Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νίκος Δήμου’

Προπρωτομαγιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Απρίλιος, 2017

Δεν είναι ό,τι το πιο εύηχο αυτή η επανάληψη του /pro/ στην αρχή της λέξης αλλά δεν έβρισκα άλλον τίτλο για το σημερινό μας άρθρο. Πάντως, ο τίτλος που διάλεξα έχει το πλεονέκτημα ότι μας βοηθάει να φτάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις για να μας χαρίσει το ΔΝΤ το χρέος και να τρώμε με χρυσά κουτάλια -και εκτός αυτού είναι και ακριβής αφού φέτος η Πρωτομαγιά κάνει τριήμερο, το οποίο θα εκμεταλλευτώ για μια εκδρομή στο περβόλι με τις φοράδες.

* Tο περασμένο σαββατοκύριακο είχαμε γαλλικές προεδρικές εκλογές, το επόμενο σαββατοκύριακο έχουμε γαλλικές προεδρικές εκλογές, τούτο εδώ είναι το ανάμεσα, που δεν έχουμε -όπως δεν θα έχουμε και στα επόμενα διακόσα πενήντα, εκτός απροόπτου. Αλλά η εκλογική αναμέτρηση παραμένει ψηλά στην επικαιρότητα. Πολύ συζητήθηκε στα κοινωνικά μέσα η διαφορά ηλικίας του Εμανουέλ Μακρόν από τη σύζυγό του, πολύ λιγότερο βέβαια από του Τραμπ με την πρώτη κυρία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ανάμεσα σε όσα γράφτηκαν από επώνυμους, ένα από τα πιο ανόητα ήταν και το τουήτ του Νίκου Δήμου.

Ενδιαφέρον είναι ότι ύστερα από την κατακραυγή που προκάλεσε το ανόητο σχόλιό του, ο Ν.Δ. το απέσυρε και ζήτησε συγγνώμη. Αλλά το καταχωρούμε στα μεζεδάκια επειδή αποτελεί και μια (μικρούλα, έστω) επιβεβαίωση του νόμου του Μέφρι.

Διότι βέβαια, ο Ν. Δήμου, που τον εκτιμώ και τον διαβάζω, στην ίδια παράγραφο όπου αποκαλεί αμόρφωτον κάποιον άλλο, διαπράττει ο ίδιος ορθογραφικό λάθος -η κνίτισσα, όπως και η μαγείρισσα, η αρχόντισσα και η βασίλισσα και όλα τα ανάλογα θηλυκά ουσιαστικά, γράφεται με δύο σίγμα. Θα μου πείτε ότι το ένα ορθογραφικό λάθος (ή και τα ορθογραφικά λάθη γενικώς) δεν είναι δείκτης αμορφωσιάς -και θα συμφωνήσω. Και άλλα δεν είναι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in τούρκικα, Βουλή, Γαλλία, Γκας Πορτοκάλος, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 166 Σχόλια »

Στίχοι από μια παλιά λίστα

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2016

Την περασμένη Κυριακή δημοσιεύσαμε το αφήγημα «Το περίπτερο» του φίλου μας του Δημήτρη Μαρτίνου, και σε κάποιο σχόλιο ο φίλος μας ο Γς θυμήθηκε ένα ποίημα που είχε γράψει παλιά, πάνε σχεδόν 20 χρόνια, για ένα άλλο περίπτερο, που βούλιαξε στην Πανεπιστημίου επειδή από κάτω έσκαβε ο Μετροπόντικας (εδώ βλέπετε το περιστατικό, όπως καταγράφηκε τυχαία).

Ο Γς το ποίημα αυτό το είχε γράψει το 1997 σε μήνυμα που έστειλε σε μια ιντερνετική λίστα στην οποία ήμασταν κι οι δυο μέλη. Τα αρχεία της λίστας δεν ξέρω τι έχουν απογίνει, επειδή όμως έχω το συνήθειο (θα το έχετε καταλάβει) να μαζεύω αρχειακό υλικό κάθε λογής, σε κάποιο σκληρό δίσκο έχω αποθηκεύσει μερικές εκατοντάδες χιλιάδες μηνύματα από τις διάφορες λίστες στις οποίες συμμετείχαν κατά καιρούς -μαζί και της λίστας Λόγος. Οπότε, βρήκα το ποίημα του Γς και θα το παρουσιάσω παρακάτω, και μαζί θα βάλω και μερικά ακόμα ποιήματα που βρήκα σκαλίζοντας τα μηνύματα εκείνης της παλιάς λίστας: μια ποιητική αψιμαχία που είχα με τον μεγάλο Νίκο Νικολαΐδη και ένα ακόμα δικό μου ποίημα, που το έψαχνα κι εγώ καιρό.

