Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νίκος Ζαχαριάδης’

Τα έπη των Αριμασπών – 16 (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 29 Νοεμβρίου, 2016

Επειδή χτες είχα διάφορες ταξιδιωτικές περιπέτειες και δεν προλάβαινα να γράψω, αποφάσισα να επισπεύσω κατά μία εβδομάδα τη δημοσίευση της επόμενης συνέχειας από το μυθιστόρημα του πατέρα μου.

Εδώ και κάμποσο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη (συνήθως), το μυθιστόρημα του αλησμόνητου πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Τα έπη των Αριμασπών» (2004). Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

Η σημερινή συνέχεια είναι η πρώτη από το έκτο κεφάλαιο που έχει τον τίτλο Η Οδύσσεια του Λεωνίδα Τουμανίδη.  Έχουμε σταματήσει στο σημείο όπου ο παλιός αντάρτης Χρήστος, που ισχυρίζεται ότι έχει στα χέρια του την αραβική μετάφραση των χαμένων Αριμασπείων επών εξαφανίζεται αφού έχει αποσπάσει μια γενναία προκαταβολή από τον μεγαλοεκδότη Βελή. Τα δυο φιλικά ζευγάρια που τον αναζητούν έχουν φτάσει σε αδιέξοδο.

Η ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΟΥ ΛΕΩΝΙΔΑ ΤΟΥΜΑΝΙΔΗ

mimis_jpeg_χχsmallΕνώ η αναζήτηση του Χρήστου βρισκόταν σε νεκρό σημείο, ήρθε ξαφνικά στη σύνταξη της Εγκυκλοπαίδειας ένα γράμμα, απευθυνόμενο προς εμένα. Έτσι τουλάχιστον υπέθεσε η Άννα, η κοπέλα της γραμματείας, γιατί η διεύθυνση στο φάκελο ήταν εξαιρετικά κακογραμμένη, όταν δε  τον άνοιξα είδα πως και το περιεχόμενο ήταν το ίδιο και χειρότερο. Πίθηκος, που θα του μάθαιναν να γράφει, θά ΄κανε καλύτερα γράμματα από αυτή την εναλλαγή από μπαστουνάκια και ρόμβους που θέλανε να παραστήσουν τα ψηφία του ελληνικού αλφαβήτου. Ο Γιώργος ο Λαμπρόπουλος, που τού  ‘δειξα το γράμμα επανέλαβε το παλιό αστείο, να απευθυνθώ σε φαρμακοποιό, να μου το διαβάσει.

Ευτυχώς το γράμμα ήταν λίγες αράδες και τελικά με πολύν κόπο κατάφερα να το αποκρυπτογραφήσω, χωρίς μ΄αυτό να φωτιστώ περισσότερο. Προερχόταν από κάποια  κυρία Σεβαστή Τουμανίδου και έλεγε πως ο άντρας της ήταν βαριά άρρωστος και ήθελε οπωσδήποτε να με δεί για να μου δώσει μια σημαντική πληροφορία. Το επώνυμο κάτι μου θύμιζε, κάποιος φίλος του πατέρα μου, τον καιρό που ήμουνα παιδί, μου φαινόταν πως λεγόταν έτσι, αλλά δε μπορούσα να θυμηθώ περισσότερα. Άλλωστε η οικογένεια Τουμανίδου έμενε στην Καλαμαριά, στη Θεσσαλονίκη, όπου εμείς ποτέ δεν είχαμε πάει.

Το μυστηριώδες γράμμα προκάλεσε όπως ήταν επόμενο πολλές συζητήσεις ανάμεσα σε μένα την Μαργαρίτα, το Δημήτρη και τη Λασκαρίνα, κατά τις οποίες  διατυπώθηκαν κάθε είδους εικασίες. Αποδείχτηκε ότι, έτσι που μας είχε γίνει έμμονη ιδέα, ενδόμυχα όλοι μας πιστεύαμε πως το γράμμα πρέπει να είχε σχέση με τον απολεσθέντα Χρήστο ή με τα Αριμάσπεια Έπη. Τελικά αποφασίσαμε να πάμε στη Σαλονίκη. Επωφελούμενοι από το γεγονός ότι η 28η Οκτωβρίου έπεφτε Παρασκευή είπαμε να συνδυάσουμε τη λύση του μυστηρίου με μιαν εκδρομή κει πάνω. Ξεκινήσαμε νωρίς το απόγεμα της Πέμπτης με το αμάξι του Δημήτρη που είναι πιο ευρύχωρο από το δικό μου, αλλά συμφωνήσαμε να οδηγούμε εκ περιτροπής και οι τέσσερις, ώστε να μη μας κουράσει το ταξίδι. Πραγματικά όχι μόνο δεν κουραστήκαμε αλλά γλεντήσαμε τη διαδρομή, καθώς μάλιστα ο καιρός ήταν λαμπρός και είχε και φεγγάρι. Ένας από τους πολλούς λόγους που ταιριάσαμε οι τέσσερις μας είναι η κοινή κλίση προς το τραγούδι. Όχι πως έχουμε τίποτα εξαιρετικές φωνές, μόνο πειθαρχημένες είναι, αλλά διαθέτουμε μουσικό αυτί. Άσε που διαπιστώθηκε πως ξέρουμε όλοι έναν περίδρομο τραγούδια και το σπουδαιότερο, γνωστά και στους τέσσερις. Μόλις βγήκαμε από την Αθήνα πιάσαμε Λοΐζο, Χατζηδάκη, Θεοδωράκη και Σαββόπουλο. Η Μαργαρίτα πρίμο, εγώ κι ο Δημήτρης σεγκόντο κι η Λασκαρίνα ένα καταπληχτικό τέρτσο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Κομμουνιστικό κίνημα, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , | 192 Σχόλια »

Νίκος Μπελογιάννης, 64 χρόνια από την εκτέλεσή του

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2016

Σαν σήμερα, στις 30 Μαρτίου 1952, μέρα Κυριακή, στις 4.10 το πρωί, «εις τον συνήθη τόπον εκτελέσεων παρά το Γουδί» εκτελέστηκαν οι Νίκος Μπελογιάννης, Νίκος Καλούμενος, Ηλίας Αργυριάδης και Δημήτρης Μπάτσης, καταδικασμένοι την 1η Μαρτίου σε θάνατο για την «υπόθεση των ασυρμάτων».

Το βράδυ της Παρασκευής 28 Μαρτίου το Συμβούλιο Χαρίτων είχε απορρίψει την αίτηση χάριτος των τεσσάρων (του Μπάτση με 5-3), ενώ είχε γνωματεύσει υπέρ της απονομής χάριτος σε άλλους 4 καταδικασμένους σε θάνατο για την ίδια υπόθεση, μεταξύ των οποίων ο νεαρός Τάκης Λαζαρίδης και η Έλλη Ιωαννίδου (Παππά), που είχε πριν από μερικούς μήνες γεννήσει τον γιο του Μπελογιάννη, που ονομάστηκε επίσης Νίκος. Ο βασιλιάς Παύλος είχε εγκρίνει τις εισηγήσεις του Συμβουλίου Χαρίτων, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση Πλαστήρα είχε προτείνει να μην εκτελεστεί ο Μπελογιάννης αφού τα αδικήματά του είχαν τελεστεί πριν από την 1η Νοεμβρίου 1951, οπότε και είχε αναλάβει η κυβέρνηση.

