Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νίκη Κεραμέως’

Προοκτωβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Σεπτεμβρίου, 2021

Ή τα τελευταία μεζεδάκια του Σεπτεμβρίου, αλλά το ιστολόγιο θεωρεί καθήκον του να χρησιμοποιεί στον τίτλο νεόπλαστες λέξεις, έτσι ώστε να φτάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις της ελληνικής γλώσσας, να μας χαριστεί το χρέος και να τρώμε όλοι με χρυσά κουτάλια.

* Και για ορντέβρ στη σημερινή μας πιατέλα, ένας τίτλος που θα ήταν πιο στρωτός αν άλλαζε η σειρά των λέξεων. Τίτλος άρθρου για το Αφγανιστάν στο in.gr:

Αφγανιστάν – Η UNESCO ζητά την επιστροφή στις τάξεις των κοριτσιών

Στις τάξεις των κοριτσιών; Εγώ θα το έγραφα αλλιώς, ώστε να μην κοντοσταθεί ο αναγνώστης διαβάζοντάς το:

Αφγανιστάν – Η UNESCO ζητά την επιστροφή των κοριτσιών στις τάξεις

Γενικός κανόνας: αν ειναι δυνατό, προσπαθήστε το ουσιαστικό που συντάσσεται με γενική να ακολουθεί αμέσως τη λέξη με την οποία συνδέεται. Εδώ, έχουμε την «επιστροφή των κοριτσιών». Ας μην διαχωρίσουμε το ζευγάρι. Βέβαια, δεν είναι πάντοτε εφικτό αυτό. Ίσως χρειάζεται και ειδικό άρθρο.

* Και συνεχίζουμε με ένα μεζεδάκι από ψητοπωλείο (λογικό δεν είναι; ) ή έστω από τη διαφήμιση ψητοπωλείου στο Φέισμπουκ.

Το κατάστημα επαίρεται ότι προσφέρει χειροποίητη τροφή «δημιουργημένη από γρατζουνιές».

Από γρατζουνιές; Δεν ακούγεται και πολύ δελεαστικό -είστε σίγουρα διαφημιστής;

Προφανώς, το κείμενο έχει μεταφραστεί από τα αγγλικά -πράγμα που φαίνεται και από το ασυνήθιστο «τροφή» (μεταφράζει το food), ενώ στα ελληνικά λέμε «φαγητό».

Και βέβαια, όπως καταλάβατε, το αγγλικό υπόδειγμα που είχαν έλεγε «from scratch» δηλ. από το μηδέν, που προκειμένου για φαγητά θα εννοεί ότι δεν αγοράζουν έτοιμα τα επιμέρους συστατικά, ας πούμε τις σάλτσες ή τον γύρο, αλλά τα φτιάχνουν οι ίδιοι. Πάντως όχι «από γρατζουνιές»!

Περίεργο δεν είναι ένα μικρό μαγαζί να χρησιμοποιεί αγγλικό υπόδειγμα για να διαφημιστεί;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Εκκλησία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 320 Σχόλια »

Πριν από 60 χρόνια: Ο Μποστ και τα εμβόλια

Posted by sarant στο 17 Σεπτεμβρίου, 2021

Tο ιστολόγιο αγαπάει τον Μποστ και του έχει αφιερώσει αμέτρητα άρθρα, σε πολλά από τα οποία θυμόμαστε (οι παλιότεροι) ή γνωρίζουμε (οι νεότεροι) γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας μέσα απο γελοιογραφίες του Μποστ. Στην αρχή, τα άρθρα αυτά είχαν γενικό τίτλο «Πριν από 50 χρόνια…», μετά «Πριν από 55 χρόνια…», αλλά τα χρόνια περνάνε και το ιστολόγιο συνεχίζει να εκπέμπει, οπότε πέρσι εγκαινιάσαμε μια νέα χρονολόγηση, τη σειρά «Πριν από 60 χρόνια». Το καλοκαίρι παραμέλησα τις δημοσιεύσεις αυτές κι έτσι το προηγούμενο, ένατο σκίτσο της σειράς το δημοσιεύσαμε πριν από 3 μήνες -εδώ.

Το σημερινό άρθρο θα ταίριαζε καλύτερα την προηγούμενη Παρασκευή, αφού τότε συμπληρώνονταν ακριβώς 60 χρόνια από την πρώτη του δημοσίευση αλλά δεν χάνει την «επικαιρότητά» του μια και το θέμα των εμβολίων εξακολουθεί να είναι επίκαιρο και δυστυχώς θα είναι, μαζί με τον κορονοϊό, για καιρό ακόμα. Βέβαια, σε άλλα εμβόλια αναφερόταν ο Μποστ, αλλά αυτό είναι φανερό οπότε δεν μπορεί κανείς να με κατηγορήσει για… κλικοθηρία.

