Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νίκος Καζαντζάκης’

Ο Ρένος Αποστολίδης, ο Καζαντζάκης και οι συκοφαντίες

Posted by sarant στο 16 Μαΐου, 2017

Και σήμερα θα έχουμε άρθρο σχετικό με τον Καζαντζάκη, μετά το προχτεσινό που το αφιερώσαμε στην Οδύσειά του.  Σήμερα, παρόλο που δεν είναι Κυριακή, διότι το θέμα μας δεν είναι φιλολογικό όπως θα δείτε.

Με την πρόσφατη φασαρία για το χαμένο σίγμα της Οδύσειας του Καζαντζάκη, έγιναν στα κοινωνικά μέσα συζητήσεις για τον μεγάλο λογοτέχνη, και σε αυτές είδα να αναπαράγεται, και μάλιστα πάνω από μία φορά, κάτι που το θεωρώ ψευδές, αποτέλεσμα συκοφαντίας. Κι επειδή ένας βασικός σκοπός του ιστολογίου είναι ανασκευάζει μύθους, ψέματα και λαθροχειρίες, γράφω το σημερινό σημείωμα.

Λοιπόν, η άποψη που είδα να διατυπώνεται στις διαδικτυακές αυτές συζητήσεις είναι ότι, όταν έγινε η σοβιετική επέμβαση στην Ουγγαρία το 1956, ο Καζαντζάκης χαιρέτισε τον σοβιετικό στρατό.

Η μοναδική πηγή γι’ αυτόν τον ισχυρισμό είναι μια τηλεοπτική συνέντευξη του Ρένου Αποστολίδη, που θα τη δούμε παρακάτω. Παλιότερα είχα αντέξει να δω αυτη την εκπομπή, που υπάρχει σε συνέχειες στο Γιουτούμπ και ειχα ερευνήσει το θέμα, χωρίς να βρω την παραμικρή τεκμηρίωση για τον ισχυρισμό του Αποστολίδη. Βλέποντας τώρα ότι ο ισχυρισμός έχει γίνει πιστευτός, αφού τον επανέλαβαν δυο ή τρεις διαφορετικοί συνομιλητές μου, αποφάσισα να γράψω το σημερινό άρθρο.

Πρέπει εκ προοιμίου να δηλώσω ότι έχω κάκιστη ιδέα για τον Ρένο Αποστολίδη (1924-2004), σε ηθικό κυρίως επίπεδο. Ο λόγος για τον οποίο έχω αυτή την κάκιστη ιδέα δεν είναι η αφόρητη έπαρσή του, που στάζει από την οθόνη μόλις τον δείτε να μιλάει για λίγο, δεν είναι ότι εισέβαλε στη Βουλή επικεφαλής ακροδεξιών τραμπούκων το 1964 ούτε ότι συνεργάστηκε με τη δικτατορία επιβάλλοντας σε όλες τις εφημερίδες να δημοσιεύουν διηγήματα από την ανθολογία του.

Αυτό που για μένα είναι ασυγχώρητο αμάρτημα είναι ότι το 1996, όταν ήταν αρχηγός της ΝΔ ο Μιλτιάδης Έβερτ, και γινόταν θόρυβος στις εφημερίδες για τα σαρδάμ του και την (υποτιθέμενη ή πραγματική, δεν θα το συζητήσω τώρα) πνευματική του ανεπάρκεια, ο Ρένος Αποστολίδης βγήκε και δήλωσε ότι είχε μαθητή τον 15χρονο Μιλτιάδη Έβερτ στο γυμνάσιο στην Ε’ Οκταταξίου και ότι ο μαθητής του ήταν «κάκιστος, ο χειρότερος που είχα στη ζωή μου», ότι έγραφε την Ιαπωνία «Η Απονία», ότι «δεν ήξερε το αλφάβητο» και ότι «είχε στίγματα ιδιωτείας». (Συνέντευξη του Ρένου στο περιοδικό Γυναίκα τχ. 1126 και τα ίδια στον ραδιοσταθμο Flash, με ευρεία αναδημοσίευση στον Τύπο της εποχής). Αυτά τα θεωρώ απαράδεκτα, όχι επειδή σαράντα χρόνια μετά είναι αδύνατο να αποδειχτούν αλλά διότι διαρρηγνύουν την ιερή σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον δάσκαλο και στον μαθητή -το βρίσκω χειρότερο από το να βγει ο ιερωμένος και να σχολιάσει δημόσια κάτι που έμαθε στην εξομολόγηση ή ο γιατρός να κοινολογήσει το ιστορικό του ασθενή του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθροχειρίες, Πρόσφατη ιστορία, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 323 Σχόλια »

