Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Μ. Λοΐζος’

Η μέρα με τα δεκατεσσάρια

Posted by sarant στο 14 Απριλίου, 2014

 

Σήμερα ο μήνας έχει δεκατέσσερις, έχουμε δηλαδή 14 Απριλίου του 2014, ή αλλιώς 14/4/14. Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι πρόπερσι στις 12 Δεκεμβρίου (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού το 2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, το 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και το 2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι πέρσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, που άνοιξε τον δρόμο για το σημερινό άρθρο και για όσα ακολουθήσουν στα επόμενα χρόνια ως το 2019, οπότε θα χρειαστεί μια ακόμα ακροβασία για να συνεχίσουμε  -εμείς νάμαστε καλά.

Κι ενώ το είχα στο νου μου να ανεβάσω σήμερα το άρθρο με τα 14άρια, έμπλεξαν τις ημερομηνίες και νόμιζα ότι ο μήνας έχει αύριο 14, οπότε ανέβασα για λίγα λεπτά ένα άλλο άρθρο -που κατέβηκε εσπευσμένα και θα το δείτε αύριο.

Βέβαια, το σημερινό άρθρο είναι ενμέρει επανάληψη παλιότερου, αφού άρθρο για τον αριθμό 14 είχα γράψει πριν από πολλά χρόνια, τότε που καταργήθηκε ο 14ος μισθός (πανάρχαιο έθιμο που κανείς δεν θυμάται τι ακριβώς ήταν, κάτι ανάμεσα στα Απατούρια και στα Ταυροκαθάψια). Οπότε, παίρνω υλικό από εκείνο το παλιό άρθρο ενσωματώνοντας και τα δικά σας σχόλια και ό,τι άλλο προέκυψε στην πορεία.

Ο αριθμός 14 δεν έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον από αριθμολογική άποψη. Δεν είναι πρώτος αριθμός, αφού διαιρείται με το 2 και το 7 (αν και είναι ημιπρώτος), ενώ ένα χαρακτηριστικό του είναι πως πρόκειται για τον μικρότερο αριθμό που είναι άθροισμα τριών τετραγώνων (1 + 4 + 9). Βέβαια, υπάρχει το π που είναι 3,14 στην κοινότερη προσέγγισή του, ενώ οι παλιότεροι θα θυμούνται την εξίσωση 0+0=14 του Μητσοτάκη γύρω στο 1991.

Στη φρασεολογία, κοινότατη είναι η έκφραση τα μάτια σου δεκατέσσερα!  που σημαίνει:  να είσαι άγρυπνος, να προσέχεις να μη σου ξεφύγει τίποτα, να μην πάθεις κακό. Επίταση της προτροπής «τα μάτια σου τέσσερα», που μπορεί αρχικά να προήλθε από διάλογο, του τύπου:

— Να προσέχεις, να έχεις τα μάτια σου τέσσερα.
— Όχι τέσσερα, δεκατέσσερα θα τα έχω!

Πολλά παραδείγματα χρήσης, π.χ. :

Για όνομα του Θεού, κυρία Παπαγιώργου! Χρειάζεται προσοχή. Τα μάτια σας δεκατέσσερα! (Ψαθάς, Ο εαυτούλης μου)

Ο Νατσούλης (Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις, σ.359-60) βρίσκει στην αρχή της έκφρ. τον βυζαντινό θαυματοποιό Κρονίδη, ο οποίος διατεινόταν ότι μπορούσε να βλέπει από 14 σημεία του σώματός του, αλλά απ’ όσο έχω ψάξει πρόκειται για έναν ακόμα νατσουλισμό. Νομίζω ότι η δική μου εξήγηση είναι πιο λογική, αν σκεφτούμε ότι το 14 πολύ συχνά χρησιμοποιείται σαν ‘υπερθεματισμός’ του τέσσερα, π.χ. «της παντρεμένης τέσσερα της χήρας δεκατέσσερα» κοστίζει το φιλί στο δημοτικό τραγούδι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Γιουτουμπάκια, Επαναλήψεις, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 205 Σχόλια »

Το μετέωρο βήμα της κοτσάνας και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Ιανουαρίου, 2012

Πάει να καθιερωθεί το σαββατιάτικο μενού του ιστολογίου να αποτελείται από μεζεδάκια, ως επί το πλείστον ευτράπελα, οπότε και το σημερινό άρθρο ακολουθεί την πεπατημένη και αποτελείται από μικρά σημειώματα.