Το σκίτσο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 10 Σεπτεμβρίου 1961 στην Ελευθερία, με την οποία συνεργαζόταν ο Μποστ (από το 1960 έως το 1963).

Εβδομάς εμβολίων είναι ο τίτλος και ο Μποστ συνδυάζει δυο γεγονότα που απασχολούσαν την επικαιρότητα: ένα σκάνδαλο με εισαγωγές εμβολίων και τις διεργασίες στον χώρο του Κέντρου, που τις παρομοιάζει με τον διεμβολισμό του Κόμματος Φιλελευθέρων από το ΚΕΑ του στρατηγού Γρίβα.

Έτσι κάνει λογοπαίγνιο ανάμεσα στον εμβολιασμό και στον διεμβολισμό -αν δεν κάνω λάθος πριν από μερικά χρόνια, η σημερινή υφυπουργός Δομνα Μιχαηλίδου υπουργός Νίκη Κεραμέως είχε μιλήσει για «εμβολιασμό σκάφους από τουρκικό πολεμικό» ή κάτι τέτοιο, αλλά περιέργως δεν βρίσκω ιχνος του περιστατικού στο γκουγκλ (ή μάλλον όχι και τόσο περιέργως, αφού τώρα οι αναφορές σε «εμβολιασμό» είναι αμετρητες).

Να τα πάρουμε με τη σειρά. Την προηγούμενη εβδομάδα είχε έρθει στην επιφάνεια ένα σκάνδαλο εισαγωγής εμβολίων με φουσκωμένο κοστολόγιο, επί σειρά ετών. Ο αρμόδιος υφυπουργός Κοιν. Προνοίας Ιωάννης Ψαρρέας αναγνώρισε μεν το σκάνδαλο αλλά προσπάθησε να το υποβαθμίσει αφού, όπως είπε, τα παράνομα υπερκέρδη ανέρχονταν μόνο σε εκατοντάδες χιλιάδες δραχμές.

O Μποστ εκμεταλλεύεται δεόντως το επώνυμο του υπουργού για λογοπαίγνια. Έτσι, στο φύλλο της εφημερίδας που κρατάει ο Πειναλέων (νομίζω ότι) διαβάζουμε: Ο κ. Ψαρέας τυρί σιγήν ιχθύος και θολώνη τα νερά, ενώ η μαμα-Ελλάς λέει ότι «δι’ αυτούς τους καρχαρέας επρονόει δύο έτη ο προστάτης των Ψαρέας».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Λογοπαίγνια, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 55 Σχόλια »

Κοζανίτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Οκτωβρίου, 2020

Μια φορά μόνο έχω πάει στην Κοζάνη, μαθητής ακόμα, και δεν θυμάμαι να έχω δοκιμάσει τοπικές σπεσιαλιτέ, που ασφαλώς θα έχουν πολλές και νόστιμες, πέρα από εκείνη τη στριφτή τυρόπιτα (κιχί λέγεται;) που είναι ευρύτερα γνωστή.

Όμως, ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου δεν είναι επηρεασμένος από τη γαστρονομία αλλά από την επιδημιολογική επικαιρότητα αφού προχτές η Κοζάνη έγινε η πρώτη περιφερειακή ενότητα (νομός, ας πούμε εμείς οι παλιοί) της χώρας όπου εφαρμόστηκε το τοπικό λοκντάουν (απαγορευτικό, ας πει ο κ. Μπαμπινιώτης) όπως δείχνει και αυτός ο χάρτης που βρηκα κάπου, και που αγνοώ γιατί είναι πετσοκομμένος -όπως βλέπετε μόνο ο νομός Κοζάνης είναι κόκκινος, οι άλλες περιοχές είναι πορτοκαλιές, κίτρινες ή πράσινες.

Ταυτόχρονα, χτες ήταν η πρώτη μέρα που τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 500, ή, για να το πω κλισεδιάρικα, «που ξεπεράστηκε το ψυχολογικό όριο των 500 κρουσμάτων» -αλλά βέβαια αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό και συνάρτηση του αριθμού των τεστ που γίνονται.

Και προχωράμε στην πιατέλα, που κατά τα άλλα δεν έχει σχέση με την Κοζάνη.

