Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μουσείο Μπενάκη’

Η ομιλία στην ημερίδα για τον Μποστ

Posted by sarant στο 18 Απριλίου, 2013

Την Κυριακή που μας πέρασε, όπως σας έχω πει ίσαμε δεκαπέντε φορές, πήρα μέρος στην ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ» που έγινε στο Μουσείο Μπενάκη (της Πειραιώς) στο πλαίσιο της έκθεσης Cherchez να φαμ΄ Ο Μποστ του Τύπου, που συνεχίζεται εκεί ως τις 19 Μαΐου. Αν και δεν είμαι αμερόληπτος, αφού συμμετέχω στην έκθεση (έχω διαλέξει τα σκίτσα και έχω γράψει τα κείμενα) νομίζω ότι είναι πολύ καλή έκθεση, πολύ ενδιαφέρουσα. Εξίσου ενδιαφέρουσα νομίζω πως ήταν και η ημερίδα, και επειδή στην ομιλία μου είπα μερικά πράγματα που δεν τα έχω παρουσιάσει στο ιστολόγιο νομίζω ότι σηκώνει να την αναδημοσιεύσω εδώ.

Όμως, υπάρχει και κάτι καλύτερο. Πέρα από τη δική μου ομιλία, που θα την παραθέσω στα επόμενα για να τη διαβάσετε, μπορείτε να δείτε και να ακούσετε όλες τις εισηγήσεις, μια και έχουν ήδη ανέβει σε βίντεο, με επαγγελματική λήψη, στον ιστότοπο του ιδρύματος Μποδοσάκη. Παρόλο που διαρκούν αρκετά, πάνω από δύο ώρες, πιστεύω πως αξίζει τον κόπο: οι περισσότερες εισηγήσεις είναι πολύ ενδιαφέρουσες, με καλύτερη,αναμφίβολα, την ομιλία τού Κώστα Μποσταντζόγλου, του γιου τού Μποστ.

Η ημερίδα χωρίστηκε σε δύο μέρη. Στο πρώτο μέρος μίλησαν τέσσερις ομιλητές, έγινε ένα μικρό διάλειμμα, προβλήθηκε ένα απόσπασμα από ένα ντοκιμαντέρ (της σειράς Μονόγραμμα) αφιερωμένο στον Μποστ, και μετά μίλησαν οι άλλοι τέσσερις ομιλητές. Ακολούθησαν σύντομες ερωτήσεις-τοποθετήσεις από το κοινό (δεν μαγνητοσκοπήθηκαν).

Πρώτο μέρος. Μίλησαν: Θανάσης Παπαγεωργίου, Κώστας Μποσταντζόγλου, Τάκης Σακελλαρόπουλος, Γιάννης Κοντός.

Δεύτερο μέρος. Μίλησαν: Στάθης Σταυρόπουλος, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Νίκος Σαραντάκος, Μανόλης Σαββίδης. Συντονίζει η Μαρίνα Κοτζαμάνη.

Στα επόμενα παραθέτω την ομιλία μου όπως την είχα γράψει, προσθέτοντας μόνο μερικά λινκ προς τα σκίτσα στα οποία αναφέρομαι. Στην ημερίδα ξέφυγα κάπως από το γραμμένο κείμενο, είπα μερικά λόγια παραπάνω. Στο κλείσιμο, μάλιστα, έκανα, όπως μου είπαν, και ένα αστείο σαρδάμ, αφού δυο φορές είπα «Ναπολέων» αντί για «Πειναλέων»! Τέλος πάντων, μικρό το κακό, δεν φαντάζομαι να σκέφτηκε κανείς τον μεγάλο Κορσικανό.

