Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νέα Εστία’

Το φέρετρό μου σανιδένιο…

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2011

Σαν σήμερα πριν από 66 χρόνια, τα ξημερώματα της 8ης Ιανουαρίου 1944, αυτοκτόνησε ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης  μέσα στο πατρικό του σπίτι, Κουντουριώτου 23 και Οικονόμου στο λόφο του Στρέφη. Ο Λαπαθιώτης είχε περιγράψει τον θάνατό του στο πεζοτράγουδο Μια κίνηση μονάχα, γραμμένο το 1940 και δημοσιευμένο στη Νέα Εστία το 1942.  Παραθέτω την αρχή:

Μια κίνηση, μια κίνηση μονάχα, μια κίνηση περήφανη κι απλή (τόσο μικρή, τόσο μικρή, μέσ’ στο μεγάλο Σύμπαν, τόσο μικρή, τόσο μικρή, κι ασήμαντη, κι απλή, που ζήτημ’ αν κανένας μας θα πρέπει να τ’ ονομάσει κίνηση, το τιποτένιο αυτό, που θα’ χει κάνει ο μυς ενός δαχτύλου, σ’ ένα μικρό μοχλό μιας μηχανής!…

(…)

Το πεζοτράγουδο είναι αφιερωμένο Στη γοητεία της σκιάς του Κώστα Καρυωτάκη, του άλλου διάσημου αυτόχειρα ποιητή. Ο Καρυωτάκης είχε περιγράψει κι αυτός και τους ιδανικούς αυτόχειρες αλλά και την κηδεία του, στο σονέτο Δικαίωσις, που το παραθέτω εδώ (όπως το βρήκα στο Διαδίκτυο, χωρίς να έχω τσεκάρει λεπτομέρειες της στίξης):

Τότε λοιπόν αδέσποτο θ’ αφήσω
να βουίζει το Τραγούδι απάνωθέ μου
Τα χάχανα του κόσμου, και του ανέμου
το σφύριγμα, θα του κρατούν τον ίσο.

Θα ξαπλωθώ, τα μάτια μου θα κλείσω,
και ο ίδιος θα γελώ καθώς ποτέ μου
«Καληνύχτα, το φως χαιρέτισέ μου»
θα πω στον τελευταίο που θ’ αντικρύσω.

Όταν αργά θα παίρνουμε το δρόμο,
η παρουσία μου κάπως θα βαραίνει
— πρώτη φορά — σε τέσσερων τον ώμο.

Ύστερα, και του βίου μου την προσπάθεια
αμείβοντας, το φτυάρι θα με ραίνει
ωραία ωραία με χώμα και με αγκάθια.

Ο Λαπαθιώτης περιέγραψε τη δική του κηδεία σε ένα εκτενές σατιρικό (ή αυτοσατιρικό) ποίημα, χωρισμένο σε τρία μέρη, που το έγραψε την άνοιξη του 1937 και που βρέθηκε στα χαρτιά του μετά τον θάνατό του. Αν και το ποίημα είναι ειρωνικό, ο ίδιος σημειώνει στο χειρόγραφο ότι ένα κομμάτι του το έγραψε «κλαίγοντας ακράτητα». Να σημειωθεί ότι τον Φλεβάρη του 1937 είχε πεθάνει η μητέρα του η Βασιλική, την οποία ο Λαπαθιώτης υπεραγαπούσε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , , , , | 29 Σχόλια »