Η κυβέρνηση του Κέντρου (συνεργασία ΕΠΕΚ-Φιλελεύθερων) δεν είχε ενιαία στάση ούτε ασκούσε πραγματικά εξουσία -ο πρωθυπουργός Πλαστήρας ήταν εναντίον των εκτελέσεων, όμως ήταν άρρωστος, ενώ ο Σοφοκλής Βενιζέλος όπως και ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν ήταν αντίθετοι. Ακριβώς για να προλάβουν το τεράστιο διεθνές κύμα διαμαρτυρίας που είχε ξεσηκωθεί, το παρακράτος του ΙΔΕΑ και ο αμερικανικός παράγοντας έσπευσαν να πραγματοποιήσουν τις εκτελέσεις κυριακάτικα, κάτι πρωτοφανές, και μάλιστα πριν καν ανατείλει ο ήλιος.

prooall

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Κομμουνιστικό κίνημα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 265 Σχόλια »

Πισώπλατα χτυπήματα και συντροφικά μαχαιρώματα

Posted by sarant στο 27 Νοεμβρίου, 2015

Συζητούσα με μια φίλη, που μου έλεγε ότι η κατάρριψη του ρωσικού Σουχόι από τους Τούρκους ήταν ατύχημα, χαρακτηριστική αντίδραση ανωριμότητας. Της αντέτεινα ότι κατά τη γνώμη μου ήταν προμελετημένη κίνηση, άσχετο αν θεωρώ πιθανό ότι θα αποδειχτεί μπούμεραγκ. Πιθανώς να εννοούσαμε το ίδιο, δεν ξέρω. Πάντως συμφωνήσαμε ότι η βεβήλωση του πτώματος (και όχι βεβαίως της σορού όπως έγραψαν όσοι θεωρούν ταμπού τη λέξη «πτώμα») του πιλότου από τους Τουρκομάνους αντάρτες ήταν κάτι που η Άγκυρα δεν το επιδίωξε και δεν το ήθελε -όχι ότι επηρεάζει σοβαρά τις εξελίξεις αυτή η λεπτομέρεια, αν και ίσως οι χτεσινοί βομβαρδισμοί εναντίον των ίδιων ανταρτών για αντίποινα δεν είναι άσχετοι.

Τη ρωσοτουρκική κρίση θα τη συζητήσουμε στα σχόλια, αν έχετε όρεξη, αλλά επειδή εδώ λεξιλογούμε εγώ θα σταθώ σε μια δήλωση του Ρώσου προέδρου Πούτιν, ο οποίος χαρακτήρισε «πισώπλατο χτύπημα» την ενέργεια των Τούρκων. Αν δεν κάνω λάθος, η έκφραση που χρησιμοποίησε ο Πούτιν ήταν ударом в спину, που θα πει, το λέω με επιφύλαξη, «χτύπημα στην πλάτη». Στις αγγλικές ειδήσεις, χρησιμοποιήθηκε η έκφραση stab in the back, που θα πει «μαχαιριά στην πλάτη».

Και η ελληνική έκφραση και η αγγλική είναι παγιωμένες και μεταφορικές, και θα αποτελέσουν το θέμα του σημερινού άρθρου. Υποθέτω πως και η ρωσική έκφραση είναι παγιωμένη.

Όταν λέμε «πισώπλατο χτύπημα», εννοούμε το ύπουλο, το δόλιο χτύπημα. Ο Πούτιν χρησιμοποίησε την έκφραση αυτή επειδή η Ρωσία και η Τουρκία υποτίθεται ότι μάχονταν έναν κοινό εχθρό, το Νταές (το λέμε και Ισλαμικό Κράτος, αλλά και η ονομασία αυτή ακούγεται πολύ, είναι το ακρώνυμο στα αραβικά). Και εκεί που έχεις το όπλο σου στραμμένο προς τον εχθρό, και προς τα εκεί κοιτάζεις, έρχεται από πίσω ο ύπουλος «φίλος» και σε χτυπάει -με το μαχαίρι, κατά την αγγλική έκφραση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εμφύλιος, Λεξικογραφικά, Πρόσφατη ιστορία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 139 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Εγκατάσταση στο… Ντάντσιχ

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2015

Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η τεσσαρακοστή δεύτερη και είναι η τριτη του 9ου κεφαλαίου. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε στα 1946 και ο ποιητής αποφυλακίζεται ώσπου να δικαστεί και αποφασίζει να μετοικήσει στην Αθήνα -οπότε η δράση μεταφέρεται εκεί.

Ο τίτλος του σημερινού αποσπάσματος είναι ελαφρώς παραπλανητικός, αλλά μού άρεσε. Όπως και το προηγούμενο απόσπασμα, και το σημερινό αφηγείται στην αρχή ιστορίες της Κατοχής, τις περιπέτειες του Γιώργου και του Μιχάλη Σαραντάκου, αδελφών του ποιητή.

mimis_jpeg_χχsmallΟ Γιώργος [αδελφός του ποιητή] είχε αποσπαστεί από τους Γερμανούς, που είχαν φυ­σικά επιτάξει τη Συρματουργία του Αγγελόπουλου, ως διευθυντής σε ένα μικρό εργοστάσιο μεταλλικών κουμπιών στον Πειραιά, που το είχαν επίσης επιτάξει. Τώρα το εργοστάσιο αυτό έφτιαχνε επάργυ­ρα και επίχρυσα κουμπιά για τις στολές των Γερμανών αξιωματικών. Σε πολύ σύντομο διάστημα ο Γιώργος με μερικούς άλλους εαμίτες εργάτες οργάνωσαν στο ΕΑΜ το σύνολο των απασχολούμενων στο εργοστάσιο και άρχισαν να αφαιρούν, για λογαριασμό της Οργάνω­σης, τα δύο τρίτα του μεταλλικού χρυσού και αργύρου που τους έδι­ναν οι Γερμανοί για ανόδια (τα ηλεκτρόδια της ανόδου, που αποτελούνται από το μέταλλο με το οποίο γίνεται η επιμετάλλωση). Ο Γιώργος, εμπειρότατος γαλβανοτέχνης, είχε βρει τρόπο να νοθεύει το χρυσό και τον άργυρο χωρίς να προδίδεται η νοθεία από την εμφάνιση των κουμπιών, παρά μόνο με χημική ανάλυση, η οποία όμως ως τότε δε γινόταν.

Όπως ήταν όμως φυσικό τελικά οι Γερμανοί μυρίστηκαν τη νοθεία και τότε η Οργάνωση του εργοστασίου, έγκαιρα ειδοποιημένη, έβα­λε φωτιά στο κτίριο που κάηκε ως τα θεμέλια. Ύστερα από αυτό, το φθινόπωρο του ’43, ο Γιώργος έφυγε οικογενειακώς από την Αθήνα και πήγε στη Μάνη, όπου αναδείχτηκε ηγέτης της τοπικής οργάνω­σης του ΕΑΜ, στη θέση του δολοφονημένου Κλέαρχου Κουρούνη. Σημειωτέον ότι ο πατέρας τους είχε εκλεγεί πρόεδρος του τοπικού Λαϊκού Δικαστηρίου, μόλο που δεν είχε οργανωθεί στο ΕΑΜ και γενικώς ήταν μάλλον συντηρητικών πολιτικών αρχών. Όταν τις πρώ­τες μέρες της Κατοχής οι Ιταλοί ήρθαν στη Γέρμα, ζήτησαν από τους κατοίκους να παραδώσουν τα όπλα που είχαν, για τα οποία ήταν άριστα πληροφορημένοι από κάποιο τομάρι. Ο Δημήτρης ο Σαραντάκος παράδωσε τα προκατακλυσμιαία εμπροσθογεμή και τα κυνηγε­τικά δίκανα, αλλά τα πολεμικά όπλα τα πασάλειψε με γράσο, τα τύ­λιξε σε λαδόχαρτα και λινάτσες και τα ’κρύψε σε μιαν αλεπότρυπα στον Λόγγο. Όταν κατέβηκε ο Γιώργος, του ’δείξε την κρυψώνα και τα όπλα παραδόθηκαν στον ΕΛΑΣ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Κατοχή, Μάνη | Με ετικέτα: , , , | 40 Σχόλια »

Το Αγιονόρος, η εκκλησία και ο Βάρναλης

Posted by sarant στο 20 Αυγούστου, 2014

Ίσως επειδή ήταν Αύγουστος (που δεν υπάρχουν ειδήσεις), για την επίσκεψη του Αλέξη Τσίπρα στο Αγιονόρος γράφτηκαν και συνεχίζουν να γράφονται πάρα πολλά σχόλια και άρθρα, τόσο καλοπροαίρετα όσο και, τα περισσότερα, κακοπροαίρετα. Δεν έγραψα κάτι στο ιστολόγιο, επειδή βρισκόμουν σε κίνηση, αν και πρόχειρα είπα δυο πράγματα στο Φέισμπουκ.