Η ομιλία που σας έλεγα:

Η πρόσληψη του Μποστ από το νεότερο κοινό

Ο τίτλος της σημερινής ημερίδας είναι «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ», ωστόσο για ένα μεγάλο μέρος του κοινού θα ήταν ίσως ακριβέστερο ένα διαφορετικό ρήμα, ας πούμε «γνωρίζουμε» ή «ανακαλύπτουμε», αφού οι γεννημένοι μετά τη δεκαετία του 1950 μάλλον δεν έχουν έρθει σε επαφή από πρώτο χέρι με τη γελοιογραφική δουλειά του Μποστ, δεν έχουν δηλαδή ανοίξει οι ίδιοι τον Ταχυδρόμο, τη Μακεδονία, την Ελευθερία ή την Αυγή (1959-1966) για να διαβάσουν τη γελοιογραφία του Μποστ τη μέρα που δημοσιευόταν, και εδώ που τα λέμε όσοι είναι κάτω από 45 μάλλον δεν έχουν προλάβει ούτε την επάνοδο του Μποστ την περίοδο 1973-75 (Ταχυδρόμος) ή τις τελευταίες συνεργασίες του με έντυπα (Ελευθεροτυπία 1979-80 και Ριζοσπάστης 1981). Βέβαια, ο Μποστ ήταν παρών όλον αυτό τον καιρό, όχι όμως τόσο ως γελοιογράφος αλλά με τα θεατρικά του έργα, που άλλωστε ακόμα παίζονται, αλλά η γνωριμία αυτή είναι έμμεση. Θα αφιερώσω λοιπόν την ομιλία μου στην πρόσληψη του (γελοιογράφου) Μποστ από το νεότερο κοινό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εκδηλώσεις, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , | 43 Σχόλια »

Προμποστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2013

trioΠρομποστικά επειδή (το ξέρω ότι σας το έχω ξαναπεί) αύριο στις 12 γίνεται στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 218) η ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ» στο πλαίσιο της έκθεσης Cherchez να φαμ’! – Ο Μποστ του Τύπου. Στην έκθεση αυτή έχω συμβάλει και θα πάρω μέρος και στην ημερίδα, όπως επίσης έχουμε ξαναπεί. Κι επειδή δεν έβρισκα άλλον τίτλο για τα μεζεδάκια, τα είπα προμποστικά, μια και δημοσιεύονται την παραμονή της εκδήλωσης. Και για να τιμήσω και τον Μποστ, ξεκινάω με ένα κουίζ εμπνευσμένο από το σήμα της έκθεσης, που το βλέπετε αριστερά και είναι φυσικά παρμένο από γελοιογραφία του Μποστ.

Για ποιο λόγο φαίνεται να χαίρονται και να πανηγυρίζουν οι ήρωες του Μποστ στην γελοιογραφία; Πρόκειται για ένα γεγονός που συνέβη μεταξύ 1959 και 1966. Η ερώτηση δεν είναι παγίδα και την απάντηση θα τη δείτε στο τέλος του άρθρου.

Από τα πρακτικά της μαραθώνιας εξέτασης Βενιζέλου στην επιτροπή της Βουλής, τα οποία διέρρευσαν και δημοσιεύτηκαν από το Βήμα, καθαρά γλωσσικό ενδιαφέρον βρήκα σε δύο σημεία. Στη μια περίπτωση, έγινε ο εξής διάλογος μεταξύ Ευ. Βενιζέλου και Ζωής Κωνσταντοπούλου (σελ. 47 του pdf):

ΕΒ: — Ρωτήστε, κυρία Κωνσταντοπούλου, δεν θα με κοπώσετε.
ΖΚ: — Από ποιο ρήμα είναι αυτό;
ΕΒ: — Ρωτήστε τον δάσκαλό σας από ποιο ρήμα είναι.

Ποιος είναι ο δάσκαλος της Ζωής Κωνσταντοπούλου δεν το ξέρω, αλλά ρήμα «κοπώνω» στα Νέα Ελληνικά δεν υπάρχει. Υπάρχει αρχαίο (μεταγενέστερο) «κοπόω-κοπώ» και μεσαιωνικό «κοπούμαι» και για να τα βρει κανείς πρέπει να βουτήξει βαθιά στο Λίντελ Σκοτ και στον Κριαρά, αντιστοίχως.

