Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νάσος Ηλιόπουλος’

Ειρηνεμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Μαΐου, 2021

Που τα λέω έτσι επειδή στη Μέση Ανατολή έγινε εκεχειρία -όχι ότι ειρήνευσαν με την κανονική σημασία της λέξης, απλώς μια ανάπαυλα μέχρι το επόμενο ξέσπασμα, που μπορεί και να μην αργήσει. Αν ήμουν στην Αθήνα μπορεί και να τα έλεγα τσουρουφλισμένα τα μεζεδάκια, από τη φωτιά στο Αλεποχώρι.

* Και ξεκινάμε με κάτι τουριστικό, για να βοηθήσουμε τη βαριά βιομηχανία της χώρας. Ο φίλος μας ο Ανδρέας ο Κουπονιώτης, μου έστειλε φωτογραφία από τη Λέρο, που εχει γλωσσικό ενδιαφέρον.

Εξηγεί:

Στη Λέρο, λίγο πιο κει από τα Άλιντα, υπάρχει μια παραθαλάσσια περιοχή με το όνομα «Διαλισκάρια». Και σε άλλα μέρη υπάρχουν τοποθεσίες με αυτό το όνομα π.χ. Σκύρος, Σίκινος, Γαργαλιάνοι, Εύβοια, Κρήτη κλπ. Πρόκειται για τους μεγαλούτσικους επίπεδους και γλιστερούς βράχους που βρίσκονται μέσα στη θάλασσα, δίπλα στην ακτή.

Λοιπόν στη Λέρο τα τελευταία χρόνια απλοποιήθηκε το όνομα στην αρχή σε Δυολισκάρια και μετά έγινε εντελώς φυσικά ΔΥΟ ΛΙΣΚΑΡΙΑ. Και σαν να μην έφτανε αυτό υπάρχει και πινακίδα για … Ισπανούς: Dos liscarios beach.

Θα προσθέσω σε όσα γράφει ο Ανδρέας ότι συχνός είναι και ο τύπος «Γιαλισκάρι», π.χ. στην Ικαρία ή στη Τζια. Την ετυμολογία της λέξης δεν μπορώ να την ξεδιαλύνω, αν και φαίνεται να έχει σχέση με τον γιαλό. [[Ελπίζω όμως, αν μας βλέπει η Μαρία, να ανοίξει τον Συμεωνίδη και να μας πει]].

Τα Γιαλισκάρια εύκολα γίνονται Διαλισκάρια, κι αφού δεν υπάρχει ετυμολογική διαφάνεια μπορούν να γίνουν και Δυολισκάρια και μετά να χωριστούν σε Δυο Λισκάρια. Όσο για την ισπανοπρεπή ταμπέλα, μπορεί να κάνει και πλάκα.

* Στο εβδομαδιαίο δελτίο απλολογιών που εξέδωσε χτες το Παρατηρητήριο Απλολογίας σημειώνεται μια ακόμα εμφάνιση του απλολογικού (ή απλογικού) τύπου «αποστρατικοποιώ» (αντί «αποστρατιωτικοποιώ») σε δήλωση του Υπουργού Άμυνας:

Ό,τι απειλείται δεν αποστρατικοποιείται.

Μάλλον στον ιστότοπο πρέπει να χρεωθεί η απλολογία όμως.

(Βέβαια, για να είναι εσωτερικά συνεπές το Παρατηρητήριο Απλολογίας θα έπρεπε να ονομάζεται Παρατήριο Απλογίας, δεν συμφωνείτε;

* Πολύ γελάσαμε στο Φέισμπουκ μέσα στη βδομάδα με μια γκάφα του πρώην υπουργού Ανδρέα Ανδριανόπουλου. Σε εμβριθές άρθρο του για τον «ισλαμοαριστερισμό στη Γαλλία» (αρχική δημοσίευση στα Νέα, όπου όμως πρόσβαση έχουν μόνο οι συνδρομητές) ο Ανδρ.Ανδρ. ξεκινάει ως εξής:

Στη Γαλλία συμβαίνουν περίεργα πράγματα. Προ ημερών διάφορες αστικές οργανώσεις πολιτών ζήτησαν από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ξεκινήσει έρευνες μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τη Γαλλία. Αυτές θα πρέπει να αφορούν μια συγκεκριμένη κυβερνητική πρωτοβουλία με τον τίτλο «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Μέσω αυτού, και των προϋποθέσεων και κατευθύνσεων που εκεί περιλαμβάνονται, η κυβέρνηση επιδιώκει να παντρέψει το Ισλάμ με τις αξίες της γαλλικής κοινωνίας. Κάτι όμως που ενοχλεί κάποιους που ξιφουλκούν ισχυριζόμενοι πως το «Κεφάλαιο» περιορίζει την ελεύθερη έκφραση των μουσουλμάνων που βρίσκονται στη χώρα και παραβιάζει τις θρησκευτικές ελευθερίες.

Τι να είναι αυτό το Κεφάλαιο των Ιμάμηδων; Όπως έγραψε στο Φέισμπουκ ο δικηγόρος Θανάσης Καμπαγιάννης, που πρώτος εντόπισε την κοτσάνα: … Και κάπου εκεί, αναφέρεται στο όνομα του σχετικού κειμένου, μιλώντας για το «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Είχα βέβαια ακούσει το συγκεκριμένο κείμενο να αναφέρεται ως Χάρτα (πάντα πιστός στις παραδόσεις του Διαφωτισμού ο Μακρόν). Στα γαλλικά ο τίτλος είναι: «La Charte des principes pour l’islam de France». Και αναρωτιέμαι: Λες; Ο Ανδριανόπουλος, προφανώς αγγλόφωνος, διάβασε την είδηση μεταφρασμένη σε αγγλικό έντυπο που έγραφε «Charter for Imams» (αν το γκουγκλάρετε, θα βρείτε πολλές σχετικές ειδήσεις). Και στη συνέχεια, μετέφρασε το Charter σε Κεφάλαιο. Μάλλον νόμιζε ότι μετέφραζε τη λέξη Chapter και όχι Charter. Ίσως να ενθουσιάστηκε κιόλας με το αποτέλεσμα, Κεφάλαιο σου λέει, μαρξιστικό ακούγεται, όπερ έδει δείξαι. Και έτσι φτάσαμε στο «Κεφάλαιο των Ιμάμηδων» (δείτε το με τα μάτια σας, γιατί κι εγώ δυσκολεύτηκα να το πιστέψω).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 241 Σχόλια »

Αποκλεισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2020

Αποκλεισμένα βεβαίως από το Φέισμπουκ, όπως γράψαμε τις προάλλες -και όχι μονο το σημερινό πολυσυλλεκτικό μας άρθρο αλλά και όλα τα 4000+ άρθρα του ιστολογίου έχουν μπει στον μαύρο πίνακα του Φέισμπουκ και προς το παρόν κανείς δεν μπορεί να παραπέμψει σε αυτά σε ανάρτηση ή σε σχόλιό του, ούτε καν να τα αναφέρει σε προσωπικό μήνυμα προς άλλον χρήστη!

Και εκτός από αποκλεισμένα είναι και λιγοστά τα σημερινά μας μεζεδάκια, τουλάχιστον τώρα που ξεκινάω να τα γράψω. Αλλά βέβαια, ουκ εν τω πολλώ το ευ, το μέγεθος δεν έχει σημασία, σάμπως κι αυτοί που τα’χουνε μαζί τους θα τα πάρουνε -και άλλες τέτοιες φράσεις αμφίβολης παρηγοριάς.

Και ξεκινάμε με μια πισώπλατη μαχαιριά από τον Σπελ Τσέκερ.

Έγραφα τις προάλλες «να αντεπεξέλθει» και διαπίστωσα ότι ο ελεγκτής ορθογραφίας του Word το κοκκινίζει, παναπεί το θεωρεί για λάθος.

