Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μπογιάτι’

Η πρώτη μέρα της άνοιξης

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2016

Συμβατικά, σήμερα, 21 Μαρτίου, είναι η πρώτη μέρα της άνοιξης. Αυτό συμβαίνει επειδή έχουμε την εαρινή ισημερία, η διάρκεια της ημέρας γίνεται ίση με τη διάρκεια της νύχτας, και από δω και μπρος οι μέρες μεγαλώνουν μέχρι να φτάσουν στο μέγιστό τους με το θερινό ηλιοστάσιο -αν και από την ερχόμενη Κυριακή θα μπούμε και στη θερινήν ώρα κι έτσι η διάρκεια της ημέρας που βιώνουμε όσοι δεν ξυπνάμε νωρίς θα αυξηθεί ακόμα περισσότερο, απότομα και για κάποιους αφύσικα.

Αστρονομικά, στην ισημερία το επίπεδο του ισημερινού της Γης περνάει από το κέντρο του Ηλίου. Βέβαια, η ισημερία είναι εαρινή για το βόρειο ημισφαίριο -εκεί κάτω έχουν αντίστροφα τις εποχές. Να πούμε επίσης ότι στα αγγλικά, στα γερμανικά και στις ρωμανικές γλώσσες δεν μιλάνε για ισημερία, αλλά, θα λέγαμε, για «ισονυκτία», αφού ο αντίστοιχος όρος (equinox κτλ.) παραπέμπει στη νύχτα.

Όμως, ξεκίνησα με τη λέξη «συμβατικά». Πράγματι, όσοι είναι της γενιάς μου μάθαμε στο σχολείο πως η εαρινή ισημερία πέφτει στις 21 Μαρτίου και αυτό ίσχυε τον εικοστόν αιώνα. Ωστόσο, στον αιώνα μας τις περισσότερες φορές ως τώρα η ισημερία έπεσε στις 20 Μαρτίου, αν και πέρυσι, έστω και στο τσακ, έπεσε στις 21 (διότι ήταν στις 00.45 της 21.3.2015). Φέτος, η ισημερία ήταν χτες στις 06.30, άρα η πρώτη μέρα της άνοιξης ήταν χτες. Μάλιστα, καλό είναι να ξεχάσουμε την ημερομηνία της 21ης Μαρτίου σε σχέση με την ισημερία, διότι από δω και μπρος, αν πρόσεξα καλά, η εαρινή ισημερία στην Ελλάδα δεν θα πέσει ποτέ πια στις 21 του μήνα. Σιγά-σιγά, αν και όχι γραμμικά, θα έρχεται όλο και νωρίτερα, και το 2052, εδώ θα είμαστε, θα είναι η πρώτη φορά που θα έχουμε εαρινή ισημερία στις 19 Μαρτίου. Γενικότερα, στο δεύτερο μισό του αιώνα μας θα έχουμε πάνω από δεκαπέντε φορές την ισημερία στις 19 Μαρτίου, όπως βλέπετε εδώ. Σας το λέω από τώρα, να μην κανονίσετε κανένα χάπενινγκ για τις 20 ή τις 21 και πέσετε έξω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Ετυμολογικά, Ημερολογιακά, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Συγκριτικά γλωσσικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 244 Σχόλια »

Ανοιξιάτικο

Posted by sarant στο 20 Μαρτίου, 2015

Πότε έρχεται η άνοιξη; Για άλλους αύριο, για άλλους ήρθε κιόλας την πρώτη του μήνα, για κάποιους άλλους πάει ανάλογα με τη διάθεσή τους: το βέβαιο είναι πως αύριο έχουμε εαρινή ισημερία, 21 Μαρτίου, και κοιτάζοντας τα περιεχόμενα του ιστολογίου διαπίστωσα με έκπληξη ότι, τόσα χρόνια τώρα, δεν έχω αφιερώσει άρθρο στον ερχομό της Άνοιξης ούτε έχουμε λεξιλογήσει για τη λέξη! (Με εξαίρεση ένα άρθρο, σε ανύποπτο χρόνο, για τον πληθυντικό της).

Μια αιτία γι’ αυτό είναι πως η 21 Μαρτίου είναι φορτωμένη μέρα, αφού πέφτει κοντά στις 25 Μαρτίου (που συχνά της αφιερώνουμε άρθρα από νωρίτερα), ενώ ταυτόχρονα είναι και Μέρα της Ποίησης -και κάμποσες φορές το άρθρο της ημέρας ήταν ποιητικό (παράδειγμα). Οπότε, φέτος, έβδομη άνοιξη του ιστολογίου, αποφάσισα να διορθώσω την παράλειψη· και επειδή αύριο είναι μέρα για μεζεδάκια, θα πρωτοτυπήσουμε και θα υποδεχτούμε την άνοιξη σήμερα -μπροστά από την εποχή, θα έλεγε κανείς.

Επίσης σήμερα είναι και η πρώτη μέρα του χρόνου στο περσικό ημερολόγιο, το Nowruz. Ταυτόχρονα βέβαια, και κατ’ εξαίρεση, θα υποδεχτούμε, σήμερα το πρωί, την έκλειψη ηλίου -η έκλειψη όμως κρατάει μόνο δυο ώρες, ενώ η άνοιξη τρεις μήνες (αν και με την αλλαγή του κλίματος…) -οπότε, το σημερινό άρθρο θα είναι ανοιξιάτικο και όχι εκλειπτικό.

Διόρθωση: Με ειδοποίησαν από το Αστεροσκοπείο ότι η εαρινή ισημερία άρχισε σήμερα στις 00.01 (ένα λεπτό μετά τα μεσάνυχτα). Οπότε, το άρθρο είναι εντελώς επίκαιρο! 🙂

Το όνομα της εποχής, άνοιξη, θυμίζει το ρήμα «ανοίγω» -και όχι τυχαία. Η εποχή ονομάστηκε έτσι επειδή τότε καλυτερεύει, «ανοίγει ο καιρός» -μια φράση που τη λέμε και σήμερα. Η λέξη άνοιξις υπήρχε από την αρχαιότητα, αλλά τότε είχε την κυριολεκτική σημασία, του ανοίγματος ή της διάνοιξης, π.χ. η άνοιξις των πυλών, στον Θουκυδίδη, και μάλιστα η κυριολεκτική σημασία διατηρήθηκε ίσαμε τα χρόνια του Ερωτόκριτου, όπως μας δείχνει ο στίχος  Κι ένα κλειδίν εκρέμουντο μ’ ένα χρουσό βαστάγι / εκεί κοντά στην άνοιξη τση πόρτας, στο’να πλάγι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Συγκριτικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , , , , | 210 Σχόλια »