Αφού μας θύμισαν την Οδύσεια του Καζαντζάκη…

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2017

Άλλο φιλολογικό άρθρο είχα σκοπό να δημοσιεύσω σήμερα, αλλά με άρπαξε από το μανίκι η επικαιρότητα -δεν γίνεται κάθε μέρα (παρα)πολιτικός καβγάς για ένα λογοτεχνικό έργο! Εννοώ βέβαια την Οδύσεια του Καζαντζάκη, που πολυτελές ομοιότυπο της πρώτης έκδοσης του 1938 χάρισε ο Αλέξης Τσίπρας στους Κινέζους επισήμους στο Πεκίνο. Το όλο θέμα θα περνούσε απαρατήρητο (ποιος προσέχει τα δώρα των επισήμων και ποιος τα θυμάται; ) αν δεν ήταν η παχυλή αμάθεια και η αντιπολιτευτική εμμονή των ανάξιων εραστών της αριστείας, που με μπροστάρη τον Σκάι και διάφορα στελέχη της ΝΔ βγήκαν στα κεραμίδια για να κράξουν τον… ανορθόγραφο τίτλο του βιβλίου ή το κακέκτυπο αντίτυπο που χάρισε ο Τσίπρας, δείχνοντας έτσι ότι αγνοούσαν πως ο Καζαντζάκης, πέρα από τη μετάφραση που έκανε στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου μαζί με τον Κακριδή, που είναι πασίγνωστη επειδή πολλές γενιές μαθητών τη διδάχτηκαν στο Γυμνάσιο, είχε επίσης γράψει κι ένα δικό του ποίημα, την Οδύσεια, ένα μνημειώδες αν μη τι άλλο για το μέγεθός του έργο με 33.333 στίχους (δηλαδή εκτενέστερο από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου μαζί).

Αυτήν την Οδύσεια ο Καζαντζάκης την έγραφε πολλά πολλά χρόνια -αν διαβάσετε τα 400 γράμματά του στον Πρεβελάκη θα δείτε τον διαρκή αγώνα και την αγωνία του. Ακόμα κι όταν έγραφε άλλα έργα, δούλευε παράλληλα και την Οδύσεια -για παράδειγμα, στην επιστολή αρ. 55, σταλμένη τον Ιούνιο του 1928 από τη Μόσχα, «Δουλεύω καλά και κάποτε γράφω σκορπιστά μερικούς στίχους Οδύσεια«. Ή, τον Ιούνιο του 1931 από το Gottesgab (Μπόζι Νταρ στα τσέχικα, πόλη της τότε Τσεχοσλοβακίας στα σύνορα με τη Γερμανία): «Γαλήνη, ήλιος, έλατα, μυρωδιά νιοθέριστου χόρτου -και μπροστά μου πάλι το πέλαγο της Οδύσειας«. Εφτά φορές θαρρώ έγραψε όλο το έργο από την αρχή, ώσπου να εκδοθεί το 1938, σε 301 αντίτυπα, σε μονοτονικό σύστημα και με απλοποιημένη ορθογραφία -χωρίς διπλά σύμφωνα, χωρίς αυ και ευ. Γι’ αυτό, Οδύσεια.

Στην Β’ έκδοση του 1957, τηρήθηκε η ορθογραφία της εποχής, άρα πολυτονικό, διπλά σύμφωνα, αυ και ευ. Δεν είμαι ειδικός στον Καζαντζάκη και δεν ξέρω για ποιο λόγο έγινε αυτό. Την επιμέλεια την είχε ο Ε. Κάσδαγλης, πάντως, στον οποίο ο Καζαντζάκης έστελνε διαρκώς γράμματα από το εξωτερικό, δίνοντάς του εντολή να αλλάξει τον τάδε ή τον δείνα στίχο, ενώ του είχε δώσει και το ελεύθερο να κάνει μικροαλλαγές για λόγους μέτρου στο κείμενο. Από τότε, Οδύσσεια -στην τρέχουσα έκδοση που θα βρείτε στα βιβλιοπωλεία. Αλλά η πολυτελής επανεκτύπωση της πρωτης έκδοσης, που έγινε το 2006, κράτησε φυσικά τον αρχικό τίτλο -και αυτό το αντίτυπο δωρίστηκε στο Πεκίνο.