Το δεύτερο γλωσσικό στιγμιότυπο είναι η (παράξενη) χρήση του ρήματος συνερίζομαι από τον Βενιζέλο χωρίς αντικείμενο, στη σελ. 48: «Δεν μπορώ να συνερίζομαι», ενώ στη σελ. 66 επανέρχεται το ίδιο ρήμα αλλά στην κανονική του χρήση («δεν σας συνερίζομαι») που φαίνεται πως κάποιοι δεν το κατανοούν, για να προσθέσει ο Χ. Μαρκογιαννάκης «εμείς στην Κρήτη λέμε ‘δεν σου συνορίζομαι'». Στην ίδια σελίδα, ο Βενιζέλος λέει (δεν κατάλαβα σε ποιον) «Μην υποδύεστε τον ασκαρδαμυκτί παρατηρούντα» και ο βουλευτής Γ. Καλαντζής απαντάει «Εμείς είμαστε των θετικών επιστημών» (παλιά λέγαμε «εγώ είμαι από χωριό», θυμάμαι).

Πώς το έλεγε ο Κοέλιο; Όταν κάτι σου φανεί παράξενο, όλο το Σύμπαν θα συνωμοτήσει για να συμβεί κάτι άλλο δέκα φορές πιο παράξενο, έτσι δεν έλεγε; Τις προάλλες είχα εκφράσει την κατάπληξή μου που ένα ανόητο πορτοκαλούργημα είχε δημοσιευτεί στο yahoo.gr, που το νόμιζα έγκυρο. Λοιπόν, πριν λαλήσει το κοκοράκι δημοσιεύτηκε ένα δέκα φορές πιο ανόητο πορτοκαλούργημα, για την… προσευχή που βρίσκεται κρυμμένη μέσα στο αρχαιοελληνικό αλφάβητο, και μάλιστα όχι μόνο στο yahoo.gr, αλλά και στην (υποτίθεται) σοβαρή «Ημερησία«. Δεν πα να  λένε οι γλωσσολόγοι (όλοι τους) ότι το αλφάβητο το πήραμε από τους Φοίνικες, μαζί και τις ονομασίες των γραμμάτων -το νοήμον κοινό, που περνιέται και για διανοούμενο αφού διαβάζει και Ημερησία, θέλει κρυμμένες προσευχές.

Πρώτη προδοσία από ψευτοφίλους, στο Βήμα, στη μετάφραση άρθρου του Ζίζεκ: «αλλαγές κοσμητικής φύσεως». Φυσικά, το αγγλικό έλεγε «cosmetic changes», δηλαδή διακοσμητικές αλλαγές στα ελληνικά. Άτιμο πράγμα οι ψευτοφίλοι.

Δεύτερο κρούσμα, από τον Μπάμπη Παπαδημητρίου στο προχτεσινό βραδινό δελτίο ειδήσεων του Σκάι (αυτό το άκουσα, δεν έχω λινκ): «[οι επικεφαλής του Γιούρογκρουπ] είναι αδαμάντινοι ότι…». Στα αγγλικά adamant, αλλά στα ελληνικά είναι ανένδοτοι, ανυποχώρητοι, κάτι τέτοιο τέλος πάντων, το «αδαμάντινος» είναι μαργαριτάρι -διαμαντένιο μάλιστα! Παρέμπ, το adamant όντως προέρχεται από το αδάμας, επειδή το διαμάντι είναι παροιμιωδώς σκληρό.

Η ακλισιά της εβδομάδας μάλλον πρέπει να χρεωθεί (και) στο ΑΜΠΕ (Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο) και όχι (μόνο) στην Καθημερινή, όπου το είδε ο φίλος που το έστειλε: Σε κλινική του Ανόβερο ο 15χρονος από την Πάτρα. Αν είναι έτσι, γιατί όχι «του Χανόφα», αναρωτιέται ο φίλος μου.

Σε ένα ρεπορτάζ γραμμένο στο γόνατο, με πάμπολλα κωμικά και τραγικά λάθη, το ethnos.gr καταφέρνει να βγάλει αγράμματο τον υπουργό Ν. Δένδια, μια και του χρεώνει τις φράσεις «γαλαΚτικό χωριό» και «να εφαρμόσει δικό του Σύνταγμα, δικό του δίκαιο και τον αυτοδικαίως κανόνα ζωής», ενώ ο ίδιος είπε (όπως λέει ο Ν. Λίγγρης στη Λεξιλογία, που έκατσε και άκουσε τις δηλώσεις) για «γαλατικό χωριό» και «την αυτοδικία ως κανόνα ζωής». Βέβαια, δεν ξέρω κατά πόσο είναι εύστοχο, για τους σκοπούς του κ. Δένδια εννοώ, να παρομοιάζεται η Ιερισσός με το χωριό του Αστερίξ, κάτι που μάλλον αισθήματα συμπάθειας θα προκαλεί.