Αλλά πρώτα να πούμε μερικά πράγματα για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι (ή όσοι δεν ήταν εκεί). Για να επικοινωνούμε και να συζηταμε σήμερα στο Διαδίκτυο έχουμε ιστολόγια, έχουμε φόρουμ, έχουμε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, Φέισμπουκ ας πούμε και Τουίτερ, καθώς και άλλα, πιο καινούργια ή/και πιο εξειδικευμένα.

Όλα αυτά τα μέσα είναι σχετικά πρόσφατα. Το Φέισμπουκ άνοιξε στο διεθνές κοινό το 2006 (υπάρχει από το 2004) ενώ το Τουίτερ έγινε δημοφιλές από το 2008-9. Τα ιστολόγια και τα φόρουμ ήταν λίγο παλιότερα, υπήρχαν από τον προηγούμενο αιώνα, αν και τη δημοτικότητά τους την απέκτησαν στις αρχές του αιώνα μας. Όλα αυτά τα μέσα έχουν πολλές διαφορές, αλλά ένα κοινό χαρακτηριστικό, ότι είναι… ιστοπαγή, όπως αποδίδουμε το web-based, δηλαδή έχουν μια διεύθυνση στον Παγκόσμιο Ιστό και οι επισκέπτες/αναγνώστες/μέλη την επισκέπτονται, συνδέονται, διαλέγουν τι θα διαβάσουν και πού θα σχολιάσουν.

Παλιότερα, δεν ήταν έτσι. Τον καιρό που οι περισσότεροι μπαίναμε στο Διαδίκτυο με αργές τηλεφωνικές συνδέσεις (dial-up) οι ψηφιακές κοινότητες δεν ήταν ιστοπαγείς. Υπήρχαν οι ομάδες συζήτησης του Usenet, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, υπήρχαν και οι λίστες συζήτησης (mailing lists αγγλικά), που συνήθως τις λέγαμε σκέτα «λίστες». Ακόμα υπάρχουν, και οι μεν και οι δε, αν και έχουν περάσει στο περιθώριο.

Το χαρακτηριστικό στις λίστες ήταν ότι η συζήτηση γινόταν με ηλεμηνύματα (τα ημέιλ που λέμε) και ότι στη λίστα έπρεπε να γραφτείς «μέλος». Από τη στιγμή που γραφόσουν, ό,τι μήνυμα έστελνες στη λίστα το έπαιρναν ως μέιλ όλα τα μέλη της, αλλά κι εσύ έπαιρνες σε ηλεμηνύματα όλα τα σχόλια που έκαναν τα άλλα μέλη της λίστας, είτε απαντούσαν σε σένα είτε (το συνηθέστερο) όχι. Αυτό σημαίνει ότι μια δραστήρια λίστα με αρκετά μέλη είχε ίσως και εκατοντάδες μηνύματα κάθε μέρα, και δεν ήταν σπάνιο, όταν κάποιος έφευγε π.χ. διακοπές, να επιστρέφει και να βρίσκει καμιά χιλιάδα αδιάβαστα μηνύματα να μπουκώνουν το ηλεγραμματοκιβώτιό του. (Γι’ αυτό υπήρχε η δυνατότητα να διακόπτεις την αποστολή μηνυμάτων, χωρίς να διαγράφεσαι από τη λίστα). Αλλά και λίγα σχετικώς μέλη να είχε μια λίστα, αν ήταν φλύαρα (ή αν ξεσπούσε κανένας καβγάς) τα μηνύματα ήταν πολλά -και έρχονταν όλα στο γραμματοκιβώτιο όλων των μελών, ενώ σε ένα φόρουμ το κάθε μέλος διαλέγει ποιο θρεντ θα διαβάσει. Βέβαια, αν έβλεπες ότι κάποιο ηλεμήνυμα είχε θέμα που δεν σε ενδιέφερε μπορούσες να μην το ανοίξεις, ενώ υπήρχε και το πλοκ για να μη βλέπεις καθόλου τους ενοχλητικούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Μεταμπλόγκειν, Προσωπικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 131 Σχόλια »

