφημιτζής μάλλον ξέχασε ότι το ρέκβιεμ είναι πένθιμο είδος μουσικής, ελάχιστα κατάλληλο για διαφήμιση. Αν σώνει και καλά θες μουσική μεταφορά, βάλε «κρεσέντο απόλαυσης» άνθρωπέ μου!

* Μετοχές με μουστάκια, και όχι σε γενική πτώση όπου ο «σωστός» τύπος (π.χ. των ζωσών γλωσσών) φαίνεται να προσκρούει στο γλωσσικό αισθητήριο των περισσότερων. Έτσι, σε άρθρο μουσικού ιστότοπου, ο πολύ καλός στιχουργός Κώστας Τριπολίτης χαρακτηρίζεται «Από τις τελευταίες εναπομείναντες καίριες και «φλεγματικές» πένες του τραγουδιού».

Πέρα από το «εναπομείναντες πένες» (αντί εναπομείνασες), που είναι και λίγο πλεοναστικό έτσι κι αλλιώς, προσέξτε και τα απροσδόκητα εισαγωγικά στο «φλεγματικές», που εδώ έχουν το ρόλο του «περίπου» -κάτι θέλω να πω, δεν βρίσκω τη λέξη, δεν είναι ακριβώς «φλεγματικές» αλλά καταλληλότερη λέξη δεν βρίσκω, οπότε βάζω εισαγωγικά -που εδώ παίζουν και ρόλο κοτσανικού δείκτη (cochanic marker στη διεθνή βιβλιογραφία της κοτσανολογίας).

* Παρόλο που τελευταία για ευνόητους λόγους δεν διαβάζω αθλητικούς ιστότοπους, αυτό μου το έστειλε ένας φίλος. Σε τίτλο άρθρου, το ζητούμενο είναι να «πάρει το κολλάει» ο Μήτρογλου. Όπως όμως έχουμε γράψει σε ένα παλιό άρθρο, το κολάι δεν κολλάει.

* Σοβαρό λάθος δεν είναι, αλλά και πάλι έπρεπε να το αποφύγουν. Σε άρθρο της Καθημερινής για τον καθηγητή Τριχόπουλο, διαβάζω: Αλλωστε, ο κ. Τριχόπουλος έχει εντρυφήσει στη μεσογειακή δίαιτα και για έναν ιδιαίτερο λόγο. Είναι σύζυγος της πολύ γνωστής, και διεθνώς, πανεπιστημιακού Αντωνίας Πολυχρονοπούλου – Τριχοπούλου, το επιστημονικό έργο της οποίας εστιάζει στην ανάδειξη της μεσογειακής διατροφής ως υπόδειγμα σωστής διατροφής και ευρύτερα στη μελέτη του ρόλου της διατροφής στην προάσπιση της υγείας.

Όλα καλά, αλλά το «ως» θέλει ομοιόπτωτο. Άρα, «στην ανάδειξη της μεσογειακής διατροφής ως υποδείγματος σωστής…»

* Δεν ξέρω αν υπάρχει βραβείο πομφόλυγας, αλλά αν θεσπιστεί ποτέ ο βουλευτής Δράμας κ. Κυριαζίδης διεκδικεί μια από τις πρώτες διακρίσεις για την παρακάτω επική σαπουνόφουσκα, με την οποία ξεκίνησε τον χαιρετισμό του στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους της Δράμας:

Έκθαμβος παρακολουθώ το Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους που λαμβάνει χώρα στην πόλη μας για το πολυποίκιλο και πολυθεματικό περιεχόμενό του, όπου δημιουργοί – κυρίως νέοι- παρουσιάζουν τις εμπνευσμένες αφαιρετικές συμπεριλήψεις τους γύρω από διάφορα θέματα πολιτικού – κοινωνικού – οικονομικού ενδιαφέροντος, προκαλώντας παράλληλα την κοινωνία και τους οργανωμένους φορείς της, δηλαδή όλους εμάς, σε μια προσπάθεια αναστοχαστική σε σχέση με την καθημερινότητα.

Το έναυσμα αυτό αποτελεί παρώθηση για αναδίφηση σε δρόμους δημιουργίας μέσα από λακωνικά οράματα ανάπτυξης μεγάλων ιδεών.