Μια λέξη της μόδας τα τελευταία (κάμποσα) χρόνια στα χαμηλού επιπέδου κοσμικά ρεπορτάζ είναι το «καλλίπυγος», το οποίο σημαίνει «αυτή που έχει ωραίους γλουτούς». Στην αρχαιότητα υπάρχουν πολλά αγάλματα που δείχνουν την καλλίπυγο Αφροδίτη, αλλά, όπως βλέπετε κι εδώ, μας δείχνουν τα οπίσθια της θεάς, μερικές φορές μάλιστα γυμνά. Στις μέρες μας η… πυγαία δημοσιογραφία χρησιμοποιεί το «η καλλίπυγος» σαν πιο γκλαμουράτο συνώνυμο του «η καλλίγραμμη», χωρίς να τεκμηριώνει και οπτικά τον χαρακτηρισμό (πρόσφατο παράδειγμα).

Η Καθημερινή έγραψε ότι ο Ντένις και η Κάρολ Θάτσερ, παιδιά της μακαρίτισσας, ζήτησαν να μην παρευρεθεί στην κηδεία της μητέρας του κανείς επίσημος από την Αργεντινή. Όμως ο Ντένις Θάτσερ ήταν ο σύζυγος της Μάργκαρετ, όχι ο γιος της, και δεν θα μπορούσε να ζητήσει τίποτα γιατί έχει αφήσει τον μάταιο τούτο κόσμο εδώ και καμιά δεκαετία. Ο γιος είναι ο Μαρκ, που, όπως λέει ο φίλος που το επισήμανε, μάλλον θα έπρεπε να ζητήσει να μην παρευρεθεί κανείς από την Ισημερινή Γουινέα, τη χώρα στην οποία ο υιός Θάτσερ είχε προσπαθήσει να οργανώσει πραξικόπημα, και έφαγε τέσσερα χρόνια φυλακή, με αναστολή βεβαίως διότι της φυλακής τα σίδερα δεν είναι για τους βαρονέτους. (Το περίεργο πάντως είναι ότι η Καθημερινή στο σημείο αυτό επικαλείται την Ντέιλι Τέλεγκραφ, η οποία ωστόσο έχει το σωστό όνομα.

Η Έλενα Ακρίτα κάλεσε τις προάλλες τον Γ. Σμαραγδή να «ξεχωρίσει την ήρα από το στάχυ«. Η σωστή έκφραση, που αξίζει χωριστό άρθρο που ίσως γράψω κάποτε, επειδή δεν είναι σαφής η αρχή της, αφού το Ευαγγέλιο δεν έχει αυτά ακριβώς τα λόγια, δεν λέει για στάχυ αλλά για στάρι. Η ήρα ή αίρα ή είρα είναι ζιζάνιο των σιτηρών, μεθυστικό και δηλητηριώδες (είπαμε, έχει ψωμί για άρθρο το θέμα).

Διαφημίσεις δεν βάζω αλλά θα κάνω μια μικρή εξαίρεση. Ο φίλος Γ. Μαλακός, διευθυντής της Lexigram, προσφέρει δωρεάν τους πολύ αξιόλογους γλωσσικούς πόρους της εταιρείας του, Αρχαιογνωσία (με την ύλη αρχαίων Γυμνασίου και 1ης Λυκείου), Ελληνομάθεια, Θησαυρό και άλλα καλούδια. Η διεύθυνση είναι www.lexigram.gr και η εγγραφή είναι δωρεάν.

Και κλείνω με την απάντηση στο κουίζ που έβαλα στην εισαγωγή του άρθρου. Στην πρωτότυπη γελοιογραφία οι τρεις ήρωες του Μποστ πανηγυρίζουν για τη νίκη του (τότε) Διάδοχου Κωνσταντίνου (νυν ντεΓκρέτσια) στους Ολυμπιακούς αγώνες της Ρώμης. Ο τίτλος του σκίτσου, που θα το παρουσιάσω κάποτε, είναι «Οι κολοσσοί του Μαρουσιού», δηλ. Σπύρος Λούης και Κωνσταντίνος, τον οποίο ο Μποστ θεωρεί Μαρουσιώτη επειδή είχε βγάλει τη Σχολή Αναβρύτων. Μεταξύ άλλων γράφει:

Το κλίμα φένετε εκεί κι η κερικέ συνθήκε
υπάρχη κάποιο μιστικόν παραγομένων νίκαι.
Δεν είν’ ψηλά στον Υμηττόν, που εξυμνούν οι Έλλην,
αλά ολίγον χαμηλά, πλησείον στην Πεντέλην.