Δεν ξέρω αν έχει γίνει σύγκριση της πρώτης με τη δεύτερη έκδοση για να φανούν οι αλλαγές, ούτε αν έχουν σωθεί όλα τα προηγούμενα σχεδιάσματα του έργου. Κάποια αποσπάσματα έχουμε από τις προηγούμενες μορφές και για να πάρετε μια ιδέα, δίνω στο τέλος του άρθρου ένα μικρό κομμάτι. Οπωσδήποτε, το τεράστιο μέγεθος του έργου δυσχεραίνει τέτοιες μελέτες. Ούτε υπάρχει, θαρρώ, πλήρες γλωσσάρι της Οδύσειας, που θα ήταν ηράκλειο έργο. Ο Πρεβελάκης ξεκίνησε το 1932 να κάνει γλωσσάρι και τελείωσε το πρώτο μισό (ραψωδίες Α-Κ) βασισμένος όμως σε χειρόγραφο της Οδύσειας που τελικά υπέστη αρκετές τροποποιήσεις ώσπου να τυπωθεί. Έτσι το γλωσσάρι του, που μπορείτε να το βρείτε στο Διαδίκτυο ενταγμένο σε πανεπιστημιακή διατριβή, καταχωρεί και λέξεις που δεν συμπεριλήφθηκαν τελικά στην έκδοση του 1938.

Με την ευκαιρία, μια διευκρίνιση για τις λέξεις του Καζαντζάκη. Χτες, σε κάποια διαδικτυακή συζήτηση, είδα να διατυπώνεται η άποψη ότι «ο Καζαντζάκης χρησιμοποιεί χιλιάδες δικές του λέξεις». Δεν είναι ακριβές αυτό, παρά μόνο στις σύνθετες και παράγωγες λέξεις, όπου πράγματι ο Καζ. όπως και κάθε συγγραφέας φτιάχνει δικές του λέξεις -ας πούμε, δροσόκορμος (με δροσάτο κορμί) ή κυπαρισσοφραγή (φράχτης από κυπαρίσσια). Αλλά οι απλοί όροι είναι όλοι τους (όσους έχω τσεκάρει, τουλάχιστον) υπαρκτές λέξεις της νεοελληνικής και των διαλέκτων της. Σε κάποιο γράμμα προς τον Πρεβελάκη λέει ότι το πολύ να έχει πλάσει δέκα δικές του λέξεις στην Οδύσεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 229 Σχόλια »

Ο Ιούδας όπως τον είδε ο Κώστας Βάρναλης

Posted by sarant στο 17 Απρίλιος, 2017

Ακόμα η πασχαλινή αύρα δεν έχει φύγει, η μέρα είναι αργία με χαλαρούς ρυθμούς, σαν Κυριακή, οπότε ταιριάζει μια αναφορά στον τρόπο που είδε η λογοτεχνία τον Ιούδα Ισκαριώτη, τον μαθητή που πρόδωσε τον Ιησού. Παίρνω αφορμή από κάποια σχόλια που έγιναν στο προχτεσινό μας άρθρο που ήταν αφιερωμένο στο απεχθές έθιμο του καψίματος του Ιούδα.

Πολλοί λογοτέχνες προχώρησαν πέρα από τα όσα παραδίδονται στα Ευαγγέλια, είδαν την πράξη του Ιούδα όχι σαν προδοσία για το χρήμα αλλά σαν αποτέλεσμα άλυτων εσωτερικών αντιφάσεων. Το θέμα είναι εκτενές και δεν έχω σκοπό να το αναλύσω, απλώς θα αναφέρω τον τρόπο που είδε τον Ιούδα ο Νίκος Καζαντζάκης στον Τελευταίο πειρασμό ή ο Μπόρχες στο διήγημά του για τα τρία πρόσωπα του Ιούδα.

Όμως αντί για φιλολογική ανάλυση, προτιμώ να παραθέσω ένα ολόκληρο ποίημα, που δείχνει την πρόσληψη του Ιούδα από τον Κώστα Βάρναλη.

Θα διαβάσουμε σήμερα την ενότητα «Η αγωνία του Ιούδα» από το πρώτο μέρος των Σκλάβων Πολιορκημένων του Βάρναλη, μια εισαγωγή σε (ποιητικό) πεζό ακολουθούμενη από 13 πεντάστιχες στροφές. Θεωρώ ότι πρόκειται για ποίημα εκτυφλωτικής ποιητικής αρτιότητας στο δύσκολο πεντάστιχο που κι άλλη φορά το έχει χρησιμοποιήσει ο Βάρναλης στην ίδια ποιητική σύνθεση, και ιδίως στους «Πόνους της Παναγιάς». Στο τέλος σχολιάζω κάποια λεξιλογικά.

