Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘μπριτζ’

Μια πρέφα με όλα τα φύλλα

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2021

Αν παίζετε είτε πρέφα είτε μπριτζ μάλλον θα καταλάβατε ότι η «πρέφα με όλα τα φύλλα» είναι το μπριτζ. Βέβαια, πολλοί μπριτζέρ ίσως θεωρήσουν άσεβο τον τίτλο, αφού παραλληλίζει ένα «ανώτερο» πνευματικό παιχνίδι με ένα χαρτοπαίγνιο καφενείου, αλλά το έχουμε καθιερώσει στο ιστολόγιο, όταν περιγράφουμε περίεργα ή κάπως άγνωστα στον πολύ κόσμο αθλήματα, να δίνουμε τίτλους που παραπέμπουν σε κάποιο πιο γνωστό -ας πούμε, το αμερικάνικο φούτμπολ ο φίλος μας ο Σταύρος στο άρθρο του το χαρακτήρισε «το ποδόσφαιρο που παίζεται με τα χέρια«. (Προσθήκη: Βέβαια, είναι ένα ερώτημα κατά πόσον στους σημερινούς νέους η πρέφα είναι οικεία ή/και περισσότερο γνωστή από το μπριτζ).

Ο φίλος μας ο Τριάντ, που είναι πρωταθλητής στο μπριτζ, με είχε παλιότερα προ(σ)καλέσει να γράψω ένα άρθρο για το παιχνίδι. Δίσταζα, επειδή δεν μπορούσα να αποφασίσω αν θα έγραφα ένα εισαγωγικό άρθρο ή ένα άρθρο για τις δική μου ενασχόληση με το μπριτζ, τόσο ως παίκτη όσο και τη συγγραφική. Τις προάλλες παρόμοια πρό(σ)κληση δέχτηκα κι από έναν φίλο στο Φέισμπουκ, οπότε μια και χτες, Κυριακή, είχα λίγο περισσότερο καιρό στη διάθεσή μου αποφάσισα να γράψω σήμερα το εισαγωγικό, το απρόσωπο άρθρο, αν προτιμάτε, και να αφήσω για το (όχι απώτερο) μέλλον το προσωπικό.

Το μπριτζ παίζεται από 4 παίχτες, που όμως ανήκουν σε δύο σταθερά ζευγάρια, που παίζουν συντροφικά, και στις περιγραφές δηλώνονται με τα σημεία του ορίζοντα: Βορράς-Νότος και Ανατολή-Δύση. Παίζεται και με τα 52 φύλλα, που μοιράζονται εξαρχής όλα στους 4 παίκτες -ο καθένας παίρνει από 13 φύλλα δηλαδή.

Το μπριτζ, όπως και η πρέφα, ανήκει στα παιχνίδια με μπάζες, μια μεγάλη οικογένεια των παιχνιδιών με χαρτιά. Η έννοια της μπάζας (trick στα αγγλικά, levée στα γαλλικά) είναι το πρώτο πράγμα που μαθαίνει κανονικά ο αρχάριος στην πρέφα ή στο μπριτζ: όποιος από τους (3 ή 4) παίχτες παίζει πρώτος, παίζει ένα φύλλο και οι άλλοι είναι υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν, δηλαδή να παίξουν ενα φύλλο από την ίδια «φυλή», αν π.χ. ο πρώτος παίκτης παίζει το 10 σπαθί, οι άλλοι πρέπει να παίξουν επίσης σπαθί, εφόσον βεβαίως έχουν. Τη μπάζα την κερδίζει ο παίκτης που έβαλε το μεγαλύτερο φύλλο. Αν ας πούμε ο πρώτος παίκτης παίζει το 10♣ και οι επόμενοι βάλουν το 5♣, τον K♣ (Ρήγα σπαθί) και τον Α♣ (άσο σπαθί) κερδίζει ο παίκτης με τον Άσο διότι η ιεραρχία των φύλλων είναι, σε φθίνουσα σειρά, Α-Κ-Q-J-10-9-8-7-6-5-4-3-2, όπου Κ ο Ρήγας, Q η Ντάμα και J ο Βαλές. (Στην πρέφα, ως γνωστόν, παίζουν τα φύλλα μέχρι και το 7).