Μεζεδάκια των Βαΐων

Posted by sarant στο 27 Απρίλιος, 2013

Κυριακή των Βαΐων αύριο, αναμενόμενο είναι να ονομάσουμε τα σημερινά μεζεδάκια «των Βαΐων». Η Κυριακή των Βαΐων ονομάστηκε έτσι επειδή όταν μπήκε ο Ιησούς στα Ιεροσόλυμα τον υποδέχτηκε ο λαός με κλαδιά φοινικιάς, που λέγονταν βαΐα: ἀκούσαντες ὅτι ἔρχεται ὁ Ἰησοῡς εἰς Ἱεροσόλυμα ἔλαβον τὰ βαΐα τῶν φοινίκων καὶ ἐξῆλθον εἰς ὑπάντησιν αὐτοῡ» λέει ο Ιωάννης. Σε ανάμνηση, την Κυριακή στην εκκλησία μοιράζουν τα βάγια («όποτε πάω στην εκκλησιά, βάγια μοιράζουνε», έλεγε ένας ήρωας του Παπαδιαμάντη, που εκκλησιαζόταν μόνο κάθε Κυριακή των Βαΐων), αν και τα βάγια δεν είναι απαραιτήτως κλαδιά φοινικιάς, συχνά είναι δάφνη ή μυρτιά. Μετά βαΐων και κλάδων, έμεινε η έκφραση για τη θριαμβευτική υποδοχή κάποιου, ενώ και το φοινικόδασο του Βάι, στην ανατολική Κρήτη, από εκεί πήρε την ονομασία του. Αλλά όλα αυτά θα μπορούσαμε να τα πούμε και τις άλλες μέρες, ενώ σήμερα, που είναι Σάββατο, το μενού έχει μεζεδάκια.

Ένα εξαιρετικό μεγαμεζεδάκι, που ήταν στην πραγματικότητα ολόκληρη ποικιλία, σερβιρίστηκε την περασμένη Κυριακή από τον ιστότοπο των Νέων, αλλά ύστερα από έλεγχο της αγορανομίας αποσύρθηκε. Τι εννοώ; Τα Νέα, που φιλοδοξούν μάλιστα να γίνουν συνδρομητικός ιστότοπος και να παρέχουν περιεχόμενο επί πληρωμή, δημοσίεψαν ένα άρθρο με «26 πράγματα που γνωρίζουμε για τον Ταμερλάν Τσαρνάεφ«, τον μεγαλύτερο από τους δυο Τσετσένους αδελφούς που θεωρείται ότι έβαλαν τις βόμβες στον Μαραθώνιο της Βοστώνης. Το άρθρο που βλέπετε στο παραπάνω λινκ είναι το διορθωμένο. Στην αρχική δημοσίευση, περιείχε δυο εξαιρετικά μαργαριτάρια, το ένα δίπλα στο άλλο. Ο Τσαρνάεφ, διαβάσαμε, «Συνελήφθη το 2009 για την εγχώρια επίθεση και την μπαταρία από τη φίλη του» και «Ήταν προφανώς σε hip-hop». Στη συνέχεια διορθώθηκαν, αφού πρώτα η εφημερίδα δέχτηκε δηκτικά σχόλια από τους αναγνώστες και προς τιμή της δεν τα έσβησε, αλλά εδώ μπορείτε να βρείτε μια αντιγραφή του άρθρου από ιστολόγιο, που έγινε για το σύντομο διάστημα που συνυπήρχαν στο άρθρο οι παλιές και οι διορθωμένες φράσεις.

