Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘μπιλοζίρια’

Μικρό γλωσσάρι της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας (1942)

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2013

Οι Έλληνες που έφευγαν να ζήσουν σε άλλες χώρες, οι μετανάστες της πρώτης γενιάς τουλάχιστον, συνήθιζαν να φτιάχνουν ένα δικό τους λεξιλόγιο με λέξεις ντόπιες εξελληνισμένες. Η πιο γνωστή περίπτωση είναι τα ελληνοαμερικάνικα, με την εμβληματική λέξη «μπιλοζίρια» (below zero, για τις θερμοκρασίες κάτω του μηδέν στην κλίμακα Φαρενάιτ, δηλαδή άγρια πράγματα, -18 βαθμοί Κελσίου. Στο ιστολόγιο δεν έχουμε βάλει, περιέργως, ειδικό άρθρο για το ελληνοαμερικάνικο λεξιλόγιο, αν και κατά καιρούς μάς τυχαίνουν τέτοιες λέξεις -τις προάλλες, που είχαμε τις αναμνήσεις ενός μετανάστη, είπαμε για το Καστιγκάρι, που είναι το Castle Garden στα ελληνοαμερικάνικα. Μιαν άλλη φορά είχαμε πει για έναν πρόσφατο ελληνοαμερικανισμό: τις πινακίδες τις δίνει ο Μοροβίκος, όπου Μοροβίκος είναι το (Department of) Motor Vehicles. Ωστόσο, δεν έχουμε ασχοληθεί εκτενώς με το θέμα, επομένως αν έχετε δει διαλόγους τύπου «φριζάρανε τα λέκια» θα τους έχετε διαβάσει αλλού. Θα προσέξατε πάντως ότι έβαλα παρελθοντικό χρόνο στην αρχή του άρθρου γιατί δεν ξέρω αν και σημερα, με τη γλωσσομάθεια που μας δέρνει, εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται οι ελληνο-ντόπιες λέξεις.

Ούτε ξέρω αν έχει κανείς γράψει για τα ελληνοαυστραλιανά (δεν μπορεί, θα υπάρχουν) ή άλλα ελληνο-ντόπια. Εμείς εδώ έχουμε αναφερθεί παρεμπιπτόντως στην ελληνογερμανική διάλεκτο των ελλήνων φοιτητών στη Γερμανία στις αρχές του 20ού αιώνα, αλλά τα ελληνογερμανικά (ή λαζογερμανικά;) δεν ξέρω αν έχουν μελετηθεί. Όμως σήμερα θα σας παρουσιάσω ένα μικρό γλωσσάρι της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας, δηλαδή τις λέξεις που χρησιμοποιούσαν, στα 1942, οι Έλληνες της περιοχής του Τράνσβααλ στη Νότια Αφρική. Το κείμενο έχει ιδιαίτερη αξία γιατί το γλωσσάρι δεν το έφτιαξε όποιος κι όποιος αλλά ο ποιητής Γιώργος Σεφέρης, ο οποίος την εποχή εκείνη υπηρετούσε στην ελληνική πρεσβεία στην Πρετόρια. Οι ποιητές έχουν βέβαια οξυμένο αισθητήριο για τις λέξεις και πολλοί φτιάχνουν ιδιωτικά λεξικά (ο Καβάφης έφτιαχνε χρόνια ένα λεξικάκι, ενώ ο Σεφέρης έχει κι αλλού λεξικογραφικές καταγραφές). Δεν είμαι πάντως σε θέση να ξέρω αν οι λέξεις αυτές εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και στις μέρες μας από τους Έλληνες της Νότιας Αφρικής ή αν στις καθαυτό αγγλόφωνες περιοχές της χώρας υπάρχει άλλη ελληνοντόπια διάλεκτος. Η Πρετόρια βρίσκεται σε περιοχή που μιλάνε και τα αφρικάανς, αλλά, όπως σημειώνει ο Σεφέρης, όλες οι λέξεις της ελληνοτρανσβαλικής γλώσσας είναι παρμένες από τα αγγλικά.