Μια δεύτερη βασική έννοια είναι το «ατού». Σε κάθε παρτίδα, μία από τις 4 φυλές ορίζεται ως «ατού», πράγμα που, τόσο στο μπριτζ όσο και στην πρέφα, γίνεται στη φάση της «αγοράς», την πρώτη φάση του παιχνιδιού. Το ατού είναι ανώτερο από όλες τις άλλες φυλές. Ένα ταπεινό 2 ατού είναι ανώτερο από τους άσους των άλλων φυλών. Είπαμε πιο πάνω ότι σε κάθε μπάζα οι παίκτες ακολουθούν, δηλ. παιζουν ένα φύλλο της ίδιας φυλής με αυτό που έπαιξε ο πρώτος παίκτης, αν έχουν. Αν δεν έχουν φύλλο από τη φυλή που παίχτηκε, τότε μπορούν ή να ξεσκαρτάρουν κάποιο άλλο φύλλο (οπότε χάνουν τη μπάζα) ή να «κόψουν» χρησιμοποιώντας ατού. Στο μπριτζ το κόψιμο (ruff στα αγγλικά) είναι προαιρετικό, επαφίεται στην κρίση του παίκτη αν θα κόψει ή θα ξεσκαρτάρει, ενώ στην πρέφα (όπου λέγεται «τσάκα») είναι υποχρεωτικό και δεν συμφέρει πάντοτε.

Η αγορά είναι μια πλειοδοσία. Τα δυο ζευγάρια διεκδικούν το δικαίωμα να εκτελέσουν ένα συμβόλαιο, δηλ. να πετύχουν ένα ορισμένο αριθμό μπαζών (άλα τη γενική!). Οι αγορές ξεκινούν από το επίπεδο 1, που σημαίνει 7 μπάζες, και προχωρούν στο επίπεδο 2 (8 μπάζες), πάντοτε +6 δηλαδή, έως το επίπεδο 6 (12 μπάζες ή μικρό σλεμ) και το 7 (13 μπάζες ή μεγάλο σλεμ). Συμβόλαια μπορεί να γίνουν είτε σε κάποιο χρώμα είτε αχρωμάτιστα (χωρίς ατού). Η ιεραρχία των φυλών είναι: σπαθιά, καρά, κούπες, πίκες (μπαστούνια), χωρίς ατού (που συμβολίζεται ΝΤ). Ένα συμβόλαιο π.χ. 4♥ σημαίνει την υποχρέωση να κάνεις 10 (4+6) μπάζες με ατού τις κούπες.

Ο παίκτης που ανοίγει την αγορά μπορεί είτε να πει Πάσο (συνήθως αν δεν έχει καλό χέρι) ή να ονομάσει ένα συμβόλαιο που υπόσχεται να πετύχει. Δεν είναι υποχρεωμένος να ξεκινήσει από το επίπεδο 1: όχι σπάνια οι αγορές ξεκινούν από το επίπεδο 2 ή 3. Στη συνέχεια μιλάει ο επόμενος (με τη φορά του ρολογιού) παίκτης, μετά ο τρίτος (συντροφος του πρώτου), μετά ο τέταρτος (σύντροφος του δεύτερου). Υποχρεωτικά κάθε επόμενη αγορά πρέπει να είναι ανώτερη από τις προηγηθείσες, εκτός αν είναι πάσο ή Κοντρ. Το κοντρ (double στα αγγλικά) δηλώνει καταρχάς αμφιβολία ως προς την πιθανότητα επιτυχίας του συμβολαίου και διπλασιάζει τις ποινές ή την επιβράβευση. Μετά από ένα κοντρ υπάρχει κι άλλη μια αγορά, το ρεκόντρ (redouble στα αγγλικά), που τετραπλασιάζει ποινές ή επιβράβευση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Ετυμολογικά, Ορολογία, Χαρτοπαίγνιο | Με ετικέτα: , , , | 87 Σχόλια »

Διάβασα στην Η Αυγή ένα αφιέρωμα στους Δε Χου

Posted by sarant στο 19 Δεκεμβρίου, 2019

Στις αρχές του μήνα, κι έχει κάποια σημασία αυτό, δηλαδή πριν από τις βρετανικές εκλογές, άκουσα στο γαλλικό ραδιόφωνο μια συνέντευξη του Πιτ Τάουνσεντ των Χου -που βγάλανε καινούργιο δίσκο.