Πολλοί ειρωνεύτηκαν την φράση του Τσίπρα, ότι «οι Αγιορείτες ενσαρκώνουν το σύνθημα των Ζαπατίστας “Ολα για όλους, τίποτε για μας”». Παραδέχομαι ότι δίνει τροφή για ωραία λογοπαίγνια και έξυπνες ατάκες, αλλά νομίζω ότι ήταν μια πολύ έξυπνη δήλωση, αφού συνδυάζει τη φιλοφρόνηση, που είναι απαραίτητη σε τέτοιες περιστάσεις, με την ξεκάθαρη δήλωση της αριστερής τοποθέτησης και της εξεγερτικής διάθεσης του επισκέπτη: ερχόμαστε στο Αγιονόρος, υπονόησε ο επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ, όχι φορώντας τις κουδούνες και τους σταυρούς στο λαιμό, όπως άλλοι πολιτικοί και αξιωματούχοι, αλλά με τους δικούς μας όρους, και προσπαθούμε να βρ0ύμε τα κοινά σημεία ώστε να υπάρξει συζήτηση -απαραίτητη ανάμεσα στην αθωνική πολιτεία και στον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης που μπορεί αύριο να είναι πρωθυπουργός.

Συνολικά η επίσκεψη ήταν κατά τη γνώμη μου μια εύστοχη πολιτική κίνηση, αφού αποτελεί μιαν αποστομωτική απάντηση σε όσους ιεράρχες (και δεν ήταν λίγοι) καλούν από άμβωνος το κοινό τους να μην ψηφίσουν τον άθεο ΣΥΡΙΖΑ. Η μόνη άστοχη δήλωση, κατά τη γνώμη μου πάντα, ήταν η εναρκτήρια φιλοφρόνηση του Αλέξη Τσίπρα, ότι (όπως είπε κάποιος) «όποιος δεν έχει έρθει στο Αγιονόρος αδικεί τον εαυτό του» κι εμείς αποδεχτήκαμε την πρόσκληση για να μην είμαστε αδικημένοι. Ολοφάνερα ατυχής δήλωση, αφού ο μισός (και κάτι παραπάνω) ελληνικός λαός έχει εξορισμού αποκλειστεί από την πρόσβαση στο Αγιονόρος, όπου ως γνωστόν ισχύει το άβατο, ένα καθεστώς που δύσκολα συμβιβάζεται με οποιαδήποτε έννοια ισονομίας και ισότητας των φύλων. Δεν λέω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να προωθήσει συνταγματική αναθεώρηση που να καταργεί το αυτοδιοίκητο του Αγίου Όρους, από όπου πηγάζει και το άβατο (αν δεν κάνω λάθος), ασφαλώς οι προτεραιότητες είναι άλλες, αλλά καλό είναι να έχουμε κατά νου ότι το καθεστώς του αβάτου αποτελεί ανωμαλία. Μπορεί να διαιωνιστεί, αλλά ως ανωμαλία.

Διασκεδαστικό ήταν από την άλλη να βλέπεις φιλοκυβερνητικούς δημοσιολόγους να σκίζουν τα ιμάτιά τους πλειοδοτώντας σε αντικληρικαλισμό, στα σχόλιά τους για την επίσκεψη Τσίπρα, ενώ έχουν αφήσει ασχολίαστη την εκ δεξιών και εκ κεντροαριστερών θρησκευτική καπηλεία. Αλλά αυτά δεν με ενδιαφέρουν. Από την άλλη, και εξ αριστερών έγιναν επικριτικά σχόλια για την επίσκεψη, πολλά από αυτά άστοχα. Διάβασα, ας πούμε, σε ανάλυση επιφανούς στελέχους του ΣΥΡΙΖΑ, ότι τώρα, με την κρίση, έχουν μετριαστεί οι ελπίδες των πιστών για θρησκευτική συνδρομή -ενώ ολοφάνερα το αντίθετο συμβαίνει.

Σε μια συζήτηση που έγινε χτες στο Φέισμπουκ, φίλη ανέφερε κάποιους που επιχειρούν να βγάλουν χριστιανό ορθόδοξο τον Βάρναλη, με αφορμή ένα άρθρο του Ανδρ. Παναγόπουλου, στο οποίο επικρίνονται οι επικριτές της επίσκεψης Τσίπρα. Επειδή ο ποιητής με ενδιαφέρει, και επειδή πρόσφατα είχα άρθρο για το θέμα, θέλω να αφιερώσω το υπόλοιπο άρθρο στον Βάρναλη και στην εκκλησία και τη θρησκεία. Ο αρθρογράφος επικρίνει τους επαναστάτες του φραπέ, που αγνοούν ότι κομμουνιστές ποιητές όπως ο Βάρναλης ή ο Ρίτσος έγραψαν αριστουργήματα για την Παναγία και τον Χριστό.

Φοβάμαι ότι ο Βάρναλης δεν είναι το καλύτερο παράδειγμα που θα μπορούσε να σκεφτεί ο αρθρογράφος. Πολύ περισσότερο θα ταίριαζε ένας άλλος αγαπημένος μου ποιητής, αν και λιγότερο διάσημος, ο Γιώργος Κοτζιούλας, ο οποίος πράγματι ήταν και κομμουνιστής και χριστιανός, και επιπλέον είχε επισκεφτεί το Αγιονόρος (το οδοιπορικό του συμπεριλαμβάνεται στον τομο Πικρή ζωή, που εκδόθηκε πρόσφατα). Ο Βάρναλης ήταν άθεος και κυνηγήθηκε από την εκκλησία για τις πεποιθήσεις του.

Φυσικά, δεν αρνούμαι (πολύ περισσότερο αφού αφιέρωσα σχετικό άρθρο!) ότι ο Βάρναλης έγραψε δυο αριστουργηματικά ποιήματα για την Παναγία, τους Πόνους της Παναγιάς και τη Μάνα του Χριστού. Όποιος όμως διαβάσει αυτά τα δυο αριστουργήματα βλέπει ότι αυτό που προβάλλεται δεν είναι η χριστιανική Θεοτόκος, αλλά η πολύ ανθρώπινη μάνα που αγωνιά για τον μονάκριβο γιο της. Η Παναγία είναι η αφορμή. Είναι όμως αλήθεια, και το επισήμανα και στο προηγούμενο άρθρο, ότι στα ποιήματα αυτά ο Βάρναλης δείχνει ότι ξέρει καλά την εκκλήσιαστική υμνογραφία.

Για να ολοκληρώσουμε όμως την εικόνα, καλό είναι να δούμε πώς υποδέχτηκε η Εκκλησία την ποίηση του Βάρναλη, και ειδικά το Φως που καίει, το έργο στο οποίο περιλαμβάνεται και ένα από τα δύο παραπάνω ποιήματα (Η μάνα του Χριστού). Παίρνω υλικό από ένα παλιότερο άρθρο μου.