Και όχι μόνο αυτό, παρά προτείνει να το αντικαταστήσουμε με το «ανταπεξέλθει»!

Τι θα γίνει άραγε; Ποιος θα βγει νικητής από τη σύγκρουση Λαθολογίων – Σπελ Τσέκερ;

(Εγώ πάντως «να αντεπεξέλθει» γράφω).

* Τίτλος άρθρου στο in.gr:

Takashi Murakami: O καλλιτέχνης που λατρεύει το Χόλιγουντ.

Και γεννάται το ερώτημα, ο καλλιτέχνης λατρεύει το Χόλιγουντ ή το Χόλιγουντ τον καλλιτέχνη; Αν διαβάσετε το άρθρο, θα δείτε ότι ισχύει το δεύτερο, ότι ο κ. Μουρακάμι «είναι αγαπημένος πολλών διάσημων του Χόλιγουντ». Αυτό άλλωστε λέει και η λογική.

Αμφισημία. Αν βάλουμε «τον οποίο λατρεύει» η αμφισημία θα αρθεί, αλλά ίσως πλαδαρεύει ο τίτλος. Η επανάληψη του αδύνατου τύπου «ο καλλιτέχνης που τον λατρεύει το Χόλιγουντ» αίρει την αμφισημία επίσης. Προτιμότερο;

* Δεν θυμαμαι πού το βρήκα αυτό, κάποιος μου το έστειλε.

Συνδέεται με το προηγούμενο, κατά κάποιο τρόπο, αφού υπάρχει κι εδώ ασάφεια με τον «γορίλα που μεγάλωσε». Μεγάλωσε ο γορίλας έτσι αμετάβατα; Ο σύζυγος μεγάλωσε (δηλ. ανέθρεψε) τον γορίλα; Μάλλον το δεύτερο.

Αλλά το βασικό είναι το «εισάγει», κατά λέξη μετάφραση του αγγλικού introduces, που βέβαια είναι πολύ αστείο.

Μην εισάγετε τις συζύγους σας σε γορίλες, βάζουν τα κλάματα.

* Το επόμενο είχε παραπέσει από την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά το είδα κάπου να σχολιάζεται και το θυμήθηκα.

Σε άρθρο για τις καινοτομίες στη μηχανοργάνωση, διαβάζουμε:

Ο Κυριάκος Πιερρακάκης αναφέρθηκε και στην απόδοση ΑΜΚΑ στα παιδιά που γεννιούνται μέσω sms, γεγονός που βοήθησε σημαντικά στο να τηρηθούν οι κοινωνικές αποστάσεις κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Kάποιοι σχολίασαν ότι εμείς οι παλιότεροι ξέραμε πως τα παιδιά τα έφερνε ο πελαργός, ενώ τώρα «γεννιούνται μέσω sms»!

Εγω πάντως θα έγραφα «στην απόδοση ΑΜΚΑ μέσω sms στα νεογέννητα»

* Από σουπεράκι του Σκάι:

Kλειστά αύριο τα σχολια λόγω 24ωρης απεργίας

Εντάξει, ένα απλό ορθογραφικό είναι, και ξέρουμε ότι τα σουπεράκια γράφονται με τρομερή πίεση χρόνου, αλλά έχει γούστο.

Το έβαλα και στο Τουίτερ, σημειώνοντας:

Όσοι είναι να σχολιάσετε, σχολιάστε σήμερα, αύριο έχει απεργία!

* Φίλος στέλνει λινκ προς άρθρο και με ρωτάει αν στέκει ο τίτλος:

Κόλαφος ο διευθυντής του σχολείου για «αίθουσες θαλάμους αερίων»

Σε ένα σχολείο παρατηρήθηκε έντονη δυσοσμία σε κάποιες τάξεις, γι’ αυτό και η αναφορά σε θαλάμους αερίων. Αλλά ο φίλος ρωτάει για το «κόλαφος».