* Φίλος επισημαίνει μια παρωνυχίδα σε μια κατά τα άλλα ενδιαφέρουσα συνέντευξη της Λένας Σαββίδη στην Εφημερίδα των Συντακτών.

Η δημοσιογράφος στην εισαγωγή της λέει ότι η Λ. Σαββίδη «Σπούδασε στη Φιλοσοφική σε μια εποχή που δεν δέχονταν γυναίκες». Η ίδια, αντιθέτως, λέει ότι πέρασε στο πανεπιστήμιο «μαζί με την Αρβελέρ». Αλλά το παρελθόν αυτό δεν είναι και τόσο μακρινό: αφού γεννήθηκε το 1928, θα πέρασε στη Φιλοσοφική το 1946, μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, φοιτήτριες γίνονταν δεκτές στη Φιλοσοφική και γενικά στο ΕΚΠΑ από πολλές δεκαετίες πριν: η πρώτη φοιτήτρια, η Ιωάννα Στεφανόπολι, γράφτηκε στη Φιλοσοφική σχολή το 1890, έστω κι αν χρειάστηκε να περάσει από σαράντα κύματα το αίτημά της. Την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα υπήρχαν ήδη πολλές κοπέλες στα φοιτητικά έδρανα, και ιδίως στη Φιλοσοφική, που σταδιοδρόμησαν στη συνέχεια και στην εκπαίδευση -δεν υπήρχαν τάχα καθηγήτριες (φιλόλογες να το πούμε, να φανεί το φύλο) στα προπολεμικά γυμνάσια; Ασφαλώς υπήρχαν.

Οπότε το ότι «δεν δέχονταν γυναίκες» στη Φιλοσοφική το 1946 είναι θηριώδης υπερβολή. Ο φίλος που το έστειλε, που είναι πιο θεωρητικός τύπος, το αποκάλεσε «πρωτογονοποίηση του παρελθόντος». Ωραίος όρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 323 Σχόλια »

Φέρτε μου ένα παγουρίνο….

Posted by sarant στο 26 Αυγούστου, 2020

Στο τραγούδι του Χατζιδάκι, η Ζωή Φυτούση ζητούσε «Φέρτε μου ένα μαντολίνο, για να δείτε πώς πονώ». Όμως μετά την προχτεσινή συνέντευξη της υπουργού Παιδείας όπου ανάμεσα στα μέτρα για την έναρξη της σχολικής χρονιάς ανακοινώθηκε ότι το Ίδρυμα Λασκαρίδη θα κάνει δώρο ένα παγούρι σε κάθε μαθητή, το παγουρίνο κυριάρχησε χτες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οπότε θα μπορούσαμε να παραλλάξουμε τους στίχους, που θα τους λέει μαθητής ή μαθήτρια δημοτικού, σε «Φέρτε μου ένα παγουρίνο…» -αλλά για τι; Για να μη βλέπω τα χάλια μας, ίσως.

Για να είμαι δίκαιος, η κυρία Κεραμέως δεν είπε «παγουρίνο», είπε «παγούρι», αλλά για κάποιο λόγο στα ρεπορτάζ γινεται λόγος όχι για την κοινή λέξη, το παγούρι, αλλά για την εμπορική ονομασία, το παγουρίνο, που κι αυτό βρίσκεται στον δρόμο για να γίνει κοινή λέξη.

Όμως, είχε κι άλλα διαμαντάκια η συνέντευξη της κ. υπουργού Παιδείας. Ας πούμε, ενω είχε προαναγγείλει σε γονείς και μαθητές ότι στις 4 μ.μ. θα μάθουν πότε θα ανοίξουν τα σχολεία, τελικά η κ. υπουργός είπε:

«Παρότι η έναρξη μαθημάτων είναι προγραμματισμένη για τις 7/9, ενδέχεται να υπάρξει κάποια παράταση. Στόχος είναι να περιοριστούν σημαντικά οι μετακινήσεις τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν την έναρξη των σχολείων για να περιοριστεί η τυχόν μετάδοση από ασυμπτωματικούς».

Παράταση τίνος; Παράταση της έναρξης; Δηλαδή θα διαρκέσει τριήμερο; Όχι, δεν είναι σωστή η λέξη -αναβολή ή καθυστέρηση ή χρονική μετάθεση της έναρξης θα ήταν προτιμότερο. Παρωνυχίδα βέβαια, αλλά από υπουργό Παιδείας οι απαιτήσεις είναι περισσότερες. Πιθανώς υποσυνείδητα να εννοούσε «παράταση των σχολικών διακοπών» και γι’ αυτό να το διατύπωσε έτσι.