Λοιπόν, την πρωτοχρονιά του 1930, μέσα σε συνθήκες παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες εκτενέστατη εγκύκλιος της ιεραρχίας της Ελλάδος «προς τον λαόν», στην οποία καταδικαζόταν «το κύμα της ασεβείας και αθεΐας». Η εγκύκλιος αυτή ήταν καρπός της τελευταίας ιεράς συνόδου και διανεμήθηκε στις μητροπόλεις με τη σύσταση να γνωστοποιηθεί όσο το δυνατόν ευρύτερα. Ολόκληρο το κείμενο το έχω ανεβάσει εδώ,  αλλά θα απομονώσω χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

Χαλεποί όντως καιροί ενέσκηψαν κατά της κατά Ανατολάς ορθοδόξου του Χριστού Εκκλησίας και ιδία κατά της εν τω ελευθέρω ελληνικώ κράτει τοιαύτης καί «λύκοι βαρείς, μη φειδόμενοι του ποι­μνίου» [Πράξεις Αποστόλων 20.29] κατά των λογικών του Χρι­στού προβάτων επέπεσον, διαρπάζοντες, διασκορπίζοντες και ασπλάγχνως κατασπαράττοντες αύτα. …  Ούτοι, ως συνάγεται εκ των εντύπων αυτών δημοσιευμάτων, αρνούμενοι την ύπαρξιν προσωπικού θεού, θεού εν Τριάδι, κατά την διδασκαλίαν της αγίας ημών πίστεως, θεόν αποκαλούσι την ασυνείδητον δύναμιν, την εκδηλουμένην εν τη ζωή των όντων. Δι’ ό και παραδέχονται Θεόν δυαδικόν «ο Θεός, μας λέγουσιν, είναι άντρας και γυναίκα, θνητός και αθάνατος, κοπριά και πνεύμα: Γεννάει, γονι­μοποιεί καί σκοτώνει, έρωτας μαζί και θάνατος· και πάλι ξαναγεν­νάει και σκοτώνει». (Εισηγητική έκθεσις μητροπολίτου Σύρου σελίς 8 ) [το απόσπασμα είναι από την Ασκητική του Καζαντζάκη]. Ταύτα λέγουσι και γράφουσιν ασεβώς. Άμεσοι δε συνέπειαι της τοιαύτης διδασκαλίας είναι: Η κατάργησις της προσευχής, των εορτών και του εκκλησιασμού της μαθητιώσης νεολαίας· ο συναγελασμός ενηλίκων εν τοις σχολείοις των αρρένων μετά των θηλέων, το μαλλιοτράβηγμα των μαθητριών και διδασκάλων, η θεωρία περί γονιμοποιήσεως των ρεγγών, η παροχή πρώτων βοηθειών επί δή­θεν λιποθύμων νεανίδων χαμαί επί ταπήτων εξηπλωμένων, και η εν γένει εξώθησις τών ελληνοπαίδων εις πάσαν ακολασίαν δι’ έπί τούτο συγγραφών, οίαι ιδίως αι του Βάρναλη, εν αις εξυμνείται ο ελεύθερος έρως και ο λεσβιασμός· ο σαρ­κικός έρως επί πλέον συνιστάται υπό τούτων και ως βάσις της ηθικής τελειοποιήσεως του μαθητού.

(…)

Ο ασεβέστατος κομμουνιστής Βάρναλης, εκ των δρώντων προ­σώπων του «Εκπαιδευτικού Ομίλου», θέτει εις το στόμα του θεαν­θρώπου εν μονολογία τα εξής: «Δεν είπα πως είμαι Θεός. Μα δεν ξεύρω και αν είμαι. Αφ’ ότου έ­γινα άνθρωπος ξέχασα από πού ήρθα. Και η σκέψις μου όντας ανθρώπινη είναι περιορισμένη. Κάτι αόριστον αναδεύεται μέσα μου. Ό­ταν ξαναναστηθώ θα ξανάβρω ίσως την θεότητά μου» [το απόσπασμα είναι από το «Φως που καίει» του Βάρναλη]

(…)

Τας ανατρεπτικάς ταύτας του θρησκευτικού, ηθικού και κοινωνικού ημών καθεστώτος θεωρίας διαδίδοντες διά τερατώδους γλωσ­σικού εξαμβλώματος, ένθεν μεν επιδιώκουσι την βαθυτέραν εμφύτευσιν των βλασφήμων αυτών δι­δασκαλιών εν ταις απλοϊκαίς του Ελληνικού λαού ψυχαίς, ετέρωθεν δε την απομακρυνσιν αυτού από της ευλήπτου και ευγενούς του Ιερού Ευαγγελίου γλώσ­σης (…)

(…)

Τοιουτοτρόπως δε καταδείκνυνται oι πλείστοι του εκπαιδευτικού τούτου ομίλου ως oι φανατικοί και συστηματικοί απόστολοι του κομ­μουνισμού, το οποίον [sic] ο ιδρυτής αυτού, ο Εβραίος Μαρξ, ορίζει ως κατάργησιν της θρησκείας, της ηθικής, της οικογενείας, των συνό­ρων, τουτ’ έστι της πατρίδος, ως πάλην των τάξεων, δικτατορίαν του προλεταριάτου και δήμευσιν της ιδιοκτησίας».

Κατά φυσικήν λοιπόν ακολουθίαν αν ο λεγόμενος ούτος εκπαιδευτικός όμιλος εξακολουθήση τον διασυρμόν της αγίας ημών πί­στεως, τον σφαγιασμόν της χριστιανικής ηθικής, τον εξευτελισμόν του εσταυρωμένου Σωτήρος και του τιμίου Σταυρού προ των παιδι­κών ομμάτων και διά των παιδι­κών χειρών, αν εξακολουθήση η δηλητηρίασις των ελληνοπαίδων διά της εν τοις σχολείοις διδασκα­λίας επί τη βάσει των εθνοκτόνων και ψυχοφθόρων εμπνεύσεων Γλη­νού, ων βρίθουσι το περιοδικόν «Αναγέννηση», η Ιστορία Χωραφά, «Ο Αέρας» του Τζαμασφύρα, τα Νεολληνικά Κοντοπούλου, «Ο Ήλιος» του Παπαμιχαήλ, «Η Ιχνογραφία» του Ρούμπου, τα άρ­θρα και δημοσιεύματα της Έλλης Λαμπρίδου, τα έργα του Βάρναλη και άλλων συνεργατών αυτών, εντός ολίγου δεν θα έχη η Εκκλη­σία πιστά τέκνα, oι πατέρες υιούς, αι μητέρες θυγατέρας, οι στρατη­γοί στρατιώτας, η πολιτεία τιμί­ους υπαλλήλους και η Ελλάς ορθοδόξους αληθείς «Έλληνας».

Στην πανταχούσα των 62 ιεραρχών (τόσοι την υπέγραφαν) ο Βάρναλης απάντησε με ένα διάσημο ποίημά του, που εδώ το παραθέτω στην αρχική του μορφή:

ΜΠΟΝΑΜΑΣ

Σαράντα σβέρκοι βοδινοί με λαδωμένες μπούκλες
σκεμπέδες σταβροθόλωτοι και βρώμιες ποδαρούκλες
ξετσίπωτοι ακαμάτηδες, τσιμπούρια και κορέοι
ντυμένοι στα μαλάματα κι επίσημοι κι ωραίοι.

Εξήντα λύκοι με προβιά (γι’ αυτούς βαράν καμπάνες)
φάγανε γουρουνόπουλα, στραγγίσαν νταμιτζάνες!
Κι απέ ρεβάμενοι βαθιά ξαπλώσανε στα τζάκια,
κι αβάσταγες ενιώσανε φαγούρες στα μπατζάκια.