Δεν θα το έλεγα. Συνηθιζουμε να λέμε ότι «κόλαφος» (ή ράπισμα ή χαστούκι) είναι ένας λόγος ή μια πράξη που μας ταπεινώνει, μας προσβάλλει, μας τσούζει. Όχι ένα πρόσωπο. Κόλαφος η δικαστική απόφαση· κόλαφος η γνωμοδότηση της ανεξάρτητης αρχής. Το πρόσωπο μπορεί να είναι «καταπέλτης».

Σωστά πιο κάτω το άρθρο λέει για «ανακοίνωση-κόλαφο» του διευθυντή του σχολείου.

* Μια και ξανάνοιξαν τα εστιατόρια, να βάλουμε κι ένα μενού -αν και δεν είμαι βέβαιος πως είναι φρέσκια η φωτογραφία. Ελπίζω πάντως να είναι φρέσκα τα θαλασσινά του μαγαζιού και πάντως ο μάγειρας να ξέρει τη δουλειά του καλύτερα από εκείνον που ανάλαβε να μεταφράσει τον κατάλογο.

Oι γαρίδες μεταμορφώθηκαν σε βωμούς, shrines αντί για shrimps, ενώ και οι φλογέρες έγιναν αν όχι φλαμπέ πάντως φλογερές! Μέσα στην αναμπουμπούλα, χάθηκε κι ένα γράμμα από τα καλαμαράκια.

Αλλά τι είναι ένα q μεταξύ φίλων;

* Σε άρθρο για την υπόθεση της επίθεσης με το βιτριόλι διαβάζουμε:

Η 35χρονη προσήχθη σήμερα το πρωί σε απόσταση 50 μέτρων από το σπίτι της στην περιοχή του Ζωγράφου.

Κάποιοι δεν ξέρουν τη διαφορά του «προσήχθη» από το «συνελήφθη» σχολιάζει ο (νομικός) φίλος που το στέλνει.

* Για την ίδια υπόθεση φίλος πρόσεξε σε πολλούς ιστοτόπους τον όρο «η βασική ύποπτος» που με ξενίζει -γιατί όχι η ύποπτη; Θυμίζει το παλιό θεατρικό έργο, που έγινε και ταινία, «Η άγνωστος»!

(Κάποιος φίλος μού έστειλε μήνυμα στο οποίο θεωρεί «νεολογισμό» τον όρο «βιτριολίστρια», που ακουστηκε συχνά σε σχέση με την υπόθεση, ενώ και σε γλωσσική ομάδα του Φέισμπουκ επισημάνθηκε ο όρος ως κάτι το αξιοπερίεργο. Περίεργο το βρίσκω, αφού ο τύπος όχι μόνο είναι ομαλά σχηματισμένος αλλά και ακουγόταν πολύ στο παρελθόν. Ευτυχώς ακούγεται όλο και λιγότερο, επειδή δεν είναι πια τόσο συχνές οι επιθέσεις με βιτριόλι).

* Αυτή η ανακοίνωση δημοσιεύτηκε στο Φέισμπουκ, στη σελίδα της συνδικαλιστικής παράταξης ΔΑΚΕ ΕΤΕ-ΔΕΗ.

Tι είχε προηγηθεί; Στη σελίδα της παράταξης είχε δημοσιευτεί παραποιημένη φωτογραφία του Νάσου Ηλιόπουλου, στελέχους του ΣΥΡΙΖΑ, στην οποία εμφανιζόταν να κρατάει τη σημαία του ουράνιου τόξου.

Η φωτογραφία ήταν υπαρκτή, αλλά είχε προστεθεί με φώτοσοπ το σύνθημα «Της πατρίδας μου η σημαία έχει χρώμα παρδαλό».

(Εδώ η παραποίηση).

Το πλαστογράφημα συνοδευόταν από απειλητικό κείμενο, για το περιεχόμενο του οποίου παίρνετε μια ιδέα διαβάζοντας τη δεύτερη παράγραφο.

