Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μουσεία λόγων’

Τελευταία απάντηση για το Ν και το Σ

Posted by sarant στο 22 Ιανουαρίου, 2013

Στις αρχές Δεκεμβρίου είχα σχολιάσει επικριτικά ένα άρθρο στο οποίο υποστηριζόταν, μεταξύ άλλων, ότι το γράμμα Ν οξυγονώνει τον εγκέφαλο όταν το προφέρουμε και ότι η θέση του στο αλφάβητο δεν είναι τυχαία. Ο συγγραφέας του άρθρου, ο εκπαιδευτικός κ. Σπύρος Μάρκου από τη Λάρισα, επίτιμος σχολικός συμβουλος, μού έστειλε εκτενή απαντητική επιστολή, την οποία δημοσίευσα ως αυτοτελές άρθρο στις 4 Ιανουαρίου. Ο κ. Μάρκου μου έστειλε νέα επιστολή, ανταπάντηση ας πούμε, ζητώντας να δημοσιευτεί επειδή, όπως λέει, δεν έχει δικό του ιστολόγιο ή ιστοσελίδα. Το θέμα έχει βέβαια κουράσει τους περισσότερους ίσως αναγνώστες και γι’ αυτό συμφώνησα με τον κ. Μάρκου η σημερινή ανταπάντηση να είναι η τελευταία, άλλωστε η γλώσσα δεν διαθέτει άλλες βαθμίδες, αντανταπάντηση και ανταντανταπάντηση.

Μάλιστα, για να συντομέψω τη διαδικασία, αφού διάβασα την επιστολή του κ. Μάρκου, τον παρακάλεσα να προσθέσει κάποιες διευκρινίσεις σε επτά ισχυρισμούς του κειμένου που θα διαβάσετε πιο κάτω, τις οποίες και ενσωμάτωσε στο κείμενό του. Τα σημεία στα οποία ζήτησα διευκρινίσεις ήταν: 1. Τεκμηρίωση για την ύπαρξη των Μουσείων Λόγων στην αρχαιότητα. Σε ποιο χωρίο αρχαίων συγγραφέων γίνεται λόγος γι’ αυτά; 2. Πηγή για το ότι η θεωρία του Saussure δεν γίνεται δεκτή απ’ όλους τους γλωσσολόγους 3. Πηγή για το ότι το 67-70% των λέξεων της αγγλικής γλώσσας έχουν ελληνική προέλευση 4. Στοιχεία ότι υπήρξε διατριβή στο Κέμπριτζ που κατέληξε στο ότι μπορούμε να γράφουμε τα γράμματα των λέξεων με όποια σειρά θέλουμε, αρκεί να κρατάμε στη θέση τους το αρχικό και το τελευταίο γράμμα, διότι εγώ ήξερα ότι είναι ανέκδοτο. 5. Στοιχεία για το περιοδικό Medizin Jurnal/Laboratorien, ιστοσελίδα, ISSN, κάτι. 6. Τεκμηρίωση του ισχυρισμού ότι σοβαροί ξένοι ερευνητές έχουν απορρίψει τη θεωρία περί ινδοευρ. γλωσσών, 7. Αξιόπιστη πηγή που να τεκμηριώνει ότι η πινακίδα του Δισπηλιού αποτυπώνει ελληνική γλώσσα.

Ο κ. Μάρκου ανταποκρίθηκε στην επιθυμία μου και τροποποίησε το κείμενό του ώστε να απαντήσει στις προκαταβολικές ερωτήσεις μου και τον ευχαριστώ γι’ αυτό. Εσείς θα κρίνετε αν δόθηκαν απαντήσεις. Σε μερικά θέματα, όπως στην πινακίδα του Δισπηλιού, έχω σκοπό να επανέλθω σε ειδικό άρθρο. Σε άλλα, δεν χρειάζεται να σχολιάσω.