Την προσευκή τους κάνανε τα πράματα ν’ αλλάξουν
να ξεπροβάλουν οι κυράδες του Δεκαημέρου
χωρίς καπίστρι και λουρί, πολλές μαζί… (φυλάξου
τα πισινά του μουλαριού τα μπρος του καλογέρου!)

Κι ο Σατανάς τούς άκουσε που πιο καλά τους ξέρει
κι έστειλε τον καθηγητή της ηθικής ξεφτέρι…

Όξω οι φτωχοί φωνάζανε: «Πεινάμε τέτοιες μέρες”
γερόντοι και γερόντισσες, παιδάκια και μητέρες.
Κι οι των επίγειων αγαθών σφιχτοί νοικοκυρέοι
ανοίξαν το παράθυρο κι είπανε: «Φταιν οι αθέοι».

ΓΕΡΒΑΣΙΟΣ Ο… ΘΕΟΕΜΒΑΙΚΤΗΣ
(Διά το γνήσιον Κ. ΒΑΡΝΑΛΗΣ)

Στην έκδοση των Απάντων του (που μόνο «άπαντα» δεν είναι), ο Βάρναλης παρέλειψε τους έξι στίχους που έχω γράψει με πλάγια, και άλλαξε τον τίτλο σε «Πρωτοχρονιάτικο» (και, παρεμπιπτόντως, αν ξέρετε ποιος είναι ο καθηγητής της Ηθικής, θα με ενδιέφερε πολύ).

Είχε βέβαια προηγηθεί το ελληνικό κράτος, το οποίο παρέπεμψε το 1925 τον (καθηγητή της Μέσης εκπαίδευσης) Βάρναλη στο εκπαιδευτικό συμβούλιο, και το εκπαιδευτικό συμβούλιο, απαρτιζόμενο μάλιστα από επιφανείς Φιλελεύθερους, κάλεσε τον Βάρναλη σε απολογία διότι «συγγράψας, εκδώσας και κυκλοφορήσας υπό το ψευδώνυμον Δήμος Τανάλιας τα βιβλία ‘Το φως που καίει’ και ‘Ο λαός των μουνούχων’ επεχείρησε να διαδώση δι’ αυτών ιδέας ανατρεπτικάς των εννοιών της πατρίδος, του Κράτους, της κοινωνίας, εξευτελιστικάς δε της θρησκείας, υποπεσών ούτω εις παράβασιν των καθηκόντων αυτού, και ως πολίτου και ως έλληνος διδασκάλου, τοσούτον βαρείαν, ώστε να αποβαίνη η τοιαύτη πράξις του ασυμβίβαστος προς την εκπλήρωσιν των προς την πολιτείαν καθηκόντων αυτού». [Κάποια μέρα ίσως παρουσιάσω ολόκληρο αυτό το κείμενο] Πρώτο θύμα των Μαρασλειακών, ο Βάρναλης τιμωρήθηκε λίγο αργότερα με εξάμηνη παύση και μετά απολύθηκε.

Αυτά, για να έχουμε ολοκληρωμένη την εικόνα.

Τέλος, ο Ανδρ. Παναγόπουλος, στο άρθρο που προαναφέραμε, επικαλείται ως απάντηση στους εξ αριστερών επικριτές της επίσκεψης Τσίπρα, την επίσκεψη του Χαρίλαου Φλωράκη στο Αγιονόρος. Ασφαλώς έχει τη σημασία της η επίσκεψη αυτή, αλλά δεν συγκρίνεται, αν πάρουμε υπόψη ότι ο Φλωράκης το 1995 που επισκέφτηκε τον Άθω μαζί με τον Τίτο Βανδή, παππού του αρθρογράφου, είχε πια αποχωρήσει από την μάχιμη πολιτική. Πιο ταιριαστό αντιπαράδειγμα θα ήταν ίσως η αρθρογραφία του Ν. Ζαχαριάδη στην περίοδο 1945-47. Ο Ζαχαριάδης δεν επισκέφτηκε βέβαια το Αγιονόρος αλλά στην αρθρογραφία του δεν είναι καθόλου αδιάφορος για τις εξελίξεις στο Πατριαρχείο, ενώ έγραψε συγκεκριμένα (Ριζοσπάστης 9.9.1945):

Εδώ θα πρέπει επίσης να τονίσουμε ότι η Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία και η Χριστιανική θρησκεία γενικότερα, όπως την εκφράζει η Εκκλησία αυτή, παίξαν όχι μόνο στη Ρωσία μα και στα Βαλκάνια έναν προοδευτικό ρόλο τόσο σαν παράγοντας που διευκόλυνε και επιτάχυνε την εθνική διαμόρφωση, συσπείρωση και ανάπτυξη, παρέχοντάς της ενιαία ιδεολογικά πλαίσια, όσο σαν στοιχείο που στα χρόνια του εξανδραποδισμού και της σκλαβιάς κάτω από την οθωμανική τυραννία συνέτεινε σημαντικά και ουσιαστικά στον εθνικοαπελευθερωτικό τότε αγώνα, παρά και ενάντια στην αντίδραση και προδοσία που έκαναν σημαντικοί και σημαίνοντες παράγοντες και κορυφές της Ορθοδοξίας ιδιαίτερα στο Φανάρι. Είναι αναρίθμητα τα παραδείγματα που δείχνουν ότι Ταγοί και απλοί στρατευόμενοι της εκκλησιαστικής ιεραρχίας πάλεψαν και με το ντουφέκι στο χέρι στο πλευρό του Λαού και ότι μοναστήρια και μοναστήρια είχαν μεταβληθεί σε μπαρουταποθήκες και λαϊκά φρούρια.

Θα μπορούσε ο Τσίπρας να αναφέρει αυτό το απόσπασμα -αλλά τότε θα τον έβγαζαν ζαχαριαδικό. Οπότε καλύτερα οι Ζαπατίστες.

 

Posted in Βάρναλης, Επικαιρότητα, Εκκλησία, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , | 269 Σχόλια »

Όταν ο Ζαχαριάδης συνάντησε τον Σεφέρη

Posted by sarant στο 29 Ιουνίου, 2014

zahariadis-dahauΤη συνάντηση δεν την εννοούμε με την κυριολεκτική, τη φυσική σημασία της. Απ’ όσο έψαξα, καμιά τέτοια συνάντηση δεν υπάρχει καταγραμμένη ανάμεσα στον γραμματέα του ΚΚΕ, τον Νίκο Ζαχαριάδη (1903-1973), και τον ποιητή Γιώργο Σεφέρη (1900-1971), χωρίς ωστόσο να αποκλείεται  εντελώς. Αν συναντήθηκαν, αυτό θα έγινε στο διάστημα από τότε που ο Ζαχαριάδης επέστρεψε στην Αθήνα μετά το Νταχάου, τον Μάιο του 1945, μέχρι τότε που βγήκε στο βουνό, τον Απρίλιο του 1947, σχεδόν δυο χρόνια αργότερα. Τη φωτογραφία που βλέπετε την βρήκα στο Διαδίκτυο, και δείχνει τον Ζαχαριάδη μετά την επιστροφή του, με συγκρατούμενούς του στο Νταχάου -και αυτός που τον βλέπουμε δεξιά του, που σκύβει το κεφάλι, θα μπορούσαμε με πολλή φαντασία να υποθέσουμε πως είναι ο Σεφέρης, αν θέλαμε με το ζόρι να εικονογραφήσουμε μια συνάντησή τους -αλλά, ξαναλέω, δεν υπάρχει κανένα στοιχείο ότι συνέβη τέτοια συνάντηση.