«Εδώ και είκοσι χρόνια, ο Ρότζερ Ντάλτρεϊ κι εγώ», είπε, «λέμε ότι γερνάμε. Καθώς πλησιάζουμε τα ογδόντα», συνέχισε, «πρέπει να το πάρουμε απόφαση, είμαστε γέροι». Υπερβάλλει, το 1945 γεννήθηκε.

«Δεν καταφέραμε να αλλάξουμε τον κόσμο αλλά αφήσαμε μια γραμμή που ενώνει τις γενιές», είπε. «Αισθάνομαι πολύ κοντά στους Μιλένιαλς, στη γενιά που μιλάει για την αλλαγή του κλίματος. Μια από τις μεγαλύτερες συναυλίες μας, είπε, ήταν το 1973 στη γιορτή της Ουμανιτέ στο Παρίσι. Παντού κόκκινες σημαίες, μια μεγάλη αριστερή συγκέντρωση, με το αίσθημα ότι ανήκουμε όλοι στην ίδια κοινωνία. Η μουσική μας ήταν αντιπροσωπευτική αυτού του πνεύματος, αν και έχω την εντύπωση ότι ο Ντάλτρεϊ τώρα ψηφίζει Συντηρητικούς, δεν ξέρω».

Πράγματι, η συμμετοχή των Χου στη μοναδική αυτή κομμουνιστική (έστω, ευρωκομμουνιστική) γιορτή έχει αφήσει τα ίχνη της και στο Γιουτούμπ:

Μόνο που ο Πιτ Τάουνσεντ έκανε ένα λαθάκι στη χρονολογία -στην Ουμανιτέ είχαν παίξει το 1972, όχι το 1973.

Τα παραπάνω τα έγραψα στο Φέισμπουκ. Στα διάφορα σχόλια, κάποιοι φίλοι μού υπέδειξαν ότι ο Roger Daltrey προφέρεται Ντάλτρι, που ισχύει φυσικά αλλά δεν μας αφορά όταν μιλάμε ελληνικά, μόνο όταν μιλάμε αγγλικά. Και ο Γάλλος δημοσιογράφος, που αυτόν άκουγα να μιλάει καθώς μετάφραζε τα λόγια του Τάουνσεντ σκεπάζοντας τη φωνή του, Ροτζέρ Νταλτρέ τον προφερε τον Daltrey, οπότε δεν βλέπω γιατί στα ελληνικά να εγκαταλείψω το καθιερωμένο -εϊ, που έχει δώσει και λέξεις της ελληνικής (βόλεϊ λέμε, όχι βόλι, τρόλεϊ και όχι τρόλι, χάρλεϊ, ο χαρλεάς, και όχι χάρλι). Αυτά, όσο μιλάμε ελληνικά. Όταν το φέρει η ανάγκη να μιλήσουμε αγγλικά, θα προφέρουμε και Ντάλτρι, και βόλι και χάρλι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Λογοπαίγνια, Μεταμπλόγκειν, Μουσική, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 136 Σχόλια »

Δάμων και Φιντίας και άλλα διάσημα ζευγάρια

Posted by sarant στο 27 Σεπτεμβρίου, 2017

Τις προάλλες είχαμε άρθρο για την έκφραση «κρέας και νύχι» που τη λέμε για δυο πρόσωπα που έχουν πολύ στενή σχέση μεταξύ τους -έκφραση όχι πολύ γνωστή, αλλά κοσμιότερη απο την πολύ γνωστότερη «κώλος και βρακί» και πολύ γνωστότερη από την εξίσου κόσμια «φηλί-κλειδί».