Η φάρσα του Κωστάκη Τσάτσου και ο κ. Γ. Μαρίνος

Posted by sarant στο 24 Αυγούστου, 2010

Πριν από 55 και βάλε χρόνια, ο Κωνσταντίνος (ή Κωστάκης) Τσάτσος, γερός συντηρητικός λόγιος και στυλοβάτης των κυβερνήσεων της καραμανλικής ΕΡΕ, που αργότερα έγινε πρόεδρος της Δημοκρατίας, έγραψε μερικά καλογραμμένα δοκίμια για τον χαρακτήρα των Νεοελλήνων και είχε μια φαεινή πραγματικά ιδέα. Αντί να τα υπογράψει με το όνομά του, οπότε θα συναντούσαν από παγερή αδιαφορία έως ενοχλημένες αντιδράσεις, τα παρουσίασε σαν μετάφραση από τα… λατινικά, τάχα ότι ήταν επιστολές που έγραψε ο Ρωμαίος συγκλητικός Μενένιος Άπιος προς τον φίλο του Ατίλιο Νάβιο, που επρόκειτο να αναλάβει ως ανθύπατος τη διακυβέρνηση της ρωμαϊκής επαρχίας της Αχαΐας. Ο Μενένιος (ανύπαρκτο βέβαια πρόσωπο) υποτίθεται πως είχε ήδη υπηρετήσει σ’ αυτή τη θέση και θέλησε να μεταφέρει την πείρα του στον φίλο του, να του υποδείξει πώς να κουμαντάρει τους Έλληνες.

Για να πάρετε μια μικρή γεύση από τις δήθεν συμβουλές του Μενενίου: Θες να σαγηνεύσεις την εκκλησία του δήμου σε μια πόλη ελληνική; Πες τους:“Σας υπόσχομαι αλλαγή”. Πες τους:“Θα θεσπίσω νέους νόμους”.

Υποτίθεται ότι σε μια ανασκαφή στην Αίγυπτο, στα ερείπια της αρχαίας Οξυρρύγχου, είχαν έρθει στο φως μερικοί πάπυροι που περιείχαν τις επιστολές του Μενενίου, και ένας φίλος του Τσάτσου, καθηγητής σε ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο, του είχε δώσει το λατινικό κείμενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Πρόσφατη ιστορία, Πατριδογνωσία, Φάρσες | Με ετικέτα: , , , , , | 122 Σχόλια »

Λαπαθιώτης – Καραγάτσης, η δεύτερη «συνάντηση»

Posted by sarant στο 7 Αυγούστου, 2010

Σε ένα κείμενο που έχω στον ιστότοπό μου, και που δεν το έχω μεταφέρει στο ιστολόγιο συν τοις άλλοις επειδή είναι πολύ μεγάλο, παραθέτω και συμπληρώνω ένα άρθρο της Άντειας Φραντζή για μια «ιδιότυπη συνάντηση» του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη με τον Μ. Καραγάτση το 1939-1940. Το κείμενο αυτό μπορείτε να το διαβάσετε ολόκληρο, εγώ εδώ θα δώσω μια πολύ σύντομη περίληψη της υπόθεσης. Λοιπόν, το 1939, δημοσιεύεται στα «Νεοελληνικά γράμματα» ένα διήγημα του Καραγάτση. Λίγο αργότερα, ο λόγιος Κ. Φριλίγγος, εβραϊστής, επισημαίνει ευγενικά μια ανακρίβεια στο διήγημα. Ο Καραγάτσης, όπως συνήθιζε, απαντάει μάλλον αγενώς, οπότε ακολουθεί ανταπάντηση του Φριλίγγου. Στον καβγά παρεμβαίνουν, υπέρ Φριλίγγου, ο νεαρός φοιτητής Στ. Γιαννακόπουλος, πολύ γνωστότερος αργότερα ως Πέτρος Ανταίος, και ο Ναπ. Λαπαθιώτης. Ο Καραγάτσης ρίχνει τους τόνους και δηλώνει τη μεγάλη επιθυμία του να λύσει την παρεξήγηση με τον Λαπαθιώτη. Η συνέχεια ακολουθεί σε ιδιωτική αλληλογραφία.