Εγώ εννοώ τη συνάντηση με τη φιλολογική έννοια του όρου, όχι την κυριολεκτική. Με την ίδια σημασία παλιότερα είχα γράψει για τον Βάρναλη που συνάντησε τον Καβάφη, εννοώντας όσα έγραψε ο ένας για τον άλλον. Κάτι ανάλογο θα δούμε κι εδώ, μια φιλολογική λεπτομέρεια που δεν ξέρω αν έχει καταγραφεί πουθενά.

Τον Οκτώβριο του 1946, ο Νίκος Ζαχαριάδης, γραμματέας του ΚΚΕ, έδωσε συνέντευξη στον Κηθ Ουίλερ, ανταποκριτή της εφημερίδας Chicago Daily Times, ή «Ημερήσιος Χρόνος του Σικάγου» όπως το γράφει ο Ριζοσπάστης, μια και την εποχή εκείνη συνηθιζόταν να μεταφράζονται οι τίτλοι των εφημερίδων. Η συνέντευξη αναδημοσιεύτηκε σε πρωτοσέλιδο στον Ριζοσπάστη, την Κυριακή 6 Οκτωβρίου 1946, και μπορείτε εδώ να δείτε ολόκληρη την πρώτη σελίδα της εφημερίδας.

Όπως έχει γράψει και ο πατέρας μου στο αυτοβιογραφικό του πεζογράφημα, ακριβώς για τον Οκτώβριο του 1946: Ήταν μια περίεργη και αντιφατική περίοδος. Παρά την τρομοκρατία και τις εκατοντάδες δολοφονίες αριστερών, ακόμα και μέσα στην Αθήνα, τα γραφεία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ ήταν ανοιχτά και ο “Ριζοσπάστης” και η “Ελεύθερη Ελλάδα” κυκλοφορούσαν κανονικά. Στην ύπαιθρο οι διωγμοί κατά των αριστερών και η αιματηρή τρομοκρατία των χιτών είχε οδηγήσει πολύν κόσμο στο βουνό αλλά πολύ περισσότερους στις μεγάλες πόλεις και ιδίως στην Αθήνα. Το αντάρτικο φούντωνε και ο ταχτικός στρατός έδειχνε ανίκανος να το καταστείλει. Όλοι πιστεύαμε πως η κατάρρευση του μοναρχοφασισμού ήταν ζήτημα μηνών, το Κόμμα όμως δίσταζε και δεν έδινε το σύνθημα της γενικής εξέγερσης, που όλοι περιμέναμε, μ΄ όλο που τα πράγματα από πολιτικής πλευράς χειροτέρευαν σταθερά. Έγινε το νόθο δημοψήφισμα και μας ξανάρθανε οι Γλυξβούργοι. Τα έκτακτα μέτρα επεκτείνονταν σε καινούργιες περιοχές, ώσπου  κάλυψαν όλη τη χώρα. Παράλληλα με τις παρακρατικές δολοφονίες άρχισαν οι δικαστικές εκτελέσεις αγωνιστών, ενώ στις γειτονιές της Αθήνας πλήθαιναν τα μπλόκα της Αστυνομίας και οι επιθέσεις των χιτών κατά αριστερών πολιτών.

Η συνέντευξη έχει και άλλα ενδιαφέροντα σημεία, αλλά εγώ θα εστιαστώ σε μία μόνο ερώτηση -και την απάντησή της. Ρωτάει λοιπόν ο Αμερικανός δημοσιογράφος, ο Keith Wheeler, που να πούμε παρεμπιπτόντως ότι ήταν διακεκριμένος πολεμικός ανταποκριτής:

Ερώτηση 8η: Γιατί κατά τη γνώμη σας οι αρχές επιτρέπουν να λειτουργούν τα γραφεία του ΚΚΕ στην Αθήνα χωρίς να επεμβαίνουν, και επιτρέπουν επίσης τη συνέχιση της εκδόσεως των αριστερών εφημερίδων χωρίς διακοπή, ενώ αριστεροί σαν άτομα έξω από την Αθήνα υπόκεινται σε καταδίωξη;

Απάντηση του Ζαχαριάδη:

Η δημοκρατική νομιμοφάνεια στην Ελλάδα είναι ένα μικρό νησάκι που λέγεται Αθήνα, και που αυτό κάνει νερά. Η κυβέρνηση δε διώκει ακόμα την κεντρική ηγεσία του ΕΑΜ και του ΚΚΕ γιατί απλούστατα, παρ’ όλη την καλή θέλησή της, δεν μπορεί να στηρίξει μια νόμιμη και βάσιμη κατηγορία εναντίον της. Έτσι η κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη, για την ώρα τουλάχιστον, να τηρεί τα προσχήματα, ενώ παράλληλα «ξύνει τα νύχια της» για να βρει αφορμές δίωξης, και από μήνες τώρα συγκεντρώνει «στοιχεία» για να στηρίξει μια τέτοια δίωξη. Μην ξεχνάμε όμως ακόμα ότι μια τέτοια δίωξη αποτελεί δίκοπο μαχαίρι. Και είναι άγνωστo ακόμα ποιον θα κόψει πιο βαθιά το μαχαίρι αυτό. Ένας ποιητής μας έχει πει ότι οι άνθρωποι που σηκώνουν βαριές πέτρες βουλιάζουν. Τέτοιες πέτρες θέλουν και γερούς ανθρώπους. Η δίωξη του ΕΑΜ και του ΚΚΕ είναι πολύ βαριά πέτρα. Και τα πράγματα δείχνουν ότι οι άνθρωποι που το επιχείρησαν αυτό βουλιάζουν γιατί, όπως φαίνεται, είναι μικροί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Κομμουνιστικό κίνημα, Μικροφιλολογικά, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , | 153 Σχόλια »

Ιστορικά διλήμματα, τα κείμενα του Νίκου Ζαχαριάδη

Posted by sarant στο 15 Ιανουαρίου, 2012

Με τον τίτλο «Ιστορικά διλήμματα – Ιστορικές απαντήσεις» κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό από τις εκδόσεις Καστανιώτη ο πρώτος τόμος από τα δημοσιευμένα άπαντα του Νίκου Ζαχαριάδη, του παλιού ηγέτη του ΚΚΕ, που μας έχει απασχολήσει και στο ιστολόγιο άλλες δυο φορές, αφενός σε ένα άρθρο του πατέρα μου για την αποκατάσταση του Ζ. από το ΚΚΕ και αφετέρου κατά την παρουσίαση του βιβλίου του Αλέξη Πάρνη Γεια-χαρά Νίκος, που αφηγείται τη φιλία του συγγραφέα με τον Ζαχαριάδη και περιέχει τα γράμματά του.

Το βιβλίο του Ζαχαριάδη με ενδιαφέρει όχι μόνο για το περιεχόμενό του, αλλά και εκδοτικά, γιατί βάζει μερικά προβλήματα που απασχολούν όσους καταπιάνονται με παλιότερα κείμενα. Ο φίλος Γιώργος Πετρόπουλος, ιστορικός, που έκανε την επιμέλεια του κειμένου, επέλεξε να ξεκινήσει την παρουσίαση των κειμένων του Ζαχαριάδη όχι από την αρχή αλλά ιν μέντιας ρες, που λέμε, δηλαδή από το 1940. Αυτό του επιτρέπει να δώσει μερικά κείμενα με μεγάλη ιστορική βαρύτητα, ενώ αν ξεκινούσε από τη δεκαετία του 1920 η απήχηση του πρώτου τόμου θα ήταν σαφώς πιο περιορισμένη. Νομίζω ότι ο αρχικός του σχεδιασμός ήταν να συμπεριλάβει στον πρώτο τόμο τα κείμενα από το 1940 έως το 1947, αλλά τελικά άλλαξε γνώμη επειδή ο τόμος θα ξεπερνούσε τις 1000 σελίδες. Έτσι, κράτησε για τον πρώτο τόμο (κάτι παραπάνω από 400 σελίδες) τα κείμενα της περιόδου 1940-45 και ο δεύτερος τόμος, που είναι επίσης έτοιμος και θα κυκλοφορήσει τους επόμενους μήνες, θα έχει τα κείμενα 1946-47. Συνολικά, τα δημοσιευμένα άπαντα του Ζαχαριάδη υπολογίζεται να πιάσουν εφτά τόμους και του εύχομαι καλή δύναμη στο εγχείρημά του.