Αν θέλετε να τον ακούσετε κιόλας:

https://www.youtube.com/watch?v=TB1Am3TBhMQ

Έχει κι άλλες πομφόλυγες παρακάτω, ενώ να προσεχτεί και το «είμαστε παρόν» που λέει προς το τέλος (ή «είμαστε παρών»; Έτσι κι αλλιώς λάθος είναι).

* Με ρωτάει ένας φίλος αν βρίσκω δόκιμη τη χρήση της λ. χίμαιρα σε πρόσφατο άρθρο του Αντ. Καρακούση στο Βήμα, όπου αναφέρεται ότι «το 2009 επήλθε το ελληνικό κραχ και έκτοτε παλεύουμε με τη χίμαιρα της ύφεσης». Παρόλο που η μυθολογική Χίμαιρα ήταν όντως ένα επίφοβο και σκληροτράχηλο τέρας, στη συνέχεια έχει πάρει τη σημασία του ουτοπικού σκοπού που είναι αδύνατον να πραγματοποιηθεί, οπότε βρίσκω αδόκιμη αυτή τη χρήση, παρόλο που συνοδεύεται από σχετική εικονογράφηση.

* Στις 23 Σεπτεμβρίου κυκλοφορεί το καινούργιο χαρτονόμισμα των 10 ευρώ, και ήδη αρκετοί ιστότοποι (όχι οι περισσότεροι ευτυχώς) γράφουν για το «νέο δεκάευρω«. Έχω γράψει παλιότερα για ποιο λόγο πιστεύω ότι είναι εντελώς λάθος αυτή η γραφή. Δεκάευρο, παιδιά.

* Γουστόζικο τυπογραφικό (; ) λαθάκι σε τίτλο: «Καμπάνια 3.000 ευρώ σε ακροδεξιό ευρωβουλευτή». Καμπάνα βέβαια. Οι λέξεις πάντως (καμπάνα και καμπάνια) είναι τελικά ομόρριζες και αξίζει να τις δούμε κάποτε σε χωριστό άρθρο, μαζί με τα πολλά άλλα μέλη της οικογένειάς τους.

* Με ρωτάει ένας φίλος: Διαβάζω εδώ και εδώ για «ελληνίδες» αγελάδες. Είναι σωστό;

Όχι, δεν στέκει κατά τη γνώμη μου. Ελληνικές αγελάδες. Αλλιώς θα πούμε και για ελληνόπουλα μοσχαράκια; Ή για έλληνες βόδια; (Αυτό το τελευταίο μπορούμε να το πούμε, αλλά με άλλη σημασία).

* Η φινλανδική κυβέρνηση δοκιμάζεται μετά την αποχώρηση των Πρασίνων που διαφώνησαν με την έγκριση της κατασκευής ενός πυρηνικού σταθμού. Στο σχετικό ρεπορτάζ, και μάλιστα σε οικονομικόν ιστότοπο, τρία μηδενικά φαίνεται να χάθηκαν στη μετάφραση:

Αρκετοί επενδυτές αποσύρθηκαν από το σχέδιο που αναμένεται να κοστίσει 4-6 εκατομμύρια ευρώ. Η ουκρανική κρίση έχει περιπλέξει περαιτέρω την αναζήτηση νέων χρηματοδοτών.

Άμα είναι τόσο φτηνό το πυρηνικό εργοστάσιο, να πάρουμε κι εμείς ένα. Αν το έχουν σε μπεζάκι, βέβαια.

* Από τον ίδιον ιστότοπο, μια ακόμα ένδειξη ότι ο Μποστ ζει και μας οδηγεί. Τίτλος σε σχόλιο: ΄Εργα και ημέρες στην Ελλάδα του θηριώδες yacht Topaz. Εντελώς μποστικό, μόνο που εκείνος ήξερε πώς είναι το σωστό και το έκανε για να κοροϊδέψει. Και βέβαια, ο Μποστ, όπως στην ιστορία με τον Παναγιώτου, έγραφε «το γιοτ» (ή «το γιωτ») ενώ εμείς τώρα που πήρε το κουτάλι μας νερό γράφουμε yacht για να δείξουμε πως ξέρουμε αγγλικά -κι ας κάνουμε θηριώδες λάθη.