Θα αναφερθώ πιο αναλυτικά σε ένα θέμα. Οι απαντήσεις του κ. Μάρκου δεν με έπεισαν ότι υπήρξαν στην αρχαιότητα τα διάσημα Μουσεία λόγων, που ήταν ένα είδος μεταπτυχιακών σπουδών της εποχής. Το χωρίο που παραθέτει, από τον Φαίδρο του Πλάτωνα (267c), είναι: Τὰ δὲ Πώλου πῶς φράσωμεν αὖ μουσεῖα λόγων—ὡς διπλασιολογίαν καὶ γνωμολογίαν καὶ εἰκονολογίαν— ὀνομάτων τε Λικυμνίων ἃ ἐκείνῳ ἐδωρήσατο πρὸς ποίησιν εὐεπείας; Ο κ. Μάρκου από το χωρίο αυτό συμπεραίνει ότι έτσι λέγονταν κάποια σχολεία στα οποία δίδασκαν οι Μεγάλοι Μύστες. Εγώ λέω ότι τα «Μουσεία λόγων» είναι ο τίτλος χαμένου συγγράμματος, το οποίο προφανώς αποτελούσε μια συλλογή καλαισθητικών διατυπώσεων. Αυτό δεν το έβγαλα από το μυαλό μου, μας το εξηγούν οι αρχαίοι σχολιαστές του Πλάτωνα, όπως ο Ερμείας, που μας λέει ότι «διπλασιολογία» δεν είναι «τρόπος επινοήσεως και παραγωγής νέων λέξεων» όπως διατείνεται ο κ. Μάρκου, αλλά, απλώς, η επανάληψη της ίδιας λέξης, όπως «φευ φευ». Παρομοίως, γνωμολογία είναι το να μιλάς χρησιμοποιώντας γνωμικά, και εικονολογία το να χρησιμοποιείς μεταφορικές εκφράσεις, Παραθέτω ολόκληρο το χωρίο: Ἐκεῖνος γὰρ, φασὶν, ἐξηῦρε τὰ πάρισα· διὸ καὶ μουσεῖα λόγων ἐκάλεσεν, ἐπειδὴ ἐδόκει τῇ καλλιλεξίᾳ πάνυ κοσμεῖν τὸν λόγον. — Διπλασιολογίαν δὲ τὸ τὰ αὐτὰ δὶς λέγειν οἷον φεῦ φεῦ. — Γνωμολογίαν ὡς εἶπε καὶ Δημοσθένης· «ὁ γὰρ οἷς ἂν ἐγὼ ληφθείην οὗτος ἐμοὶ πολεμεῖ,» καὶ ἀλλαχοῦ «δεινὸν γὰρ ἡ πονηρία,» καὶ τὰ ὅμοια. — Εἰκονολογίαν δὲ τὸ δι’ εἰκόνος καὶ δι’ ὑποδείγματος παραστῆσαι τὸ λεγόμενον. — Ὀνομάτων τε Λικυμνίων· ὁ Λικύμνιος τὸν Πῶλον ἐδίδαξεν ὀνομάτωντινὰς διαιρέσεις, οἷον ποῖα κύρια, ποῖα σύνθετα, ποῖα ἀδελφὰ, ποῖα ἐπίθετα καὶ ἀλλὰ πολλὰ πρὸς εὐεπίαν. —Τὸ δὲ ὀρθοέπειά γέ τις· τουτέστι κυριολεξία· διὰ γὰρ τῶν κυρίων ὀνομάτων μετήρχετο ὁ Πρωταγόρας τὸν λόγον καὶ οὐ διὰ παραβολῶν καὶ ἐπιθέτων. Κι αν ήταν «διάσημα» τα «μουσεία λόγων», πώς εξηγείται ότι δεν γίνεται μνεία σε αυτά πουθενά αλλού στην αρχαία γραμματεία, παρά μόνο στο συγκεκριμένο χωρίο του Πλάτωνα (και σε όσα το σχολιάζουν;) Τι περίεργη διασημότητα είναι αυτή; Και πώς δεν γίνεται λόγος γι’ αυτά σε κανένα σοβαρό σύγγραμμα παρά μόνο σε άρθρα κάτι βαρεμένων στον Δαυλό;

Προσθήκη: Συγκεκριμένες ανασκευές απαντήσεις για επιμέρους ζητήματα της επιστολής του κ. Μάρκου, υπάρχουν στα εξής σχόλια:
* Για το δήθεν παράθεμα του Γκέλνερ (στην πραγματικότητα του Χούμπολτ): σχόλια 14 και 17
* Για τη δήθεν έρευνα του Κέμπριτζ: Σχόλιο 41 με παραπομπή στη Βικιπαίδεια
* Για το δήθεν παράθεμα από το βιβλίο του Τάπλιν (ότι τάχα το 68-70% των αγγλικών λέξεων είναι ελληνικές: σχόλιο 62
* Για το δήθεν παράθεμα του Αριστοτέλη για τα Μουσεία λόγων: σχόλιο 63
* Για την παραπομπή Kerckhove u. Lumsden περί αλφαβήτου και για ορισμένα δεοντολογικά: σχ. 73 της καθηγήτριας Μαριάνας Κατσογιάννου.
* Για την ανύπαρκτη διατριβή του Κέμπριτζ και γενικά για τα αλφάβητα: σχ. 91.

 Τέλος πάντων, είπα πολλά. Παραθέτω την εκτενή επιστολή του κ. Μάρκου χωρίς άλλη προσθήκη ή σχόλιο.

Posted in Αλφάβητο, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 206 Σχόλια »