Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μπίλι Γουάιλντερ’

Από τα 400 χτυπήματα στη Διπλή ταυτότητα

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2021

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου αναφέρει δυο τίτλους ταινιών που έχουν τουλάχιστον ένα κοινό στοιχείο. Επίτηδες χρησιμοποίησα το «που» για την αμφισημία του -διότι κοινά στοιχεία δεν έχουν μόνο οι δυο ταινίες αλλά και οι τίτλοι των ταινιών.

Για να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά, πρόκειται για την ταινία «Τα 400 χτυπήματα» (Les 400 coups) του Φρανσουά Τρυφό (Truffaut) και την «Διπλή ταυτότητα» (Double Indemnity) του Μπίλι Γουάιλντερ.

Οι δυο ταινίες μπορεί να πει κανείς ότι έχουν κάμποσα κοινά στοιχεία. Ας πούμε, είναι και οι δυο ασπρόμαυρες -κάτι αναμενόμενο για τη δεύτερη, που γυρίστηκε το 1944 αλλά κάπως λιγότερο για την πρώτη, που είναι συνομήλική μου, γυριστήκαμε και οι δυο το 1959.

Είναι επίσης ταινίες που θεωρούνται κλασικές, καθώς έχουν περάσει τη δοκιμασία του χρόνου με επιτυχία και εξακολουθούν να είναι αγαπημένες πολλών -και περιλαμβάνονται και σε πολλούς καταλόγους των 100, 200 ή 500 καλύτερων ταινιών όλων των εποχών.

Αυτές οι δυο ταινίες βρίσκονται λοιπόν σε έναν τέτοιο κατάλογο, που μας τον γνώρισε πριν από καμιά εικοσαριά μέρες ο φίλος μας ο Αθεόφοβος σε σχόλιό του, το οποίο παρέπεμπε σε παλιότερο άρθρο του. Αν δείτε το άρθρο του Αθεόφοβου, περιλαμβάνει έναν κατάλογο με τις 250 καλύτερες ταινίες όλων των εποχών όπως προέκυψαν από τον συγκερασμό των κατατάξεων σε τέσσερις ιστοτόπους. Επειδή ο κατάλογος αυτός εκφράζει τις απόψεις τόσο κριτικών όσο και του κοινού περιέχει και αρκετές υπερπαραγωγές -αλλά ο Αθεόφοβος στο άρθρο του έχει ενσωματώσει και έναν άλλο κατάλογο με 100 ταινίες από το περιοδικό Sight and Sound, με σαφώς πιο σινεφίλ προσανατολισμό (ενώ υπάρχει και λινκ προς παλαιότερο άρθρο του με άλλον κατάλογο 100 ταινιών, από το Cahiers du Cinema).

Στον διακοσοπενηντάρη κατάλογο «του Αθεόφοβου» τα 400 χτυπήματα βρίσκονται στην 27η θέση ενώ η Διπλή ταυτότητα στην 39η θέση.

Επειδή τώρα τελευταία περνάω φάση κινηματογραφοφιλική και βλέπω πολλές ταινίες, έχω πάρει τον κατάλογο των 250 ταινιών και κοιτάζω εκει για να διαλέγω ταινίες -κι έτσι, πριν από μερικές μέρες είδα και τις δύο ταινίες του τίτλου.

Τη Διπλή ταυτότητα την είχα ξαναδεί πριν απο καμιά τριανταριά χρόνια και πρέπει να βρίσκεται σε μια κούτα με βιντεοταινίες γραμμένες από την τηλεόραση. Η εν λόγω κούτα δεν θυμάμαι πού βρίσκεται: ή στην αποθήκη μου ή την έχω δώσει σε σινεφίλ φίλο. Επίσης σε μιαν άλλη ζωή είχα διαβάσει και το σχετικά γνωστό αστυνομικό μυθιστόρημα του James M. Cain πάνω στο οποίο βασίστηκε η ταινία -αλλά δεν θυμάμαι καθόλου το βιβλίο.

Τα 400 χτυπήματα ομολογώ πως δεν τα είχα δει. Αλλά είναι γνωστό πως στην κινηματογραφοφιλική παιδεία μου έχω τεράστια κενά. Ήξερα όμως περί τίνος πρόκειται.

Αλλά θα πείτε, εμείς εδώ λεξιλογούμε. Θα είναι αμιγώς σινεφίλ το σημερινό άρθρο ή θα έχει και γλωσσική πτυχή;

Θα έχει -και εδώ είναι το τελευταίο κοινό στοιχείο των δύο ταινιών, ή μάλλον το πρώτο κοινό στοιχείο που έχουν οι τίτλοι τους, εννοώ τους ελληνικούς τίτλους: και οι δυο είναι κακομεταφρασμένοι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κινηματογράφος, Μεταφραστικά, Παρίσι, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , | 194 Σχόλια »

Τρία βιβλία

Posted by sarant στο 28 Δεκεμβρίου, 2020

Από τις λιγοστές εξαιρέσεις στο λοκντάουν που σημάδεψε τα φετινά μας Χριστούγεννα ήταν το άνοιγμα των βιβλιοπωλείων. Σε ό,τι με αφορά, δεν άνοιξαν ματαίως. Έκανα κάμποσες επισκέψεις στους τόπους λατρείας, τουλάχιστον σε όσους δεν είχαν συνωστισμό και ουρά στην είσοδο -και λογαριάζω από σήμερα να κάνω κι άλλες επισκέψεις γιατί δεν έχω ακόμα κορέσει τη δίψα μου ύστερα από τόσες βδομάδες στέρησης.