Αλλά το μαργαριταράκι αυτό δεν είναι σοβαρό. Πιο σοβαρή ήταν η λαθροχειρία στην οποία επιδόθηκε η κ. υπουργός, όταν βεβαίωσε ότι ο μέσος όρος των μαθητών ανά τάξη στην επικράτεια είναι 17 -άρα, υπονόησε, δεν έχουν βάση οι εκκλήσεις για μείωση του αριθμού ωστε να αποφευχθεί ο συνωστισμός.

Πρόκειται για τυπικό παράδειγμα εξαπάτησης διά της στατιστικής. Το μαγικό 17 προκύπτει από τη συνεκτίμηση των τάξεων στα Σεπόλια ή στην Ηλιούπολη ή στη Θεσσαλονίκη, με 25 και 28 παιδιά, και των τάξεων στο Μεγανήσι, στα Πράμαντα ή στους Λειψούς με 3, 5, ή 7 παιδιά σε κάθε τάξη.

Είναι σαν να λέμε ότι ο Μπιλ Γκέιτς και ο Μπάμπης ο περιπτεράς έβγαλαν 20 δισεκ. δολάρια πέρσι, και δίκαια στα κοινωνικά μέσα γράφτηκαν πολλές έξυπνες ατάκες για το σόφισμα της κ. Υπουργού, όπως ας πούμε ότι «Με πιάσανε να τρέχω στην Εθνική με 140. Τους είπα ότι στη μισή διαδρομή πήγαινα με 80, οπότε με αφήσανε» ή ότι «Δεν υπάρχει ανάγκη να τηρούμε αποστάσεις. Με την κεραμεική λογική, είμαστε 10.4 εκατ πληθυσμός σε έκταση 132.000 τετρ χιλ, δηλαδή περίπου 1 κάτοικος ανά 12.5 στρέμματα. Γιατί να κρατάμε αποστάσεις;«, ενώ ένας φίλος που έχει δυο παιδιά έπαψε να ανησυχεί για το πότε θα αρχίσει η σχολική χρονιά διότι υπολόγισαν ότι η τετραμελής οικογένειά τους έχει μέσον όρο ηλικίας 22 οπότε ούτε αυτοί θα πάνε στη δουλειά ούτε τα παιδιά σχολείο αλλά θα φύγουν όλοι μαζί διακοπές να χαρούν τα νιάτα τους.

Πλάκα έχουν τα αστεία, αλλά να δείτε ότι το μαγικό 17, με τη βοήθεια βεβαίως και των πετσωμένων μέσων «ενημέρωσης», έμεινε στον κόσμο -και πολλοί, που δεν έχουν παιδιά οι ίδιοι, έχουν μείνει με την εντύπωση ότι η κυβέρνηση αποφάσισε να περιορίσει τον αριθμό των μαθητών κάθε τάξης στους 17.

Αυτό άλλωστε υποβάλλει και το άθλιο σουπεράκι της εικόνας, που προβάλλει τον αριθμό 17 σαν κάποιο δήθεν ανώτατο όριο μετά την απόφαση της υπουργού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 243 Σχόλια »

Να μπουν κάμερες στις σχολικές τάξεις;

Posted by sarant στο 11 Μαΐου, 2020

Με τροπολογία της τελευταίας στιγμής σε άσχετο νομοσχέδιο (κάτι για τη μετανάστευση), η υπουργός Παιδείας κ. Κεραμέως θέσπισε τη δυνατότητα να αναμεταδίδεται ζωντανά η διδασκαλία που πραγματοποιείται διά ζώσης μέσα στις σχολικές αίθουσες της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ώστε να μπορούν να την παρακολουθήσουν όσοι μαθητές μένουν στο σπίτι κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Η τροπολογία έχει προκαλέσει σοβαρές αντιρρήσεις στην εκπαιδευτική κοινότητα. Παρόλο που εγώ έχω προ πολλού πάψει να αποτελώ τμήμα αυτής της κοινότητας, είτε ως μαθητής είτε ως γονέας μαθητών (η τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι άλλο θέμα, αφού οι φοιτητές είναι ακαδημαϊκοί πολίτες), το ιστολόγιο ενδιαφέρεται πάντοτε για την εκπαίδευση και πολλοί σχολιαστές του είναι μάχιμοι εκπαιδευτικοί, οπότε πιστεύω ότι αξίζει να συζητήσουμε το θέμα.

