Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μπρασένς’

Η μέρα με τα δεκατεσσάρια

Posted by sarant στο 14 Απρίλιος, 2014

 

Σήμερα ο μήνας έχει δεκατέσσερις, έχουμε δηλαδή 14 Απριλίου του 2014, ή αλλιώς 14/4/14. Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι πρόπερσι στις 12 Δεκεμβρίου (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού το 2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, το 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και το 2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι πέρσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, που άνοιξε τον δρόμο για το σημερινό άρθρο και για όσα ακολουθήσουν στα επόμενα χρόνια ως το 2019, οπότε θα χρειαστεί μια ακόμα ακροβασία για να συνεχίσουμε  -εμείς νάμαστε καλά.

Κι ενώ το είχα στο νου μου να ανεβάσω σήμερα το άρθρο με τα 14άρια, έμπλεξαν τις ημερομηνίες και νόμιζα ότι ο μήνας έχει αύριο 14, οπότε ανέβασα για λίγα λεπτά ένα άλλο άρθρο -που κατέβηκε εσπευσμένα και θα το δείτε αύριο.

Βέβαια, το σημερινό άρθρο είναι ενμέρει επανάληψη παλιότερου, αφού άρθρο για τον αριθμό 14 είχα γράψει πριν από πολλά χρόνια, τότε που καταργήθηκε ο 14ος μισθός (πανάρχαιο έθιμο που κανείς δεν θυμάται τι ακριβώς ήταν, κάτι ανάμεσα στα Απατούρια και στα Ταυροκαθάψια). Οπότε, παίρνω υλικό από εκείνο το παλιό άρθρο ενσωματώνοντας και τα δικά σας σχόλια και ό,τι άλλο προέκυψε στην πορεία.

Ο αριθμός 14 δεν έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από αριθμολογική άποψη. Δεν είναι πρώτος αριθμός, αφού διαιρείται με το 2 και το 7 (αν και είναι ημιπρώτος), ενώ ένα χαρακτηριστικό του είναι πως πρόκειται για τον μικρότερο αριθμό που είναι άθροισμα τριών τετραγώνων (1 + 4 + 9). Βέβαια, υπάρχει το π που είναι 3,14 στην κοινότερη προσέγγισή του, ενώ οι παλιότεροι θα θυμούνται την εξίσωση 0+0=14 του Μητσοτάκη γύρω στο 1991.

Στη φρασεολογία, κοινότατη είναι η έκφραση τα μάτια σου δεκατέσσερα!  που σημαίνει:  να είσαι άγρυπνος, να προσέχεις να μη σου ξεφύγει τίποτα, να μην πάθεις κακό. Επίταση της προτροπής «τα μάτια σου τέσσερα», που μπορεί αρχικά να προήλθε από διάλογο, του τύπου:

— Να προσέχεις, να έχεις τα μάτια σου τέσσερα.
— Όχι τέσσερα, δεκατέσσερα θα τα έχω!

Πολλά παραδείγματα χρήσης, π.χ. :

Για όνομα του Θεού, κυρία Παπαγιώργου! Χρειάζεται προσοχή. Τα μάτια σας δεκατέσσερα! (Ψαθάς, Ο εαυτούλης μου)

Ο Νατσούλης (Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις, σ.359-60) βρίσκει στην αρχή της έκφρ. τον βυζαντινό θαυματοποιό Κρονίδη, ο οποίος διατεινόταν ότι μπορούσε να βλέπει από 14 σημεία του σώματός του, αλλά απ’ όσο έχω ψάξει πρόκειται για έναν ακόμα νατσουλισμό. Νομίζω ότι η δική μου εξήγηση είναι πιο λογική, αν σκεφτούμε ότι το 14 πολύ συχνά χρησιμοποιείται σαν ‘υπερθεματισμός’ του τέσσερα, π.χ. «της παντρεμένης τέσσερα της χήρας δεκατέσσερα» κοστίζει το φιλί στο δημοτικό τραγούδι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Γιουτουμπάκια, Επαναλήψεις, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 205 Σχόλια »

Μια επέτειος και οι «ασχημίες στις παρελάσεις»

