Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μ. Αλεξανδρόπουλος’

Τι εστί βερίκοκο τελικά;

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2017

Τις προάλλες η φίλη μας η Λ. μας είπε ότι πεθύμησε κανένα φρουτάκι, εννοώντας τα άρθρα που βάζω κατά καιρούς για τα οπωρικά, που τα έχω συμπεριλάβει στο βιβλίο μου «Οπωροφόρες λέξεις» (2013). Ήρθε στα λόγια μου, αφού το έχω πει πως αυτή την περίοδο, δηλαδή ίσαμε τον Σεπτέμβρη, το μενού του ιστολογίου θα περιλαμβάνει αρκετές επαναλήψεις και γενικά ελαφρότερο πρόγραμμα. Οπότε, αναδημοσιεύω σήμερα ένα άρθρο του 2009 για ένα φρούτο που είναι η εποχή του, ξαναδουλεμένο όπως δημοσιεύτηκε στο βιβλίο.

Άλλα φρούτα βρίσκονται σχεδόν ολοχρονίς στην αγορά, άλλα επί μήνες, άλλα όμως μόνο για λίγες εβδομάδες. Ένα απ’ αυτά τα τελευταία είναι τα βερίκοκα· ακόμα και σήμερα που με την εκμηδένιση των αποστάσεων ο πάγκος του μανάβη γεμίζει καρπούς από μακρινά μέρη, η εποχή του βερίκοκου είναι μάλλον σύντομη, κάτι εβδομάδες τον Ιούνιο και τον Ιούλιο.

Αλλά, ας δούμε τι εστί βερίκοκο. Και ξεκινάω μ’ ένα πρόχειρο κουίζ. Ποια είναι η απώτερη καταγωγή της λέξης βερίκοκο; Ελληνική, λατινική, αραβική, ινδική ή άλλη; Αν υποθέσατε καταγωγή από την Ανατολή, λυπάμαι αλλά πέσατε έξω. Το φρούτο από την Ανατολή μάς ήρθε, η λέξη που το περιγράφει όχι, τουλάχιστον όχι η λέξη «βερίκοκο». Το βερίκοκο είναι λέξη που έχει περάσει από σαράντα κύματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , , | 119 Σχόλια »

Τι εστί βερίκοκο λοιπόν;

Posted by sarant στο 27 Αύγουστος, 2013

Με το σημερινό άρθρο μπορεί να θυμώσω κάποιους ταχτικούς αναγνώστες, διότι θα επαναλάβω μερικά πράγματα που τα έχω ξαναγράψει, και μάλιστα χωρίς να δίνω, τουλάχιστον, την απάντηση στο ερώτημα του τίτλου. Άλλοι πάλι θα παραπονεθούν, και με το δίκιο τους, ότι το ιστολόγιο έχει μετατραπεί σε ένα είδος «Παρατηρητηρίου του Άδωνη» διότι, λίγες μόνο μέρες μετά το άρθρο για τη μνημειώδη γκάφα του υπουργού (οΘντκ) Υγείας που άλλαξε τα φώτα στον γιατρό Δημοκήδη, σας παρουσιάζω ένα ακόμα άρθρο που ξεκινάει από κάτι που είπε ο Άδωνης Γεωργιάδης.

Και τι δεν είπε, βέβαια. Χτες το πρωί στο δελτίο του Μέγκα, ο κ. Υπουργός εξαπέλυσε βάναυση επίθεση στη συνδικαλίστρια της Πολυκλινικής που είχε απέναντί του, με ιταμές εκφράσεις που ταιριάζουν περισσότερο σε ιδιοκτήτη νυχτερινού κέντρου («έπρεπε να απολυθείτε για να δείτε τι εστί βερίκοκο») ή σε χωροφύλακα της εποχής της χούντας («από τη Σοβιετική Ένωση που ήρθατε») παρά σε υπουργό ενός σημαντικού υπουργείου που έχει να διαχειριστεί θέματα (κυριολεκτικά!) ζωής ή θανάτου για τους πολίτες. Βεβαίως, όλα αυτά τα έκανε επειδή έχει την εντύπωση, ίσως σωστή, ότι αυτό το στιλ το τάχαμου μάγκικο έχει απήχηση σε ένα τμήμα των τηλεθεατών, και επειδή οι παρουσιαστές τον άφηναν ανενόχλητο να βρίζει και να τσιρίζει ενώ διέκοπταν με το παραμικρό τη συνδικαλίστρια -παλιά τους τέχνη κόσκινο.