Πολλά είπα όμως, αντιγράφω χωρίς δικές μου παρεμβολές το σχετικό κομμάτι από τις Μέρες Δ’, το ημερολόγιο του Σεφέρη, την εγγραφή της 16.2.1942. Στο τέλος του άρθρου έχω και μια παράκληση για έναν-δυο εθελοντές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 123 Σχόλια »

Αθανασιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2013

Η λέξη «αθανασιακά» δεν υπάρχει, βέβαια, και μέχρι σήμερα δεν γκουγκλιζόταν, αλλά αν θέλουμε να φτάσουμε γρήγορα στα 5 εκατομμύρια λέξεις της ελληνικής γλώσσας, ώστε να μη βγει ψεύτης ο ακαδημαϊκός που αναφέρει αυτό το τερατώδες νούμερο σε επίσημη ομιλία του, πρέπει ο καθένας να αναλάβει τις ευθύνες του και να αρχίσει να δημιουργεί νέες λέξεις. Και αφού τα μεζεδάκια αυτά, που δημοσιεύονται βέβαια σήμερα Σάββατο, γράφτηκαν χτες, γιορτή του αγίου Αθανασίου, είπα να τα βαφτίσω ‘αθανασιακά’. Βέβαια, σήμερα είναι, βλέπω το ημερολόγιο, η γιορτή οσίου Μακαρίου του Αιγυπτίου, οπότε θα μπορούσα να τα πω «μακάρια μεζεδάκια», αλλά αφενός αυτή η λέξη υπάρχει και αφετέρου δεν έχω κανέναν φίλο Μακάριο (ούτε καν πτωχό τω πνεύματι).

Θα μπορούσα επίσης να τα αποκαλέσω «λιστικά μεζεδάκια» ή «κάλπικα» ή «στικάκεια», μια και η προηγούμενη βδομάδα πέρασε στον αστερισμό της λίστας Λαγκάρντ, του στικακιού και του καβγά για το σε πόσες κάλπες θα γίνει η ψηφοφορία στη Βουλή, αλλά παραδόξως (ή όχι και τόσο παραδόξως) όσο άκουσα τη συζήτηση στη Βουλή δεν έπιασα πολλά αξιοσχολίαστα γλωσσικά, ή μάλλον τα στραβοπατήματα δεν ήταν γλωσσικά. (Βέβαια, δεν παρακολούθησα παρά ένα μικρό μέρος της συνεδρίασης, αν θέλετε συμπληρώστε).

Σημείωσα βέβαια ένα «αναδύουν μια νοσηρή αντίληψη για το πώς ασκείται η εξουσία» που είπε ο κ. Βενιζέλος (το σωστό είναι «αναδίδουν», που και πάλι είναι λιγάκι τραβηγμένο για αντίληψη! -ρήμα «αναδύω», ενεργητικό, δεν υπάρχει, μόνο αναδύομαι). Επίσης, με στενοχώρησε που ο Αλ. Τσίπρας πλήρωσε φόρο στη γενικομανία και είπε «μετέρχεται κάθε μέσων», το ρήμα ‘μετέρχομαι’ κανονικά με αιτιατική συντάσσεται. [Αν και μπορεί να είπε «μετέρχεται κάθε μέσον»]. Δεν θεωρώ λάθος, αλλά τύπο μειωμένου κύρους, και το δέχομαι στον προφορικό λόγο, το «πιο σοβαρότερα» που είπε ο Μανόλης Γλέζος (ο οποίος χρησιμοποιεί ακομπλεξάριστα τον λαϊκό αυτό τύπο, τον έχω ακούσει να δίνει -καλή- διάλεξη περί γλωσσολογίας και να πει δέκα φορές «πιο + υπερθετικό»). Ούτε θεωρώ λάθος, και μάλιστα πρέπει να πω πως μου άρεσε, το «κατ’ ομολογία» που είπε ο Μ. Βαρβιτσιώτης, διότι βέβαια η δασεία έχει πεθάνει εδώ και χιλιάδες χρόνια (χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα πούμε και «*παντομολογούμενος»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 180 Σχόλια »