Μπορείτε βεβαίως να δείτε το σκίτσο αν έρθετε στην έκθεση στο Μπενάκη!

ΥΓ

Επειδή θα ταξιδεύω σήμερα, δεν θα μπορέσω να παρακολουθήσω τη συζήτηση και να απελευθερώνω τυχόν σχόλια στη σπαμοπαγίδα, τουλάχιστον ως το απόγεμα.

Posted in Βουλή, Εκδηλώσεις, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »

Cherchez να φαμ! Ο Μποστ του Τύπου στο Μουσείο Μπενάκη

Posted by sarant στο 8 Απριλίου, 2013

Από την περασμένη Παρασκευή, και ως τις 19 Μαΐου, το Μορφωτικό Ίδρυμα της ΕΣΗΕΑ διοργανώνει στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138) έκθεση γελοιογραφιών του Μέντη Μποσταντζόγλου, δηλαδή του Μποστ. Στο χτεσινό φύλλο της Aυγής έγραψα ένα άρθρο στο οποίο, πέρα από τα ενημερωτικά για την έκθεση, αναλύω επίσης μια γελοιογραφία του Μποστ από τις 42 που παρουσιάζονται. Βέβαια, αυτή τη γελοιογραφία την έχω παρουσιάσει και παλιότερα εδώ, αλλά νομίζω ότι σηκώνει αναδημοσίευση, όχι μόνο επειδή όταν είχε πρωτοδημοσιευτεί το ιστολόγιο βρισκόταν ακόμη στον πρώτο μήνα της ζωής του, άρα οι νεότεροι φίλοι ίσως δεν την έχουν δει, αλλά και επειδή είναι μια από τις καλύτερες γελοιογραφίες του Μποστ.

Πρώτα όμως να πω μερικά για αυτή την έκθεση, στην οποία έχω βάλει κι εγώ το χέρι μου: έχω διαλέξει τα σκίτσα, έχω γράψει σύντομα κατατοπιστικά σχόλια (περί τις 150-180 λέξεις για κάθε σκίτσο) και ταυτόχρονα έχω διαλέξει δημοσιεύματα εφημερίδων της εποχής, από τα οποία έχει γίνει ένα κολλάζ, για να μπει ο θεατής στο κλίμα. (Εδώ μπορείτε να δείτε τι εννοώ). H έκθεση λοιπόν θα διαρκέσει έως τις 19 Μαΐου, όμως είναι ανοιχτά μόνο από Πέμπτη έως και Κυριακή. Πέρα από τις 42 γελοιογραφίες, εκτίθενται τα πρωτότυπα από 6 μεταγενέστερες γελοιογραφίες, πίνακες και άλλα έργα του Μποστ, προσωπικά του αντικείμενα, βιβλία και περιοδικά, ενώ υπάρχει και ειδική ενότητα όπου 19 σύγχρονοι γελοιογράφοι παρουσιάζουν σκίτσα που έφτιαξαν ειδικά για την περίσταση, φόρο τιμής στον Μποστ (πολλά είναι α λα μανιέρ ντε Μποστ).

Την Κυριακή 14 Απριλίου θα πραγματοποιηθεί η ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ», όπου συμμετέχουν οι Κώστας Γεωργουσόπουλος (φιλόλογος, μεταφραστής και κριτικός θεάτρου), Στάθης Σταυρόπουλος (γελοιογράφος), Θανάσης Παπαγεωργίου (σκηνοθέτης), Γιάννης Κοντός (ποιητής), Μανόλης Σαββίδης (φιλόλογος), Τάσος Σακελλαρόπουλος (ιστορικός), Κώστας Μποσταντζόγλου (γραφίστας, γιος του Μποστ) και Νίκος Σαραντάκος. Την έκθεση επιμελείται η θεατρολόγος Μαρίνα Κοτζαμάνη του πανεπιστημίου Πελοποννήσου ως προσφορά στη μνήμη της μητέρας της, της ιστορικού τέχνης Μαρίας Κοτζαμάνη, που είχε σχεδιάσει και προτείνει τη διοργάνωσή της και που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.