Το να πούμε ότι ο πρώτος τόμος περιλαμβάνει τα κείμενα της περιόδου 1940-1945 είναι μεν σωστό αλλά είναι και ελαφρώς παραπλανητικό, αφού ο Ζαχαριάδης ήταν έγκλειστος έως τον Μάιο του 1945 -έτσι, τα κείμενα του τόμου, με εξαίρεση τα γνωστά τρία γράμματά του της περιόδου του πολέμου του 1940-41, γράφτηκαν όλα στο εφτάμηνο Ιούνιος-Δεκέμβριος 1945. Θυμίζω πως ο πόλεμος του 1940 βρήκε τον Ζαχαριάδη φυλακισμένο στα κρατητήρια της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών. Τον Απρίλιο του 1941, σε μια έσχατη ατιμία του, το τεταρταυγουστιανό καθεστώς τον παρέδωσε, όπως και τόσους άλλους κρατούμενους, στους Γερμανούς. Η Γκεστάπο τον μετέφερε στη Βιέννη, όπου κρατήθηκε έξι μήνες, και μετά, από τις 30 Νοεμβρίου 1941 στο Νταχάου, απ’ όπου απελευθερώθηκε στο τέλος του πολέμου, τον Μάιο του 1945 και επέστρεψε, στις 30 Μαΐου, στην Ελλάδα.

Ο Πετρόπουλος παρουσιάζει εκτενές επίμετρο, στο οποίο παρέχει πάρα πολλές πληροφορίες για τις συνθήκες υπό τις οποίες γράφτηκαν τα κείμενα του βιβλίου, και ιδίως τα περίφημα 3 γράμματα. Το κομμάτι αυτό του βιβλίου έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον, γιατί συγκεντρώνει πολλά δυσεύρετα κείμενα, μεταξύ άλλων σε σχέση με την αλληλογραφία του έγκλειστου Ζαχαριάδη με τη διαβρωμένη από την ασφάλεια Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ. Πολύ ενδιαφέρον έχει επίσης η έκθεση του Μιχάλη Τυρίμου, που ήταν βουλευτής του ΚΚΕ και πέρασε με την ασφάλεια, για το πώς θα μπορούσε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου να πάρει στα χέρια του όλον τον μηχανισμό του ΚΚΕ. (Για την περίπτωση Τυρίμου, που έχει συγκλονιστικές λεπτομέρειες, λογαριάζω να γράψω ειδικό άρθρο).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 420 Σχόλια »

Γεια χαρά – Νίκος, του Αλέξη Πάρνη

Posted by sarant στο 11 Δεκεμβρίου, 2011

Στη φωτογραφία αριστερά, ο Πάρνης με τον Σήφη, τον γιο του Ζαχαριάδη

Τις Κυριακές συνηθίζω να έχω κάτι σχετικό με τη λογοτεχνία, κι έτσι σήμερα παρουσιάζω ένα βιβλίο, που είναι μεν λογοτεχνικό αλλά έχει κάποιες ιδιομορφίες· αν θέλαμε να το χαρακτηρίσουμε με μια λέξη θα το λέγαμε «αυτοβιογραφία», αλλά δεν είναι από τις συνήθεις αυτοβιογραφίες, όπου ο συγγραφέας ξεκινάει την εξιστόρηση της ζωής του από την παιδική του ηλικία. Επιπλέον, πράγμα ασυνήθιστο για αυτοβιογραφία, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου δεν είναι ο αυτοβιογραφούμενος, αλλά κάποιος άλλος.

Άξονας της ιδιότυπης αυτοβιογραφίας του Αλέξη Πάρνη είναι η αλληλογραφία του με τον Νίκο Ζαχαριάδη, τον πρώην γραμματέα του ΚΚΕ, καθαιρεμένο πια και εκτοπισμένο στο Μποροβίτσι, κάπου ανάμεσα στο Λένινγκραντ και τη Μόσχα, από το 1956 έως το 1962. Ο Πάρνης συνδέθηκε στενά με τον Ζαχαριάδη μετά την καθαίρεση του τελευταίου, ήταν δηλαδή φίλος στα δύσκολα: φιλοξενούσε τον Σήφη, τον μικρό γιο του Ζαχαριάδη, του έστελνε την Αυγή, τον επισκεπτόταν όποτε μπορούσε. Είναι λοιπόν, πέρα από αυτοβιογραφία, η ιστορία της φιλίας ενός ποιητή κι ενός πολιτικού.

Για τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια, ο Πάρνης μιλάει πολύ συνοπτικά. Το πραγματικό του όνομα είναι Σωτήρης Λεωνιδάκης, γεννήθηκε το 1924 στον Πειραιά, και από νέος έγραφε και συμμετείχε στην πνευματική κίνηση π.χ. στο περιοδικό Αργώ το 1943. Ο πατέρας του είχε ένα μικρό υφαντουργείο και στην κατοχή έκρυψαν την οικογένεια του εβραίου συνεταίρου του, πράγμα που έγινε αιτία να συνδεθεί ο νεαρός Σωτήρης με το ΕΑΜ και με τον εφεδρικό ΕΛΑΣ. Συμμετείχε, ως καπετάν Αλέξης, διοικητής λόχου, στην τελευταία μάχη με τους Γερμανούς, στα περιβόλια του Ροσινιόλ τον Σεπτέμβρη του 1944. Στα Δεκεμβριανά πληγώθηκε στο γόνατο από θραύσμα χειροβομβίδας έξω από το φαρμακείο του Μπακάκου στην Ομόνοια. Μετά τη Βάρκιζα βρέθηκε στο Ρουμπίκ της Αλβανίας και στο Μπούλκες της Βοϊβοντίνας, όπως κι άλλοι καταδιωκόμενοι ελασίτες και τελικά γύρισε στην Ελλάδα στα τέλη του 1948 και συμμετείχε στην τελική φάση του εμφυλίου πολέμου ως υπολοχαγός-πολεμικός ανταποκριτής.

Ως πολιτικός πρόσφυγας σπούδασε στο Λογοτεχνικό Ινστιτούτο Μαξίμ Γκόρκι της Μόσχας, όπου γνωρίστηκε και συνδέθηκε φιλικά με τον Ναζίμ Χικμέτ και με τον Μπορίς Παστερνάκ και άρχισε να δημοσιεύει ποιήματά του μεταφρασμένα στα ρωσικά. Το 1954 έγραψε ένα μεγάλο επικό ποίημα για τον Μπελογιάννη, για το οποίο τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο στο φεστιβάλ της ΠΟΔΝ στη Βαρσοβία. Μετά την καθαίρεση του Ζαχαριάδη αρνήθηκε να τον αποκηρύξει και ήρθε σε σύγκρουση με τη νέα ηγεσία του ΚΚΕ, με αποτέλεσμα να πέσει σε δυσμένεια και να σταματήσει να δημοσιεύει· είχε βέβαια προφτάσει να γίνει πολύ γνωστός και είχε αρκετούς φίλους που του συμπαραστάθηκαν, αλλά πέρασε δύσκολα χρόνια’ χάρη σε μια σειρά συμπτώσεις και ύστερα από αρκετές απορρίψεις, το θεατρικό του έργο Το νησί της Αφροδίτης, που ξεκίνησε να το γράφει κατά προτροπήν Ζαχαριάδη, με θέμα τον κυπριακό αγώνα, ανέβηκε τελικά το 1960 και γνώρισε τεράστια επιτυχία. Το έργο αυτό έγινε και το διαβατήριο για τον επαναπατρισμό του το 1962.