* Υπάρχει λέξη «τεραστιότητα»; Γιατί όχι, θα έλεγε κάποιος. Άλλοι θα την έβρισκαν… αστειότητα.
Για καλό σκοπό, για να τιμήσει τον Παύλο Φύσσα, ο καλλιτέχνης Μ. Δασκαλάκης-Λεμός έφτιαξε ένα έργο με τον τίτλο «Η τεραστιότητα των άδειων πεδίων του αύριο». Στα αγγλικά, The Vastness of Tomorrow’s Empty Fields.

Δεν μ’ αρέσει η τεραστιότητα. Εδώ κάποιοι θα πρότειναν «Το αχανές των άδειων πεδίων του αύριο», αλλά κάπως παραείναι λόγιο σχήμα για τη φράση αυτή -τουλάχιστον με τα γούστα μου. Γιατί όχι «Τα αχανή, άδεια πεδία του αύριο»;

gaga* Και για τελευταίο ένα που το έκλεψα από το Φέισμπουκ.

Τίτλος εφημερίδας (βάλτε εισαγωγικά αβέρτα στη λέξη): Προκαλεί [η Λαίδη Γκάγκα] με τις εξωφρενικές απαιτήσεις της.

Ποιες είναι οι «εξωφρενικές» απαιτήσεις; το μαθαίνουμε αμέσως πιο κάτω:
Ψάρι από τη Βαρβάκειο και βλίτα από τα Σπάτα.

Τι να πω, φαίνεται ότι έχουμε μπει σε εποχή σπαρτιατικής λιτότητας -τα βλίτα από τα Σπάτα δεν θα τα έλεγα εξωφρενική απαίτηση.

* Και κλείνω με την έκκληση που ανέφερα και πιο πάνω.

Δεν αφορά το ιστολόγιο, αλλά μια προσωπική μου δουλειά, που ελπίζω να βγει σε βιβλίο αργά ή γρήγορα. Πριν από ενάμιση μήνα, είχα ήδη ζητήσει βοήθεια, εθελοντές πληκτρολογητές για καμιά δεκαριά με δεκαπέντε διηγήματα του Ν. Λαπαθιώτη. Είχατε ανταποκριθεί, και με το παραπάνω, και η δουλειά έγινε. Όμως, αποφασίσαμε με τον εκδότη να εντάξουμε στον ίδιο τόμο κι άλλα διηγήματα (ώστε τελικά το έργο να ολοκληρωθεί σε 3 τόμους και όχι σε 4), οπότε πρέπει να πληκτρολογηθούν 6-7 διηγήματα ακόμα.

Μπορώ βέβαια να το κάνω εγώ, και έχω σκοπό να πληκτρολογήσω μερικά, αλλά αν βοηθήσετε κι εσείς θα έχω περισσότερο καιρό για το ιστολόγιο. Μόνη αμοιβή, η αναφορά του ονόματος στις ευχαριστίες του βιβλίου. Όσοι εθελοντές, όχι στα σχόλια αλλά με μέιλ στο sarantπαπάκιpt.lu.

* Ή μάλλον, προσθέτω επί του πιεστηρίου μιαν έκκληση άλλου είδους που μου έστειλαν από το Φιστίκι.

Σας στέλνω τον αριθμό λογαριασμού που μου έστειλαν οι εθελοντές του «Χωριού του Όλοι Μαζί», στη Μυτιλήνη, που περιθάλπουν στο χώρο του πρώην ΠΙΚΠΑ, με πολύ προσωπικό κόπο και χωρίς καμιά άλλη βοήθεια, τους πρόσφυγες που καταφτάνουν κατά δεκάδες στο νησί.
Υπάρχει μεγάλη ανάγκη για βοήθεια, όποιος μπορεί ας συνδράμει με ό,τι μπορεί.
Αν έχετε φίλους που μπορούν να βοηθήσουν, διαδώστε το.
Το όνομα δικαιούχου είναι Μιχάλης Αϊβαλιώτης.
IBAN: GR7901107620000076271413353 SWIFT (BIC) ETHNGRAA Michael Aivaliotis Εθνική Τράπεζα
Διαβάστε αν θέλετε την επιστολή των εθελοντών, όπως την είχε αναδημοσιεύσει το Φιστίκι. Δείτε και το ιστολόγιο του «χωριού».

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 79 Σχόλια »