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2011

Το σημερινό μας άρθρο έχει θέμα διπλό ή μάλλον φιλοξενεί δυο διαφορετικά θέματα. Αυτό έχει και τα καλά του, αλλά διπλό δεν θα πει αυτομάτως καλό: διπλός είναι κι ο τραγέλαφος, αλλά τον κοιτάνε και γελάνε. Αναγκάστηκα όμως να προχωρήσω σ’ αυτήν τη συγκατοίκηση, επειδή είχα έτοιμο ένα άρθρο για τη σημερινή επέτειο, αλλά ύστερα προστέθηκαν τα χτεσινά γεγονότα στις παρελάσεις σε όλη σχεδόν τη χώρα. Τη σημερινή επέτειο; Ναι -ο τίτλος είναι ελαφρώς παραπλανητικός: η επέτειος δεν είναι η 28 Οκτωβρίου, στην οποία έχουμε αφιερώσει ήδη άρθρο. Σήμερα, 29 Οκτωβρίου, λοιπόν, κλείνουν τριάντα χρόνια από τον θάνατο ενός πολύ αγαπημένου καλλιτέχνη, του Γάλλου τραγουδοποιού Ζορζ Μπρασένς (Georges Brassens). Ο Μπρασένς γεννήθηκε στις 22 Οκτωβρίου 1921 στην όμορφη μικρή πόλη Sète της Νότιας Γαλλίας και πεθανε εξήντα χρόνια και εφτά μέρες αργότερα, στις 29 Οκτωβρίου 1981 στο Παρίσι. Και επειδή τα γενέθλια και η ημερομηνία του θανάτου του πέφτουν κοντά, στη Γαλλία αυτές τις μέρες γίνεται μια γιορτή στη μνήμη του, που κρατάει μια βδομάδα, ξεκινώντας από τα 90χρονα της γέννησής του.

Πρωτοστάτης στο ξεκίνημα αυτής της γιορτής, που γίνεται ήδη εδώ και κάμποσα χρόνια, ήταν ο φίλος Δημήτρης Μπόγδης, Έλληνας που ζει στη Γαλλία και που έχει μεταφράσει στα ελληνικά πολλά τραγούδια του Μπρασένς, μερικά από τα οποία έχουμε παρουσιάσει εδώ.

Για παράδειγμα, έχουμε αναφερθεί σε εφτά εκτελέσεις/μεταφράσεις του πασίγνωστου Γορίλα του Μπρασένς, ενώ ένα άλλο τραγούδι σε μετάφραση Μπόγδη, την περίφημη Φερνάντ (ή Νόνω όπως τη μετέφρασε ο Μπόγδης για τις ανάγκες της ρίμας) μπορείτε να ακούσετε σε ένα άλλο άρθρο, με τίτλο Μπρασένς για δέσιμο, που το είχα γράψει για να κριτικάρω μια άλλη μετάφραση του έργου του Μπρασένς, γεμάτη διασκεδαστικότατα μαργαριτάρια.

Μια και σήμερα είναι η επέτειος του Μπρασένς, σκέφτομαι ότι δεν έχουμε παρουσιάσει εδώ το εμβληματικό του τραγούδι, την Κακή φήμη (La mauvaise réputation). Μιλάει για έναν κάτοικο μικρού χωριού που έχει αποκτήσει τόσο κακή φήμη, επειδή δεν φέρεται όπως όλος ο κόσμος, που όλοι τον κακολογούν, εκτός από τους μουγκούς’ ολοι τον δακτυλοδεικτούν, εκτός από τους κουλούς’ όλοι τον κυνηγάνε, εκτός από τους κουτσούς’ και όλοι θα έρθουν να τον δουν κρεμασμένο, εκτός από τους τυφλούς βεβαίως! Ελάχιστα σύμφωνο με τις αρχές της πολιτικής ευπρέπειας, αλλά αυτός ήταν ο Μπρασένς, που τον βλέπουμε εδώ να τραγουδάει την Κακή φήμη: Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Επικαιρότητα, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Κι αποχαιρέτα τον, τον δέκατο τέταρτο που χάνεις

Posted by sarant στο 4 Μαρτίου, 2010

Ναι μεν δεν καταργήθηκε ολόκληρος ο δέκατος τέταρτος μισθός, αλλά μόνο το 30%, αλλά επειδή κόπηκε επίσης και το 30% του 13ου, μαζί και οι άλλες περικοπές, στην πράξη είναι σαν να κόπηκε ολόκληρος. Προσωρινά; Ουδέν μονιμότερον. Τέλος πάντων, εδώ λεξιλογούμε, οπότε σκέφτηκα να κάνω, με την άδεια αλλά και τη βοήθειά σας, μια αποχαιρετιστήρια εκδήλωση (ή μνημόσυνο;) ανακαλώντας όσο περισσότερες εμφανίσεις μπορώ του αριθμού 14 και των παραγώγων του στη γλώσσα μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμολογία, Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 144 Σχόλια »

Γορίλας, ο συκοφαντημένος

Posted by sarant στο 6 Νοέμβριος, 2009

GorillaΠριν από μερικές μέρες είδαμε και ακούσαμε τους «εφτά γορίλες», δηλαδή εφτά μεταφράσεις του Le gorille του Μπρασένς. Γράφοντας το κείμενο, πρόσεξα ότι στον δίσκο του Θηβαίου η λέξη γράφεται με δύο λάμδα, γορίλλας, ενώ στο βιβλίο του Βαρβέρη (εκδόσεις Ύψιλον 1983) με ένα, γορίλας. Το ορθογραφικό λεξικό Μπαμπινιώτη λημματογραφεί τη λέξη απλουστευμένα, γορίλας, αλλά σε σημείωμα επισημαίνει πως «κανονικά, θα έπρεπε» να γράφεται γορίλλας, όμως η σχολική ορθογραφία απλοποιεί τα ελληνιστικά δάνεια.