Κατά σύμπτωση, την ίδια εποχή ο Ζαχαριάδης κάνει το απονενοημένο διάβημα να παρουσιαστεί στην ελληνική πρεσβεία της Μόσχας και να ζητήσει να γυρίσει στην Ελλάδα για να δικαστεί. Οι δυο φίλοι συναντήθηκαν για τελευταία φορά τότε και μετά η επικοινωνία τους διακόπηκε: ο ένας επέστρεφε τροπαιούχος στην πατρίδα και ο άλλος έφευγε για πολύ χειρότερη εξορία, το Σουργκούτ της Σιβηρίας, όπου επρόκειτο να αυτοκτονήσει την 1η Αυγούστου 1973.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοτεχνία, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 56 Σχόλια »

Για τις μετά θάνατον αποκαταστάσεις

Posted by sarant στο 3 Νοεμβρίου, 2011

Βέβαια, τα γεγονότα τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα -αλλά αντί το ιστολόγιο να ασθμαίνει πασχίζοντας να παρακολουθήσει την επικαιρότητα και τις εξελίξεις που δρομολογήθηκαν ύστερα από την αυτεπίστροφη ρουκέτα που εξαπέλυσε ο (την ώρα που γράφω) πρωθυπουργός της χώρας, ανεβάζω ένα άρθρο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, που δημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Μυτιλήνης.

Είναι μια υπόθεση που γεννά σε όλους αισθήματα πόνου και οργής. Πόνου, γιατί ξαναφέρνει στη μνήμη παλιές, θλιβερές ιστορίες, που στοίχισαν τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, οι οποίοι, αν επιζούσαν, πολλά θα μπορούσαν να προσφέρουν στον τόπο μας. Οργής, γιατί υποκρύπτει έναν εφησυχασμό σε βεβαιότητες, που δεν υφίστανται πια. Αναφέρομαι στις αποκαταστάσεις πολλών αγωνιστών, που διαβάσαμε στον «Ριζοσπάστη» της 2 Οκτωβρίου.

Δε θα αναφερθώ στην αποκατάσταση του Άρη Βελουχιώτη. Ο Άρης δεν έχει την ανάγκη καμιάς αποκατάστασης. Καμαρώνει «ασάλεφτος για πάντα καβαλάρης» για να θυμηθούμε τον Παλαμά, στην πλατεία του Λαού στη Λαμία και ζει στη συλλογική μνήμη του έθνους, δίπλα στον Κολοκοτρώνη, τον Καραϊσκάκη και τον Ανδρούτσο.

Δε θα αναφερθώ ούτε στην αποκατάσταση του Βαβούδη, αυτού του πιστού στις ιδέες του ανθρώπου, που στάθηκε συνεπής στα καθήκοντα που του έβαζαν, που αυτοκτόνησε  για να μην πιαστεί, αλλά μεταθανατίως τον κύλησαν στη λάσπη και στη συκοφαντία, για να τον αποκαταστήσουν μεταθανατίως επίσης.

Περισσότερο με απασχολεί η περίπτωση του Νίκου Ζαχαριάδη. Η ζωή και το τέλος του έχουν όλα τα στοιχεία αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Ξεκίνησε πολύ ελπιδοφόρα, όταν το 1931 σε ηλικία μόλις 28 χρονών ανέλαβε την καθοδήγηση του κόμματος, που ως τότε σπαρασσόταν από αλλεπάλληλες κρίσεις και κατόρθωσε να το ανασυγκροτήσει και να το κάνει αποφασιστικό παράγοντα της πολιτικής ζωής του τόπου. Πιστεύω πως ο μεγαλύτερος τίτλος τιμής για τον Ζαχαριάδη ήταν πως από τις φυλακές της Κέρκυρας, όπου τον είχε κλείσει η δικτατορία του Μεταξά, έστειλε μόλις έγινε η ιταλική επίθεση, το περίφημο γράμμα με το οποίο καλούσε τους έλληνες κομμουνιστές να αντισταθούν στους εισβολείς, υπερασπίζοντας την πατρίδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Πρόσφατη ιστορία, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , | 50 Σχόλια »

Η κυρία Διαμαντοπούλου και η ποίηση

Posted by sarant στο 30 Σεπτεμβρίου, 2009

Τηλεόραση δεν πολυβλέπω, αλλά ένας φίλος με ειδοποίησε για το φιλολογικό μαργαριτάρι της κυρίας Διαμαντοπούλου. Ωστόσο, επειδή δεν κατάφερα να βρω βιντεάκι με τις δηλώσεις και επειδή ήδη είχαν γράψει άλλα ιστολόγια, αρχικά σκέφτηκα να μη γράψω. Άλλαξα όμως γνώμη, διότι με την υπεράσπιση των σαρδάμ του ΓΑΠ τελευταία κινδυνεύει να μου βγει το όνομα (και, το χειρότερο, κινδυνεύει να βγει αδίκως και άλλων το όνομα, αν σκεφτούμε πως ένα ιστολόγιο είχε αρχικά γράψει για κόντρα του Καργάκου με τον Γιανναρά!). Και με την ευκαιρία, παραθέτω και μερικές γενικότερες σκέψεις.

Σε περίπτωση που δεν το ξέρετε, σε χτεσινό (29.9) δελτίο ειδήσεων στον Άλτερ, η κυρία Διαμαντοπούλου θέλησε να απαγγείλει το εξής πολύ γνωστό απόσπασμα από τον Δωδεκάλογο του Γύφτου:

και μην έχοντας πιο κάτου άλλο σκαλί
να κατρακυλήσεις πιο βαθιά
στου Κακού τη σκάλα,
για τ’ ανέβασμα ξανά που σε καλεί
θα αιστανθείςνα σου φυτρώσουν, ω χαρά!
τα φτερά,
τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα!

Όπως μου λένε, αφενός το παρέθεσε μέσες-άκρες (και πιο πολύ άκρες, παρά μέσες) και αφετέρου, το χειρότερο, είπε πως είναι… του Βιζυηνού! Προσοχή, δεν είναι κακό να μη θυμάται κανείς ακριβώς ένα ποίημα. Για να πω την αμαρτία μου, κι εγώ δεν το θυμόμουν ολόσωστα το απόσπασμα που παράθεσα. Βλέπετε, δεν έχω γαλουχηθεί με τον Δωδεκάλογο (αντιθέτως, οι παλιότεροι τα καταφέρνουν καλύτερα· ο πατέρας μου, μια φορά που βρήκε ακροατήριο με αντοχή, είχε απαγγείλει ολόκληρο ένα άσμα του 12λογου). Δεν με ενοχλεί λοιπόν που η κ. Διαμαντοπούλου λάθεψε τους στίχους. Περισσότερο με ενοχλεί που είπε ότι είναι του Βιζυηνού· διότι, όπως και να το κάνουμε, καλλιέργεια είναι αυτό που μένει όταν έχεις ξεχάσει τα πάντα (έχει πει ένας Γάλλος, δεν θυμάμαι ποιος). Και δύσκολα θα μπορέσει να βρει κανείς περισσότερο διαφορετικούς ποιητές από τον Παλαμά και τον Βιζυηνό. Να έλεγε, λογουχάρη, πως είναι του Σικελιανού, θα έλεγα εντάξει, κάποια κοινά στοιχεία έχουν. Αλλά του Βιζυηνού; Σαν να ακούς, έστω, Κουγιουμτζή και να λες πως είναι του Μαχαιρίτσα το τραγούδι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 103 Σχόλια »