Την επίμαχη τροπολογία μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ. Σύμφωνα με όσα προβλέπει, «Η ταυτόχρονη διδασκαλία σε μαθητές οι οποίοι συμμετέχουν στο μάθημα με φυσική παρουσία και σε άλλους μαθητές οι οποίοι συμμετέχουν εξ αποστάσεως επιτρέπεται μόνο σε περίπτωση επιδημικών νόσων», ενώ «δεν επιτρέπεται η καταγραφή και αποθήκευση του παραδιδόμενου μαθήματος, παρά μόνον η ζωντανή μετάδοση ήχου ή/και εικόνας σε πραγματικό χρόνο για τον ανωτέρω συγκεκριμένο σκοπό».

Παρουσιάζοντας την τροπολογία στη Βουλή, η υπουργός τόνισε ότι κάποιοι μαθητές «μένουν πίσω», καθώς είτε ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες είτε συγκατοικούν με άτομα που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες. Σχηματίστηκε δηλαδή η εντύπωση πως αποδέκτες της ζωντανής μετάδοσης θα είναι μόνο μαθητές της συγκεκριμένης τάξης, όσοι δεν μπορούν να συμμετάσχουν στο «κανονικό» μάθημα.

Όμως από τη διατύπωση της τροπολογίας γίνεται φανερό ότι αφορά και περιπτώσεις όπου ολόκληρη σχολική δομή κλείνει, αφού απευθύνεται σε μαθητές «….που δεν δύνανται να παρακολουθήσουν δια ζώσης την εκπαιδευτική διαδικασία είτε λόγω καθολικής ή μερικής αναστολής ή απαγόρευσης λειτουργίας εκπαιδευτικής δομής είτε για άλλο λόγο που ανάγεται σε έκτακτο ή απρόβλεπτο γεγονός». Αν δηλαδή κλείσει ολόκληρο το Χ. Γυμνάσιο μιας πόλης, οι μαθητές του ενδεχομένως θα παρακολουθούν σε ζωντανή μετάδοση τα μαθήματα που γίνονται στο Ψ. Γυμνάσιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Εκπαίδευση, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , | 298 Σχόλια »

Κολεγιά με τα κολέγια

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2020

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην Αυγή, στη μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Όχι στο ένθετο, όπως γινόταν ως τώρα, διότι για ένα διάστημα το ένθετο Ενθέματα δεν δημοσιεύεται ενόψει αναδιοργάνωσης, αλλά στο κυρίως σώμα της εφημερίδας. Εδώ προσθέτω σε αγκύλες δυο ερωτήματα προς τους αναγνώστες καθώς και μια ορθογραφική παρένθεση.

Οι ισχυρομνήμονες παλιοί θαμώνες ίσως θυμηθούν ότι κάποια τμήματα του σημερινού άρθρου είναι παρμένα από παλαιότερο άρθρο του 2010.

Η κολεγιά με τα κολέγια

Πολύ συζητήθηκε τον τελευταίο καιρό το νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας, που ανάμεσα στις άλλες αλλαγές επιτρέπει σε πτυχιούχους ιδιωτικών κολεγίων, που λειτουργούν στην Ελλάδα ως παραρτήματα ξένων ΑΕΙ, να διεκδικήσουν μία θέση στη δημόσια εκπαίδευση.

Η επίμαχη διάταξη δέχτηκε δριμεία κριτική από σύσσωμη την αντιπολίτευση (γι’ αυτό και ψηφίστηκε μόνο από 153 βουλευτές, χωρίς ίχνος ευρύτερης συναίνεσης) αλλά και από τους πανεπιστημιακούς. Μάλιστα, ο Νίκος Φίλης κατηγόρησε την κ. Κεραμέως ότι παραπλάνησε τη Βουλή, αφού απέκρυψε έγγραφο του ΔΟΑΤΑΠ βάσει του οποίου “φορείς όπως τα Κολέγια του ν. 3696/2008, όπως ισχύει, συνιστούν στο πλαίσιο της ελληνικής νομοθεσίας φορείς μη τυπικής εκπαίδευσης”.

Αλλά αυτά θα τα διαβάσατε σε άλλες στήλες της Αυγής. Εμείς εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε κι έτσι σήμερα θα δούμε τα λεξιλογικά του κολεγίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση, Ιστορίες λέξεων, Μεταφραστικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 228 Σχόλια »