Ο τίτλος του άρθρου παραπέμπει βέβαια στον αναπάντεχο θάνατο του μεγάλου Θόδωρου Αγγελόπουλου. Για το γεγονός καθαυτό γράψαμε και συζητήσαμε προχτές, και η συζήτηση ακόμα συνεχίζεται όπως αρμόζει σε έναν δημιουργό πρώτης γραμμής. Γράφτηκαν πολλά στον Τύπο, μεταξύ των οποίων και μερικά μαργαριτάρια, ακόμα και σε σχετικά καλές οικογένειες, ας πούμε στο διάσημο Huffington Post, όπου πληροφορούμαστε πως μια από τις ταινίες του ήταν το «The Suspended Stride of the Stalk.» Το μετέωρο βήμα του πελαργού, λέτε; Αλλά ο πελαργός δεν είναι stalk στα αγγλικά, είναι stork. Ολοφάνερα, εδώ δούλεψε ο δαίμονας του σπασμένου τηλεφώνου -ή ίσως της υπαγόρευσης στον υπολογιστή. Και, όπως μας λέει το λεξικό, stalk είναι, στα φυτά, το κοτσάνι, το καλάμι, ο μίσχος. Το μετέωρο βήμα του κοτσανιού λοιπόν… ή της κοτσάνας, κι έτσι προέκυψε ο σημερινός μας τίτλος.

Τον τίτλο της ταινίας του Αγγελόπουλου τον παράλλαξε, αλλά εσκεμμένα, ο συντάκτης της ανακοίνωσης του ΛΑΟΣ: Το «μετέωρο βήμα του Πλούτωνα» στη μέση της οδού, μας πήρε έναν άνθρωπο που μας είχε συγκλονίσει, συγκινήσει και προβληματίσει βαθιά». Αμφίβολης ποιότητας γούστο’ πάντως, ο βουλευτής του κόμματος Πολατίδης δεν συμμερίστηκε το πνεύμα της ανακοίνωσης. Προφανώς ασυγκίνητος και απροβλημάτιστος, έσπευσε στη Βουλή να ξεκαθαρίσει πως άλλη είναι η δική του Ελλάδα και άλλη του Αγγελόπουλου. Όσο για τον Δημήτρη Δανίκα, που άκουσε πολλά τις τελευταίες μέρες επειδή έγραψε (και) για τα «κουσούρια» του Αγγελόπουλου, ας μάθει ότι το επίθετο «μεγιστοτεράστιος», (ενός μεγιστοτεράστιου στοχαστή και καλλιτέχνη που με το έργο του δόξασε την Ελλάδα…) για όποιον και να λέγεται, ακούγεται κωμικό!

Από τον Σ. Πολυμίλη στο ηλεΒήμα: Πώς αλλιώς να εξηγήσεις αυτά που συμβαίνουν στο ΠαΣοΚ κι αυτά που ακούμε τις τελευταίες μέρες από διάφορους φέρελπεις και μη δελφίνους; Ναι, αλλά αν είναι να βάλεις μεταξωτά παντελόνια βάζε τα σωστά: ο φέρελπις στον πληθυντικό κάνει «οι φερέλπιδες», δεν είναι δα και τόσο δύσκολο, ξέρουμε τη σχολή ευελπίδων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δαίμων του τυπογραφείου, Κοτσανολόγιο, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , | 154 Σχόλια »

Κι αποχαιρέτα τον, τον δέκατο τέταρτο που χάνεις

Posted by sarant στο 4 Μαρτίου, 2010

Ναι μεν δεν καταργήθηκε ολόκληρος ο δέκατος τέταρτος μισθός, αλλά μόνο το 30%, αλλά επειδή κόπηκε επίσης και το 30% του 13ου, μαζί και οι άλλες περικοπές, στην πράξη είναι σαν να κόπηκε ολόκληρος. Προσωρινά; Ουδέν μονιμότερον. Τέλος πάντων, εδώ λεξιλογούμε, οπότε σκέφτηκα να κάνω, με την άδεια αλλά και τη βοήθειά σας, μια αποχαιρετιστήρια εκδήλωση (ή μνημόσυνο;) ανακαλώντας όσο περισσότερες εμφανίσεις μπορώ του αριθμού 14 και των παραγώγων του στη γλώσσα μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμολογία, Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 144 Σχόλια »