Αν όμως η λέξη είναι ελληνιστικό δάνειο, καλά θα κάνουμε να εξετάσουμε την ιστορία της λέξης. Και δεν είναι μικρή. Η λέξη γορίλλας, ή πιο σωστά η λέξη αι Γόριλλαι, απαντά μία και μοναδική φορά στην αρχαία ελληνική γραμματεία, στην ελληνική μετάφραση του Περίπλου του Άννωνα. Κατά σύμπτωση, για το θέμα αυτό έχει γράψει και ο πατέρας μου, Δημήτρης Σαραντάκος, στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του «Η συνάντηση του παλιού με τον νέο κόσμο», το οποίο δεν μπορείτε δυστυχώς να το βρείτε πουθενά γιατί προς το παρόν παραμένει ανέκδοτο. Παραθέτω το σχετικό απόσπασμα:

Ο Άννων το 470 π.Χ. ξεκινώντας από την Καρχηδόνα πέρασε τις Στήλες, βγήκε στον Ατλαντικό, περιέπλευσε τις ακτές της Αφρικής και έφτασε ως τον μυχό του κόλπου της Γουινέας. Αποβιβάστηκε σε ένα νησί (πολλοί πιστεύουν πως πρόκειται για το νησί Φερνάντο Πο, που βρίσκεται και αυτό στον μυχό του κόλπου της Γουινέας), στο κέντρο του οποίου υπήρχε λίμνη. Στο νησί δεν κατοικούσαν άνθρωποι αλλά γορίλες, οι οποίοι μάλιστα προβάλανε σθεναρή άμυνα στους Καρχηδόνιους, πετροβολώντας τους συνεχώς. Τελικά ο Άννων έφυγε από το νησί, παίρνοντας μαζί του τρεις θηλυκούς γορίλες, οι οποίοι όμως έγιναν τόσο ανυπόφοροι στο πλήρωμα του πλοίου, που τους σκότωσαν και τους έγδαραν. Ακολουθώντας τον ίδιο επέστρεψε μερικούς μήνες αργότερα στην Καρχηδόνα. Εκεί αφιέρωσε τα δέρματα των γοριλών στο ναό της Τανάτ ενώ τα αποτελέσματα της εξερεύνησής του τα κατέγραψε σε χάλκινη πινακίδα, που εντοίχισε στο ναό του Βάαλ στην Καρχηδόνα. Ένας Έλληνας που επισκέφθηκε το ναό, μεταξύ 1ου και 2ου καρχηδονιακού πολέμου, αντέγραψε και μετάφρασε στα ελληνικά την επιγραφή, που έτσι έφτασε ως εμάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ιστορίες λέξεων, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 126 Σχόλια »

Εφτά γορίλες θα σου πω

Posted by sarant στο 3 Νοέμβριος, 2009

Georges_Brassens147Ο μέγιστος γάλλος τραγουδοποιός Ζορζ Μπρασένς (1921-1981) έχει γράψει πολλά τραγούδια που μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες, είτε από ποιητές για να διαβαστούν είτε από ομοτέχνους του τραγουδοποιούς για να τραγουδηθούν. Ένα από αυτά είναι ο Γορίλας (Le gorille), τραγούδι που υπάρχει στον πρώτο δίσκο του Μπρασένς (La mauvaise reputation, 1953) αλλά είχε γραφτεί τουλάχιστον πέντε χρόνια νωρίτερα. Μια διασκεδαστική ιστορία που όμως λειτούργησε και σαν καταδίκη της θανατικής ποινής (που τότε ίσχυε και εφαρμοζόταν στη Γαλλία), το τραγούδι κρίθηκε άσεμνο και απαγορεύτηκε αμέσως από τους γαλλικούς ραδιοφωνικούς σταθμούς για κάμποσα χρόνια.

Εδώ βλέπουμε μια ζωντανή εκτέλεση από τον Μπρασένς, πολλά χρόνια αργότερα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Παράλληλα κείμενα, Σατιρικά, Τραγούδια, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 24 Σχόλια »