Αν και οι 42 γελοιογραφίες της έκθεσης καλύπτουν όλα τα χρόνια συνεργασίας του Μποστ με εφημερίδες και περιοδικά, ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στην περίοδο 1959-1966, που ήταν η χρυσή εποχή του Μποστ. Πολλοί θα διακρίνουν ομοιότητες ανάμεσα στη χώρα της μαμα-Ελλάς, του Πειναλέοντα και της Ανεργίτσας και στη σημερινή Ελλάδα, καθώς η λαίλαπα των μέτρων λιτότητας έχει σαρώσει εργασιακές κατακτήσεις δεκαετιών. Επειδή όμως  στον μισόν αιώνα που έχει περάσει αναπόφευκτα έχουν ξεχαστεί πρόσωπα και πράγματα, είναι απαραίτητος κάποιος υπομνηματισμός που να κατατοπίζει τους νεότερους και να φρεσκάρει τη μνήμη των παλαιότερων.

Για να πάρουμε μια γεύση από την έκθεση, παρουσιάζω μία από τις γελοιογραφίες που εκτίθενται· θα τη σχολιάσω κάπως αναλυτικά, για να φανεί το εύρος και ο πλούτος των μποστικών λογοπαιγνίων.

mpost-markwn

Η γελοιογραφία δημοσιεύτηκε στις 17 Ιανουαρίου 1960 στην Ελευθερία και μάλιστα εγκαινίασε τη γόνιμη συνεργασία του Μποστ με αυτή την εφημερίδα (προηγουμένως συνεργαζόταν με τον Ταχυδρόμο). Τις μέρες εκείνες, ο Έλληνας υπουργός οικονομικών Παναγιώτης Κανελλόπουλος επισκέπτεται τη Βόννη για να συζητήσει οικονομικά θέματα. Η Ελλάδα θέλει να πουλήσει περισσότερα καπνά, να συνάψει δάνεια, να συνδεθεί με την Κοινή Αγορά, να πάρει κάποιες αποζημιώσεις για τα θύματα του ναζισμού. Οι Γερμανοί κρατούν σφιχτά κλειστό το χέρι τους, όπως ομολογεί το πρωτοσέλιδο της εφημερίδας: «Πενιχρά τα αποτελέσματα των συνομιλιών εις την Μπον. Δημιουργούνται νέοι, ουχί ευμενείς όροι. Ουδέν θετικόν δια τα θύματα του ναζισμού».

Ο Μποστ σχολιάζει την επίσκεψη, φτιάχνοντας μιαν έξοχη σύνθεση με αμέτρητα υπονοούμενα. Τα πολυπόθητα μάρκα δίνουν αφορμή για αλυσιδωτά λογοπαίγνια με τον Μάρκο Μπότσαρη, κι έτσι οι Γερμανοί παρομοιάζονται με τους Τούρκους πριν από το 1821, ενώ ο Λούντβιχ Έρχαρτ (ισόβιος υπουργός οικονομικών επί Αντενάουερ και στη συνέχεια, από το 1963 έως το 1967, καγκελάριος της Δυτικής Γερμανίας) φοράει φέσι και γούνες σαν τον Αλήπασα και αποκαλείται μπέης και πασιάς της Βόννης, η οποία είναι βέβαια Βιλαέτι.