Η απίθανη «εγχώρια επίθεση και μπαταρία» είναι το domestic assault and battery. Πράγματι battery στα αγγλικά είναι η μπαταρία, είναι όμως και ο ξυλοδαρμός, οι σωματικές βλάβες, από το γαλλικό battre (να υλικό για μελλοντικό άρθρο). Το assault and battery είναι τυποποιημένη φράση της ποινικής ορολογίας, που ίσως την έχετε ακούσει από το παλιό τραγούδι των Genesis. Και η επίθεση δεν ήταν βέβαια εγχώρια, αλλά έγινε από μέλος του ίδιου νοικοκυριού, μάλλον ενδοοικογενειακή θα τη λέγαμε αν και δεν αποτελούσαν οικογένεια τα ενλόγω πρόσωπα. Όσο για το «ήταν προφανώς σε χιπ-χοπ», είναι προσπάθεια να αποδοθεί το he was apparently into hip-hop, όπως μαντεύουμε και όπως επιβεβαιώνουμε από το πρωτότυπο άρθρο. Το διορθωμένο άρθρο δεν αποφεύγει κι αυτό μερικά προβληματάκια. Ας πούμε: «Στο YouTube, δημοσιεύτηκε ένα βίντεο αφιερωμένο στην προφητεία των Μαύρων Banners της Khurasan». Γιατί το Banners αμετάφραστο κι όχι μαύρες σημαίες ή μαύρα λάβαρα; Επίσης, νομίζω ότι στα ελληνικά δεν λέμε «παχιά προφορά» (thick accent) αλλά «βαριά προφορά». Και τέλος βρίσκω κωμική την πρόταση «Του άρεσε η ταινία «Μπόρατ», ενώ οδηγούσε Μερσεντές» (δηλαδή όταν οδηγούσε Τογιότα δεν του άρεσε; ) που γεννήθηκε από τη συνένωση δυο άσχετων προτάσεων του πρωτοτύπου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Ετυμολογικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 119 Σχόλια »

Αναιμικό καρότο, τσουχτερό μαστίγιο

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2012

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε προχτές στην Αυγή της Κυριακής, στην τακτική μηνιάτικη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Η εικόνα είναι από την εφημερίδα.

Διάβασα τις προάλλες στην Αυγή ότι επιχειρείται να σταλεί στην Ελλάδα ένα μήνυμα «καρότου και μαστιγίου», ενώ αλλού θα είδατε τίτλους για «Μαστίγιο και καρότο στη σύνοδο κορυφής» ή «Καρότο και μαστίγιο από τους εταίρους», μια έκφραση που ακούγεται συχνά τον τελευταίο καιρό σαν χαρακτηρισμός της τακτικής που ακολουθούν οι εταίροι της Ε.Ε. απέναντι στην Ελλάδα και που μ’ αυτήν θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας σημείωμα.

Την έκφραση με το μαστίγιο και το καρότο πρέπει να την έχουμε δανειστεί τις τελευταίες δεκαετίες· λέμε επίσης για «καρότο και ραβδί», μια κάπως λιγότερο συχνή παραλλαγή, που δεν πρέπει να είναι η αρχική στα ελληνικά, παρόλο που αυτή ακριβώς αντιστοιχεί στην αγγλική stick and carrot, που φαίνεται να είναι και η αρχαιότερη γενικώς, αφού έχει καταγραφεί από το 1880, αν και μόνο μεταπολεμικά έγινε ευρέως γνωστή. Βέβαια, είτε με ραβδί είτε με μαστίγιο, η σημασία της έκφρασης δεν αλλάζει. Λέγεται για μια τακτική πειθάρχησης ή διαπαιδαγώγησης που συνίσταται στην εναλλάξ χρησιμοποίηση επιβραβεύσεων ή δελεαστικών μέσων (το καρότο) και τιμωρίας ή απειλών (το μαστίγιο ή το ραβδί). Η έκφραση με το ραβδί βέβαια αναφέρεται και σε μια συναφή μέθοδο παρακίνησης υποζυγίων: δένουν με σπάγγο ένα καρότο στην άκρη ενός ραβδιού και το κρεμάνε μπροστά στη μουσούδα του γαϊδάρου, ο οποίος υποτίθεται ότι θα τρέχει όλο και πιο γρήγορα (και μάταια) για να το πιάσει, αν και βέβαια τα πραγματικά υποζύγια δεν είναι τόσο ανόητα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 215 Σχόλια »

Το λημέρι με τα λιμερίκια

Posted by sarant στο 18 Νοέμβριος, 2010

Η παροιμία λέει, μην τάξεις σ’ άγιο κερί και σε παιδί κουλούρι. Εγώ έχω τάξει, εδώ και κάμποσες μέρες, όχι σε άγιο αλλά σε ιάγο, ότι «μετά τις εκλογές» θα ανεβάσω ένα άρθρο –τούτο δω που διαβάζετε– για τα λιμερίκια. Περάσαν οι εκλογές, ήρθε ο καιρός να πληρωθεί το ρηθέν.

Τα λιμερίκια είναι η ελληνική απόδοση του αγγλικού limericks, λίμερικ. Είναι πεντάστιχα ποιήματα, με ομοιοκαταληξία ΑΑΒΒΑ, με σατιρικό, άσεμνο ή ανόητο θέμα –είναι μια άσκηση στην αθυροστομία και στη σαχλαμάρα, αλλά έχει γούστο.