Τα καμώματα του κ. Υπουργού μπορείτε να τα δείτε στο βιντεάκι:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Επικαιρότητα, Λογοτεχνία, Τηλεοπτικά, Υγεία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 125 Σχόλια »

Γιατί λέμε κύμινο;

Posted by sarant στο 29 Ιουλίου, 2013

Μπορεί να κάνω λάθος, αλλά τα τελευταία χρόνια, χρόνια της κρίσης, ο μόνος κλάδος που φαίνεται να διαφημίζεται στην τηλεόραση με ζήλο συγκρίσιμο με πριν είναι ο κλάδος της κινητής τηλεφωνίας. Αυτό που λέω βέβαια δεν στηρίζεται σε κάποιαν ενδελεχή -ή όχι- μελέτη του κλάδου, στατιστικά στοιχεία δεν έχω στη διάθεσή μου, απλή εμπειρική παρατήρηση κάνω, ίσως επηρεασμένος από μερικές πολύ πετυχημένες διαφημίσεις που θυμάμαι, σαν τον Ομορφάντρα ή τον Αγαπούλα, που όλες τους διαφήμιζαν εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, οι οποίες πώς να μην ευδοκιμούν τη στιγμή που, σε αγαστή σύμπνοια (είδες ο ανταγωνισμός; ) αλλάζουν κατά το δοκούν τους όρους χρήσης και επιβάλλουν ελάχιστη χρέωση κλήσης τα 60 δευτερόλεπτα (ή και τα 180), αλλά ας μην παρασυρθώ, δεν είναι αυτό το θέμα του άρθρου μου. Έλεγα ότι έχουν φτιαχτεί μερικές πολύ πετυχημένες διαφημίσεις για εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Τις τελευταίες διαφημίσεις της Κοσμοτέ δεν θα τις χαρακτήριζα ιδιαίτερα επιτυχείς, αλλά μία από αυτές, με τους νεαρούς στο αυτοκίνητο, μου έδωσε την πάσα για το σημερινό μου άρθρο.

Η διαφήμιση αυτή εκμεταλλεύεται το παλιό ανέκδοτο που λέει ότι το μικρότερο μετρήσιμο χρονικό διάστημα είναι το διάστημα που μεσολαβεί από τη στιγμή που θα ανάψει πράσινο έως τη στιγμή που θα κορνάρει το από πίσω σου αυτοκίνητο. Στη διαφημιστική παραλλαγή, αν υπάρχει, λέει, κάτι γρηγορότερο από το δίκτυο 4G της Κοσμοτέ, αυτό ίσως είναι η ελληνίδα κόρνα, διότι βλέπετε ο διαφημιστής, που μάλλον δεν έχει οδηγήσει στο εξωτερικό, ακόμα και τόσο χαμηλά που έχουμε φτάσει, πρέπει σε κάτι να βρίσκει αιτίες εθνικής υπερηφάνειας -ας είμαστε σε κάτι πρώτοι, έστω και στην ανυπομονησία, στην αγένεια, στη γαϊδουριά βρε αδερφέ, κι ας έχουμε πρωθυπουργό Σαμαρά και αντιπρόεδρο Βενιζέλο. Αλλά εδώ δεν πολιτικολογούμε, λεξιλογούμε, και με την αφορμή της διαφήμισης θα δούμε μερικές από τις πολλές φράσεις που διαθέτει η γλώσσα μας για να εκφράσει το ακαριαίο μιας ενέργειας.

Η έμφαση εδώ δεν είναι τόσο στην ταχύτητα της κίνησης, όσο στο μικρό χρονικό διάστημα. Βέβαια αυτά πάνε μαζί, και όσο πιο γρήγορη η κίνηση τόσο μικρότερος ο χρόνος ώσπου να διανυθεί η ίδια απόσταση, αλλά εδώ θα κοιτάξουμε το νόμισμα από τη μία όψη, θα δούμε τις φράσεις που δηλώνουν μικρό χρονικό διάστημα.

Λοιπόν, όταν κάτι γίνεται πολύ γρήγορα, αστραπιαία, μπορούμε να πούμε ότι γίνεται όσο να πεις κύμινο ή ώσπου να πεις κύμινο. Για παράδειγμα, στον Συνταγματάρχη Λιάπκιν του Καραγάτση, ο Λιάπκιν φωνάζει σε κάτι αλήτες: — Αλάργα, κανάγηδες! Χαθήτε, παλιόμουτρα! Ώσπου να πω κύμινο, νά’ χει αδειάσει ο δρόμος. Το κύμινο δεν είναι η μοναδική λέξη που χρησιμοποιείται για τον σκοπό αυτό. Παλιότερα έλεγαν όσο/ώσπου να πεις κρεμμύδι. Ας πούμε, στους Χαλασοχώρηδες του Παπαδιαμάντη, ένα μέλος της εφορευτικής επιτροπής προφασίζεται ότι έχει δουλειά και θέλει να πάει σπίτι του και υπόσχεται να γυρίσει ωσότου να πεις κρεμμύδι. Μάλλον έχει ξεχαστεί η παλιότερη έκφραση «όσο να πεις λουκάνικο«, για την οποία θα παραθέσω έναν ωραίο στίχο του Σουρή, του 1890: Με σκέψιν ερευνήσαντες τα οικονομικά μας, που ήλθαν σουλφ και βερεσέ ώσπου να πεις λουκάνικο… Ήρθαν σουλφ και βερεσέ θα πει «κατασπαταλήθηκαν». Λέμε επίσης «ώσπου να πεις τρία» και «ώσπου να πεις αμήν«, ενώ στον Τσίρκα βρίσκω «ώσπου να πεις κινίνο» και δεν ξέρω αν λεγόταν ή αν είναι προσωπική του παραλλαγή από το κύμινο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Διαφημίσεις, Λογοτεχνία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 83 Σχόλια »