Ο Ηλιόπουλος έστειλε εξώδικο, που είναι υποχρεωτικό πρώτο βήμα που προβλέπει ο νόμος, προκειμένου κανείς να ασκήσει αγωγή. Ξεχωριστά έχει ασκήσει και μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση. Όσο κι αν αντιπαθεί κανείς τις δικαστικές διαδικασίες, νομίζω ότι καλά έκανε.

Εσείς τι λέτε;

* Και άλλη μια περίπτωση παραποίησης, όχι με στόχο ένα πρόσωπο αλλά τους εκπαιδευτικούς.

Γνωστή περσόνα που υποστηρίζει αναφανδόν το κυβερνητικό κόμμα στο Τουίτερ (ένα από τα «σοβιετικά άβαταρ», όπως αποκαλούνται) δημοσιεύει χονδροειδώς παραποιημένη φωτογραφία από πρόσφατη κινητοποίηση εκπαιδευτικών.

Στην κανονική φωτογραφία (τη βλέπετε εδώ) το πανό έγραφε «Απόσυρση τώρα του αντιεκπαιδευτικού νομοσχεδίου – ΟΛΜΕ».

Η παραποίηση αποβλέπει βέβαια στο να παρουσιάσει τεχνοφοβικούς τους εκπαιδευτικούς, επειδή αντιδρούν στη ζωντανή μετάδοση των μαθημάτων.

Αλλά στην περίπτωση αυτή αρκεί μάλλον η κατακραυγή για τον πλαστογράφο.

* Και κλείνω με ένα γλωσσογεωγραφικό από την υπόθεση της Μαντλίν, της μικρής Αγγλίδας που χάθηκε στην Πορτογαλία πριν από χρόνια, υπόθεση για την οποία τώρα ήρθαν στο φως σημαντικά στοιχεία. Διαβάζω στα Νέα:

«Η εισαγγελία στο Μπράουνσβαιγκ ερευνά έναν 43χρονο Γερμανό υπήκοο με την υποψία της δολοφονίας. Από αυτό μπορείτε να καταλάβετε ότι υποθέτουμε πως το κορίτσι είναι νεκρό», δήλωσε ο εισαγγελέας του Μπράουνσγουιγκ Χανς Κρίστιαν Γούλτερς.

Και αν ερευνά το θέμα η εισαγγελία στο Μπράουνσβαϊγκ, γιατί έκανε ανακοίνωση ο (Αμερικανός, όπως δείχνει το όνομά του) εισαγγελέας του Μπράουνσγουιγκ, ο κύριος Γούλτερς;

Ο λόγος είναι ότι το Μπράουνσγκουιγκ ειναι απλώς το Braunschweig (Mπραουνσβάιγκ) αν προσπαθήσεις να το πεις νομίζοντας ότι είναι αγγλικό τοπωνύμιο. Υπάρχει και εξαγγλισμένη μορφή του Braunschweig, που είναι Brunswick, όπως υπάρχουν και διάφορα τοπωνύμια Brunswick σε αγγλοσαξονικές χώρες, ανάμεσά τους και επαρχία New Brunswick στον Καναδά, αλλά ούτε αυτά προφέρονται ετσι.

Και βέβαια, ο Χανς Κρίστιαν Γούλτερς ακούει στο όνομα Βόλτερς (Wolters).

* Καλό Σαββατοκύριακο!

 

 

 

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια, Σπελ Τσέκερ, Τοπωνύμια, Φέικ νιουζ, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , | 248 Σχόλια »

Μινιανασχηματισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2018

Ανασχηματισμένα τα είχα πει αρχικά, αφού προχτές έγινε ο μικρός έστω ανασχηματισμός της κυβέρνησης μετά τις παραιτήσεις λόγω επιδόματος ενοικίου. Ωστόσο, διαπίστωσα ότι τον ίδιο τίτλο τον έχουμε χρησιμοποιήσει άλλες δυο φορές, το 2013 και το 2016, για άλλους ανασχηματισμούς, τούτης και της προηγούμενης κυβέρνησης. Και για να μην τριτώσει ο ίδιος τίτλος, και αφού σε καναδυο δελτία άκουσα να χαρακτηρίζεται «μίνι ανασχηματισμός» ο προχτεσινός, είπα να πλάσω μια λέξη, «μινιανασχηματισμένα». Δεν μου φαίνεται βέβαια και πολύ σόι ο σχηματισμός της λέξης, αλλά πώς αλλιώς θα πιάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις;