Λέγονται έτσι, επειδή (φαίνεται ότι) ξεκίνησαν από την ιρλανδική πόλη Λίμερικ, ή τουλάχιστον έτσι λένε τα κιτάπια. Μεγάλος λιμερικογράφος ήταν ο εγγλέζος ποιητής Έντουαρντ Ληρ (1812-1888). Θα δούμε ένα λιμερίκι του Ληρ από την Βικιπαίδεια γιατί είναι τυπικό της φόρμας του στιχουργήματος:

There was an Old Man of Aosta
Who possessed a large Cow, but he lost her;
But they said, ‘Don’t you see,
she has rushed up a tree?
You invidious Old Man of Aοsta!’

(προειδοποίηση: παρακάτω έχει (και) άσεμνα στιχάκια, αν σας ενοχλούν μην προχωρήσετε).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Στιχουργική | Με ετικέτα: , , , , | 200 Σχόλια »

Οι ελληνικές λέξεις ενός σοφού καθηγητή

Posted by sarant στο 10 Μαΐου, 2010

Στην χτεσινή Καθημερινή, ο Παντελής Μπουκάλας είχε ένα ενδιαφέρον άρθρο με αφορμή την «πρόταση» της Γερμανίδας ιστορικού Λεονόρας Ζέελιγκ για επιβολή έκτακτου πολιτιστικού φόρου, βάσει του οποίου όποιος χρησιμοποιεί λέξεις ελληνικής προέλευσης, όπως idea, democracy ή theatre θα πληρώνει 5 λεπτά του ευρώ για να σωθεί η ελληνική οικονομία. Έβαλα τη λέξη πρόταση εντός εισαγωγικών, γιατί πιστεύω πως η Γερμανίδα συγγραφέα δεν το εννοούσε στα σοβαρά αλλά ήθελε να πολεμήσει το κλίμα λοιδορίας της Ελλάδας.  Αναπόφευκτα, το άρθρο του Π. Μπουκάλα αναφέρθηκε και στις περίφημες ομιλίες του Ξ. Ζολώτα. Και επειδή έχω γράψει κάτι παλιότερα για τις ομιλίες Ζολώτα, αλλά δεν το έχω παρουσιάσει στο ιστολόγιο, χτένισα το παλιό μου άρθρο (που πρωτοδημοσιεύτηκε στο περιοδικό Φαινόμενο του Λουξεμβούργου και το ανεβάζω. Όσο για το άρθρο του Π. Μπουκάλα, έχει κι άλλα σημεία άξια σχολιασμού, ίσως επανέλθω.

Ο καθηγητής Ξενοφών Ζολώτας έγινε τακτικός καθηγητής πανεπιστημίου σε ηλικία μόλις 24 ετών, το 1928, και έμεινε έως το 1968 οπότε και διώχθηκε από τη δικτατορία, αναγορεύτηκε ακαδημαϊκός στα 48 του, διετέλεσε στέλεχος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου επί σειρά ετών και διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, αλλά και πρωθυπουργός της χώρας την περίοδο της οικουμενικής κυβέρνησης του 1989-1990. Πέθανε πλήρης ημερών το 2004, λίγους μήνες αφότου γιόρτασε τα εκατοστά του γενέθλια, και είναι ο εμπνευστής μέτρων που επηρέασαν καθοριστικά την οικονομική πορεία της χώρας, όπως η υποτίμηση κατά 50% της δραχμής το 1953 ή το κόψιμο των τριών μηδενικών από τα χαρτονομίσματα το 1954.

Ωστόσο, κατά πάσα πιθανότητα θα μείνει στην ιστορία για τους δύο λόγους που εκφώνησε στη δεκαετία του 1950 και οι οποίοι ήταν γραμμένοι στα αγγλικά αλλά χρησιμοποιούσαν λέξεις ελληνικής προέλευσης. Ας δούμε όμως τους λόγους αυτούς, διότι από μια πρόχειρη έρευνα έχω διαπιστώσει ότι όλοι ξέρουμε γενικά κι αόριστα τι είναι, λίγοι όμως τους έχουμε διαβάσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Πρόσφατη ιστορία, Φαινόμενο του Λουξεμβούργου, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , | 129 Σχόλια »