Χτες, στα σχόλια του άρθρου εκείνου, ο φίλος μας ο Δημήτρης ο Μαρτίνος είχε την ιδέα να συγκεντρώσουμε ζευγάρια «που για τον έναν ή τον άλλον λόγο έχουν δεθεί μεταξύ τους και πάνε σετάκι· από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι τὶς μέρες μας. Μπορεί να είναι φίλοι, εχθροί, εραστές, συμμαχητές, συναθλητές, καλλιτέχνες ή δημοσιογράφοι».

Και έκανε την αρχή αναφέροντας μερικά:

Κάστωρ και Πολυδεύκης,
Δάμων και Φιντίας,
Ετεοκλής και Πολυνείκης,
Αρμόδιος και Αριστογείτων,
Δάτις και Αρταφέρνης,
Ορφέας και Ευρυδίκη,
Δάφνις και Χλόη,
Ηρώ και Λέανδρος,
Βέλθανδρος και Χρυσάντζα,
Λίβιστρος και Ροδάμνη,
Ερωτόκριτος και Αρετούσα,
Ρωμαίος και Ιουλιέτα,
Χοντρός-Λιγνός,
Άμποτ και Κοστέλο,
Μουζάς-Λιγνός,
Κορώνης-Φίλανδρος,
Μαστέλος-Δημησιάνος,
Δομάζος-Αντωνιάδης,
Γκάλης-Γιαννάκης,
Τσουλφά-Μπεκατώρου,
Πανούτσος-Καρπετόπουλος,
Λυριτζής-Οικονόμου,
Καμπουράκης-Οικονομέας.
Επαμεινώνδας και Πελοπίδας,
Σάκο και Βαντσέτι,
Καραολής και Δημητρίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 832 Σχόλια »

Παίζει μπριτζ ο σμπίρος;

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2011

Οι ελληνικές λέξεις που αρχίζουν από σμπ- είναι μετρημένες στα δάχτυλα: σμπαράλια, σμπάρο και σμπίρος (δεν θα μετρήσουμε το σμπρώχνω). Και οι τρεις αυτές οι λέξεις είναι δάνεια, από τα ιταλικά (ή τα ενετικά), αν και για μία από αυτές υπάρχει η άποψη ότι είναι απώτερης ελληνικής αρχής, οπότε πρόκειται για αντιδάνειο. Τη λέξη αυτή έτυχε να την κουβεντιάζω σε μια συζήτηση με φίλους χτες-προχτές, οπότε σκέφτηκα να σας αφηγηθώ την ιστορία της, μια και έχει ετυμολογικό ενδιαφέρον.

Πρόκειται για τον σμπίρο, λέξη περιφρονητική σήμερα, σχεδόν βρισιά. Όπως είπαμε, είναι δάνειο από τα ιταλικά. Στο Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση sbirro λεγόταν στις ιταλικές πόλεις-κράτη ο αστυνομικός υπάλληλος που μεριμνούσε για την τήρηση της τάξης περιπολώντας στους δρόμους με την κοκκινωπή του στολή. Γρήγορα η λέξη, και μέσα στην Ιταλία, αλλά και έξω από αυτήν όπου διαδόθηκε ως δάνειο, αποκτά αρνητικές σημασίες: δηλώνει τα πρωτοπαλίκαρα, τους μπράβους των ισχυρών που αναλαμβάνουν να διεκπεραιώνουν βρομοδουλειές. Κάπως έτσι περνάει και στα ελληνικά, όπου όμως η λέξη, ακόμα κι όταν σήμαινε τον αστυνομικό, είχε εξαρχής μειωτική χροιά, περισσότερο σήμαινε τον μυστικό αστυνομικό, τον χαφιέ· σήμερα, η λέξη απαντά σχεδόν αποκλειστικά με τη σημασία «μπράβος, τσιράκι» (το λεξικό Μπαμπινιώτη δίνει ως πρώτη σημασία το «αστυνομικός», ενώ το ΛΚΝ δεν έχει τη λέξη, περιέργως).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Χαρτοπαίγνιο | Με ετικέτα: , , , , , , | 150 Σχόλια »