Θα μπορούσα ίσως να τα πω και «κουβελικά» μεζεδάκια, αφού από τις νέες παρουσίες στην κυβέρνηση αυτή που μονοπώλησε τις συζητήσεις ήταν η τοποθέτηση του Φώτη Κουβέλη στη θέση του αναπληρωτή υπουργού Άμυνας (στη θέση του Δ. Βίτσα, που μετακινήθηκε στο υπουργείο μεταναστευτικής πολιτικης στη θέση του Γ. Μουζάλα).

Και βέβαια, επειδή ο κ. Κουβέλης, ως επικεφαλής της ΔΗΜΑΡ είχε πάρει μέρος στη συγκυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου για έναν χρόνο, και τότε είχαν ειπωθεί και σκληρά λόγια, πολλοί βρηκαν και πρόβαλαν παλιές τοποθετήσεις Συριζαίων εναντίον Κουβέλη, ή το αντίστροφο, ενώ πολύ κυκλοφόρησε το τιτίβισμα που βλέπετε αριστερα, από τον Μάιο του 2012, πριν ακόμα από τις πρώτες εκλογές.

Πολιτικά σχόλια δεν κάνουμε σήμερα, εγω τουλάχιστον, οπότε απλώς θα επισημάνω το «δεν την νοούμαι» που μάλλον είναι «δεν τη νοούμε» εννοώντας «δεν την κατανοούμε» ή «δεν τη διανοούμαστε». Μπορεί επίσης να ήθελε να γράψει «δεν τη διανοούμαι».

Συζητήθηκε επίσης κάτι που ανάρτησε η κ. Μαρία Κουβέλη, κόρη του νέου υπουργού, στον τοίχο της στο Φέισμπουκ.

Δεν παρακολουθώ τις δημοσιεύσεις της, αλλά υποθέτω ότι δεν ανεβάζει συνταγές κάθε μέρα, άρα η ανάρτηση ισοδυναμεί, εμμέσως πλην σαφώς (ένα κλισέ τη μέρα…) με την προτροπή «Ξίδι!» με την οποία δηλώνουμε περιφρονητική αδιαφορία για τον θυμό κάποιου -δεν με νοιάζει που θύμωσε, ας πιει ξίδι να του περάσει.

Ενδεικτικό ειναι ότι σε δύο διαφορετικές ηλεπαρέες όπου συζήτησα την ανάρτηση αυτή, και στις δύο η συζήτηση περιστράφηκε γύρω από την ορθογραφία της λέξης ξίδι.

Η κ. Κουβέλη χρησιμοποιεί την παλιά ορθογραφία, που δεν έχει ετυμολογική βάση. Γράφουμε ξίδι όχι από μανία απλοποίησης αλλά επειδή η λέξη σχηματίστηκε από το όξος -> οξίδιον -> ξίδι, και όχι απο το οξύς. Για τον ιδιο λόγο γράφουμε και ξινός, όχι ξυνός. Ωστόσο, δεν γράφουμε «οξίδιο» στη χημεία, ίσως επειδή οι τύποι αυτοί (οξείδιο, οξειδωση κτλ.) εχουν καθιερωθεί πια με -ει-. Δεν γράφουμε, εννοώ εμένα και το ΛΚΝ. Ο Μπαμπινιώτης προτείνει οξίδιο, οξίδωση, οξιδώνω. Πάντως υπήρχε και γραφη «οξείδιον» στα ελληνιστικά χρόνια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Επιγραφές, Εκδηλώσεις, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 183 Σχόλια »