Ο Κανελλόπουλος βαφτίζεται «Καπετάν Πάνος εκ Παλαιών Πατρών» (ήταν Πατρινός) και αποστέλλεται «εις Γερμανών» καβάλα στον Πήγασο, μια και ο Κανελλόπουλος ήταν και λογοτέχνης. Καθώς καλπάζει τ’ άλογο αφήνει πίσω του φύλλα χαρτί. Το πρώτο γράφει επάνω Σονέτα. Ο Κανελλόπουλος είχε πράγματι εκδώσει μια τέτοια ποιητική συλλογή, που είχε γίνει κοινός γελοιογραφικός τόπος, αφού όλοι σχεδόν οι γελοιογράφοι της εποχής τον παράσταιναν με τα σονέτα στο χέρι, σε ρολό ή σε βιβλία. Το άλλο χαρτί γράφει «Εγενήθην το 1402. Απεστάλην εις Βόνην το 1960» (υπαινιγμός στο μυθιστόρημα Γεννήθηκα στα 1402 του Κανελλόπουλου). Ο Πήγασος μεταφράζεται και στα τούρκικα Greek Hava Yolari – Τουρκ Χαβά Γιολαρί λέγονται οι τουρκικές αερογραμμές.

Το κείμενο κάτω από τον τίτλο έχει αναφορές σε Ελύτη ή Μακρυγιάννη (ότι έτζι ήθελεν σωθεί η πατρίς), τα μάρκα τα κρύβουν όχι σε θησαυροφυλάκιο αλλά σε «χανεσί», ενώ πλάι στον μιναρέ υπάρχει, αντί για την ημισέληνο, αγκυλωτός σταυρός, κάτι που σε νεότερες εποχές θα προκαλούσε από κατακραυγή έως διπλωματικό επεισόδιο.

Ακόμα και οι μικρές λεπτομέρειες αξίζουν προσοχή: κάτω στα τείχη, ο στρατιώτης με τη χατζάρα λέει «Έρδε Πάνο». Αυτό το έρδε είναι αρβανίτικο και θα πει «ήρθε», και παραπέμπει στο «Έρδε Κώτσο», με το οποίο οι βασιλόφρονες των Μεσογείων χαιρέτισαν την επάνοδο του Κωνσταντίνου το 1920, ή στο υδρέικο «Έρδε Μπούμπουλης«.  Επίσης, το Ζητούνι, από το οποίο φαίνεται να έρχεται ο Κανελλόπουλος (πινακίδα κάτω δεξιά), δεν είναι απλώς η παλιά ονομασία της Λαμίας επί Τουρκοκρατίας, αλλά παραπέμπει στη ζητιανιά.

Ο διάλογος είναι σχετικά σύντομος, όπως είναι λογικό για να κρατηθεί η ισορροπία σε τόσο φορτωμένο σκίτσο· ο Έρχαρτ παραφράζει το πασίγνωστο ποίημα του Βαλαωρίτη («Τ’ άλογο, τ’ άλογο Ομέρ Βρυώνη»), ενώ ο Κανελλόπουλος ζητιανεύει, όχι χωρίς τσαμπουκά, με αλλεπάλληλες γενικές πληθυντικού που μπερδεύονται με αιτιατικές ενικού (των Μάρκων – τον Μάρκον).

Το μαιανδρικό κείμενο στη μπορντούρα του σκίτσου, όπως συνήθιζε ο Μποστ, αναφέρεται σε θέματα που δεν θίγει το κυρίως σκίτσο:

Ήρθα στα μέρη του Βορηά στ’ αλόγατο καβάλα
τι βρέχη στην Κομοτινή και πνίγετ’ η Καβάλα
Καβάλα παν στην εκλησιά, καβάλα προσκηνάνε
είν’ ένα μπόι το νερό κι αλοιός δεν περπατάναι

Ελεημοσύνη χριστιανοί, αδέρφηα ελεημοσήνη
Όστις δανείζη ανηψιόν εις τον θειόν να δίνη
Άνοιχ’ το μάρκα χανεσί κε έξελθε τον Μάρκον
αποκλισθέντον τον χοριών μας απαιτούντε βάρκον

Αγάδες και πασάδες, μπέηδοι γερμανοί
Ορέ των Μάρκων θέλω, πανί ‘μαι με πανί
Των Μάρκων τον λεβέντιν κε των οπλαρχηγόν
Κριπτόμενον εις Βόνην κι εκή καταφυγών

Καραμανλής προστάζη να είμαι αυτών ευρών
γερμανιστί υβρίζων μ’ ανγκιλοτόν σταβρών
Κι ας βλέπει πετρελαίων η μάντις Λεϊλά
Λεϊλατών των Μάρκων θ’ απάγωμεν ψηλά.