Στο αρχείο Καραγάτση υπάρχουν δύο επιστολές Λαπαθιώτη, πολύ ενδιαφέρουσες, από τις οποίες μαθαίνουμε ότι σχεδίαζαν να συναντηθούν αλλά μάλλον δεν συναντήθηκαν. Πάντως, λέει στο άρθρο η Άντεια Φραντζή, στα τέλη του 1943, δυόμιση μήνες πριν αυτοκτονήσει, ο Λαπαθιώτης θα αφήσει σαφέστατους υπαινιγμούς για την τάση «ενός νέου λογογράφου» να ανοίγει καβγάδες για αυτοδιαφήμιση. Ωστόσο, παραλείπει η Ά.Φ. μιαν άλλη «συνάντηση» Λαπαθιώτη-Καραγάτση, με πολύ σαφέστερους υπαινιγμούς, λίγους μήνες νωρίτερα, την άνοιξη του 1943. Αυτήν σκοπεύω να σας παρουσιάσω στο σημείωμα αυτό, που βγήκε μεγάλο, αλλά ίσως αποτελέσει ενδιαφέρον ανάγνωσμα μέσα στην καλοκαιρινή χαλάρωση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία, Μικροφιλολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 43 Σχόλια »

Μια φιλολογική φάρσα πριν από 80 χρόνια

Posted by sarant στο 1 Απριλίου, 2009

icon_kazantzakhsΤο 1928, το νεαρό (τότε) λογοτεχνικό περιοδικό «Νέα Εστία» κυκλοφορεί με πρωτοσέλιδο εκτενές απόσπασμα από την Οδύσσεια του Νίκου Καζαντζάκη. Δεν εννοώ τη μετάφραση του ομηρικού έπους, αλλά την επική σύνθεση που έγραψε ο Καζαντζάκης και «συνεχίζει» την αφήγηση εκεί που την άφησε ο Όμηρος. Το ποίημα αυτό, ίσως και λόγω της έκτασής του (33.333 στίχοι!) αλλά και του στρυφνού 17σύλλαβου στίχου του, είναι από τα πιο αδικημένα της γραμματείας μας. Ο Καζαντζάκης είχε αρχίσει να το γράφει από το 1925 και είχε ήδη δημοσιεύσει κάμποσα αποσπάσματα σε περιοδικά (50, 100 ή περισσότερους στίχους).

Το περιοδικό σημειώνει σε υποσημείωση ότι το κομμάτι το έστειλε ο ποιητής στη Νέα Εστία «που η συμβολή της στη Νεοελληνική Φιλολογία είναι σοβαρή κι αξιοπρόσεχτη» προσθέτοντας: «Ας θεωρηθεί κι ως απάντηση δική μου στην πολεμική κάποιας στείρας, αρνητικής κριτικής».

Το απόσπασμα ξεκινάει ως εξής:

Μα ξάφνου ξέσπασε σφοδρή μια ανεμική, του σούρπου η στρίγγλα,
στην ερημιά’ και λέει φρικιάζοντας ο λόγγος του βαράγκου:
«Δώθε το κούφιο σκέλεθρο μολύβηνε και με σγουλίζει,
τι πεια το κάμα δε γροικάω να καψαλιάζει τις κορφές μου,
μα τα ριζάκουλά μου, σαν οχιές φριχτές, παγροκομένες,
βαθειά μαρμάζουν άβουλα’ κι ως στυλαφτιάστηκα μού εκάστη
πως κιόλας ούρια χούμηξαν τα ανεμοαγκάστρωτα τα νέφη
και τ’ άντερά τους γρούζουν. Ω Θεοί, γιατί χολιάσατε ούλοι;»
Κι ο βαθύς βάραγκας, αγέρωχος, το λόγγο αντροκαλιέται:
«Ώχου αδερφέ! κι αν σ’ έχω αυτού βαρδιάτορα, δε μου κοστίζει
ξέγδαρμα, κι αν ήταν μπορετό, νεροποντής να σ’ απολάψω.
Και, μα το Θεό, τα σάπια ξύλα σου λιπαίνουν την κοιλιά μου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία, Παρωδίες, Ποίηση, Ψυχαγωγικά | Με ετικέτα: , | 59 Σχόλια »