Θα παρουσιάσω σήμερα τρία βιβλία που αγόρασα και διάβασα αυτές τις μέρες, νέας εσοδείας -αν και δεν είναι και τα τρία καινούργιες εκδόσεις. Πριν προχωρήσω όμως, κι επειδή ο παπάς τα γένια του βλογάει, να υπενθυμίσω ευγενικά ότι μια από τις νέες κυκλοφορίες στους πάγκους των βιβλιοπωλείων είναι και το δικό μου καινούργιο βιβλίο, Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, που το συνιστώ θερμά -αλλά δεν είμαι βέβαια αμερόληπτος.

Το πρώτο βιβλίο για το οποίο θα σας μιλήσω είναι μεν έκδοση του 2020 αλλά πρόκειται για επανέκδοση, ή ίσως επανέκδοση επανέκδοσης.

Είναι «Η ξένη του 1854» του Εμμανουήλ Λυκούδη, ένα πεζογράφημα γραμμένο το 1893 με θέμα την επιδημία χολέρας του 1854, στα χρόνια του Κριμαϊκού πολέμου, που θέρισε την Αθήνα και τον Πειραιά. Είχε εκδοθεί το 1998 από τις εκδόσεις Πατάκη και επανεκδόθηκε φέτος τον Μάιο, προφανώς επειδή η πανδημία του κορονοϊού έκανε επίκαιρο το θέμα. Ο Λυκούδης αποκαλεί «ξένη» τη χολέρα, αφού πράγματι ήρθε από το εξωτερικό:

«Δυστυχισμένη θεοκατάρατη χρονιά. Ποιος θα λησμονήση τι κακά έσυρε μαζί της; Είναι κάτι χρόνοι, όπου τραβούν οπίσω τους τα βάσανα, τις συμφορές, αλυσίδα βαρειά, ατέλειωτη αλυσίδα που σέρνεται στα στήθια.
… Πώς μας ήρθε λοιπόν η θεοκατάρατη Ξένη; Πολλά λένε. Αλλά περισσότερο επιστεύθηκε πως μπήκε κρυφά επιβάτης και κρύφτηκε κάτω βαθειά, στο μπαλαούρο, μέσα σε μια καμαρωμένη φρεγάδα, χυτή, χαριτωμένη, που ήρχουνταν στον Πειραιά φορτωμένη στρατό για την Κριμαία.»

Ο Λυκούδης είναι αξιόλογος συγγραφέας και όπως βλέπετε από το μικρό δείγμα η γλώσσα του είναι κατά βάση δημοτική και γοητευτικά πολυκαιρισμένη. Εμείς παραλληλίζουμε τη σημερινή πανδημία με παλιότερες, κι έτσι ο Λυκούδης παραλληλίζει την επιδημία του 1854 με τον λοιμό του Πελοποννησιακού πολέμου και παραθέτει και Θουκυδίδη για να δείξει τα κοινά σημεία. Το αφήγημά του είναι περισσότερο ένα χρονικό για την επιδημία της χολέρας αν και έχει στοιχεία μυθοπλασίας που, εδώ που τα λέμε, κάπως μηχανικά δένονται στην αφήγηση, πάντως είναι ενδιαφέρον ανάγνωσμα -και σύντομο άλλωστε, αφού δεν φτάνει τις 100 σελίδες (έχει προστεθεί και ένα μικρό ναυτικό διήγημά του στο τέλος).

Το εισαγωγικό σημείωμα του Σπ. Τσακνιά είναι κατατοπιστικό, αλλά το γλωσσάρι στο τέλος το βρήκα μάλλον λειψό. Οπότε, ως παρωνυχίδα, θα επισημανω δυο λέξεις που κακώς κατά τη γνωμη μου λείπουν από το γλωσσάρι. Στη σελ. 21 ο Λυκούδης γράφει ότι η Ξένη (η επιδημία) «μόλις εις το τέλος Σεπτεμβρίου άρχισε να τρυγά εις τας Αθήνας τα πρώτα πριμαρόλια του θανάτου». Η λέξη δεν εξηγείται στο Γλωσσάρι. Πριμαρόλια, το ξέρουμε από τον τίτλο του βιβλίου της Αθ. Κακούρη, έλεγαν τα καράβια που μετέφεραν τον πρώτο καρπό της σταφιδικής σεζόν την εποχή που η σταφίδα ήταν το μοναδικό αξιόλογο εξαγωγικό προϊόν της Ελλάδας, αλλά αυτό είναι επέκταση της έννοιας. Πριμαρόλια είναι οι απαρχές, και ειδικότερα οι πρώτοι καρποί της εμπορικής σεζόν, ανεξάρτητα από καλλιέργεια -το γαλλικό primeurs. Εδώ ο Λυκουδης τη χρησιμοποιεί φυσικά μεταφορικά, και δεν έπρεπε να λείπει από το γλωσσάρι, όπου υπάρχουν προφανείς λέξεις όπως πλειο ( = πιο) ή «ανάρηα» (= ανάρια, αραιά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Βιβλία, Κινηματογράφος, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , | 182 Σχόλια »