Τις μέρες εκείνες πλημμύρες είχαν πλήξει την Κομοτηνή και την Καβάλα, ενώ μια μάντισσα, η Λεϊλά, είχε συλληφθεί από την αστυνομία· κατά διαβολική σύμπτωση, δεν ήταν ανατολίτισσα αλλά… Γερμανίδα και έδωσε στον Μποστ την ευκαιρία για το υπέροχο λογοπαίγνιο με τη «λεϊλασία». Και τι σημαίνει άραγε το καταληκτικό «θ’ απάγωμεν ψηλά»; Θα απαγάγουμε ψιλά ή θα πάμε ψηλά; Μα, ασφαλώς και τα δύο – όλα τα είχε λογαριάσει ο δαιμόνιος Μποστ!

Παρόλο που έγραψα τόσα πολλά, δεν έχω εξαντλήσει όλα τα λογοπαίγνια και τους υπαινιγμούς του κειμένου -ο Μποστ ήταν χειμαρρώδης. Αν έχετε κάποια απορία, μπορείτε να ρωτήσετε.

Με τη σειρά μου, θα ήθελα να ρωτήσω κι εγώ κάτι: Τι σας αρέσει στον Μποστ; Πώς τον προσεγγίζετε σήμερα; Ρωτάω κυρίως τους νεότερους, δηλαδή όσους δεν έζησαν τα γεγονότα που περιγράφονται -αλλά θα με ενδιέφερε η γνώμη όλων.

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 63 Σχόλια »

Λίγα μεζεδάκια λίγο πριν ν’ αλλάξει η ώρα

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2013

Όπως ξέρετε, από αύριο περνάμε σε θερινή ώρα, που σημαίνει ότι θα βάλουμε τα ρολόγια μια ώρα μπροστά, δηλαδή απόψε το βράδυ θα κοιμηθούμε μια ώρα λιγότερο. Την ώρα τη χαμένη θα την πάρουμε πίσω στα τέλη Οκτωβρίου, αν βέβαια δώσει το πράσινο φως η τρόικα (αφού πρώτα εκτελεστούν παραδειγματικά μερικοί επίορκοι δημόσιοι υπάλληλοι). Αφού λοιπόν σε λίγες ώρες αλλάζει η ώρα, τα σημερινά μεζεδάκια παρουσιάζονται λίγο πριν ν’ αλλάξει η ώρα -και είναι και λίγα, κάτι για το οποίο δεν φταίει η τρόικα αλλά ο Νικοκύρης που επέδειξε ολιγωρία στη μεζεδοσυλλογή.

Το πρώτο το άκουσα σε τηλεοπτικό κανάλι (μάλλον στον Αντένα) το πρωί της Κυριακής. Καλεσμένος (από το τηλέφωνο) ο καθηγητής Κ. Μπέης, φυσικά η συζήτηση για το κούρσεμα της Κύπρου, οπότε ανακεφαλαιώνοντας ο Κ. Μπέης τονίζει: «Όπου και να γυρίσω το πρόσωπό μου, η Ελλάδα με πληγώνει. Δεν το λέω εγώ, ο Καζαντζάκης το λέει». Δεν το λέει ο Καζαντζάκης βέβαια, ο Σεφέρης το λέει, αν και όχι ακριβώς έτσι. Εντάξει, στον προφορικό λόγο τέτοια λάθη συγχωρούνται.

Στον γραπτό λόγο, τα πράγματα αλλάζουν, και μου κάνει εντύπωση που ο καθηγητής Μαραντζίδης, έστω και σε άρθρο στο protagon.gr όπου η γονατογραφή είναι κανόνας, μπερδεύει δυο κοινά ρήματα: Αν κάτι διέκρινε ιστορικά την Αριστερά, ήταν η αίσθηση ενός κοσμοπολιτισμού που παντού οι ηγεσίες της ανέδυαν, μας λέει. Αλλά δεν ανέδυαν, διότι ρήμα «αναδύω» δεν υπάρχει, μόνο το μεσοπαθητικό «αναδύομαι», που θα πει «βγαίνω στην επιφάνεια». Την αίσθηση κοσμοπολιτισμού την ανέδιδαν οι ηγεσίες, ή τουλάχιστον αυτό είχε στο νου του να γράψει ο κ. Μαραντζίδης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 95 Σχόλια »