Η Αγωνία του Ιούδα
Μια από κείνες τις ανοιξιάτικες βραδιές, που η κουφοβράση κι η πνιγούρα μαζί με τις μακρινές αστραπές μηνάνε καταιγίδα.
Ο Ιούδας ξέκοψε, κατά τη συνήθεια του, από τους άλλους συντρόφους, που κρυμμένοι μέσα σ’ έν’ αμπέλι, μοιράζονται ό,τι αυτός κατάφερε να τους έβρει για φαγί. Και προσεύχονται.
Ο ορισμένος από τις Γραφές παράνομος μαθητής ανέβηκε πάνου σ’ ένα λόφον από άμμο. Μορφή αχαμνή, νέος ακόμα, φαίνεται να ’χει πολύ υποφέρει.
Για πρώτη φορά ο πόνος κι η απελπισιά καθαρίζουν έτσι καλά τη σκέψη του και της δίνουνε μια τραγική στροφή.
Τα χείλη του, καθώς τα σφίγγει, παίρνουνε, θαρρείς, το σκήμα του φιλιού.

Αμμόσκονη πολλά ψιλή, δίχως αγέρα μήδ’ αχό,
πνίγει τον κόκκινο ουρανό, που δίχως ήλιο ανάβει.
Λιγάκι ψήλος αερινό, μια στάλ’ ανάσα, — αγκομαχώ!
Άμποτε να με βούλιαζε ξυλάρμενο καράβι,
ω βράδυ καλοκαιρινόν, η μπόρ’ αυτή, που αστράβει.

Βλέπω την πόλη από μακριά, την Άγια Πόλη, π’ αγαπώ.
Απάνω της μια χαρακιά γραμμένη με το μέλι.
Απ’ την κλεισμένη μου καρδιά περνάς, σοκάκι χαρωπό,
γλιστράς, γυναίκα, πράσινο μέσα στο κύμα χέλι, —
την ερημιά βαρέθηκα κι η πόλη δε μας θέλει!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Πασχαλινά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 79 Σχόλια »

Περί σκότους (δοκίμιο του Κώστα Βάρναλη)

Posted by sarant στο 26 Ιουνίου, 2016

Πριν από δεκαπέντε μέρες είχα παρουσιάσει στο ιστολόγιο μια παλιά συνέντευξη του ποιητή Κώστα Βάρναλη στον Γ. Κοτζιούλα και στο Μπουκέτο (1932). Στη συνέντευξη αυτή ο Βάρναλης είχε αναφερθεί και στον Καζαντζάκη και τον Σικελιανό, και ο φίλος μας ο Κόρτο παρουσίασε κάποια αποσπάσματα από ένα δοκίμιο («Περί σκότους») που το έγραψε ο Βάρναλης το 1942, μέσα στην Κατοχή δηλαδή, και αργότερα το συμπεριέλαβε στα Αισθητικά-κριτικά του, όταν το 1956 εξέδωσε τα (όχι πλήρη πάντως) Άπαντά του.

Αρχικά, το δοκίμιο γράφτηκε υπό μορφή τεσσάρων χρονογραφημάτων, και ήταν ενταγμένο σε μια έντονη αντιπαράθεση που είχε ανάψει από τις στήλες των εφημερίδων για το σκοτεινό ύφος στη λογοτεχνία, με αφορμή τον Πρόλογο στον Λυρικό βίο του Σικελιανού ο οποίος είχε δημοσιευτεί πρωτύτερα στη Νέα Εστία (στο τεύχος της 1.9.42) και την αντίδραση του Παύλου Παλαιολόγου από το Ελεύθερον Βήμα,  ο οποίος είχε διαμαρτυρηθεί για το σκοτεινό ύφος του Σικελιανού. Στην αντιπαράθεση πήραν μέρος όλοι σχεδόν οι σημαντικοί λόγιοι της εποχής.

Δεν μπορώ να παρουσιάσω από εδώ την αντιπαράθεση -αρκεί να πω ότι ο Αλέξανδρος Αργυρίου, στην Ιστορία της ελληνικής λογοτεχνίας και της πρόσληψής της, αφιερώνει στο θέμα αυτό 14 μεγάλες σελίδες (σελ. 81-94) στις οποίες κεντρική θέση έχει το δοκίμιο του Βάρναλη και οι αντιδράσεις που αυτό γέννησε.

Να σημειώσω πάντως ότι ένας λόγος που ο Πρόλογος του Σικελιανού είχε φανεί σκοτεινός ήταν και ότι η λογοκρισία είχε διαγράψει κάποια αποσπάσματα, κυρίως όσα ανέφεραν ονόματα Ρώσων όπως του Πούσκιν και του Γκόγκολ (ήταν κανόνας απαράβατος να απαγορεύεται η αναφορά σε λογοτέχνες κρατών με τα οποία είχε πόλεμο η Γερμανία, και αυτό δεν έπιανε μόνο τους Σοβιετικούς αλλά και τους Ρώσους).

Να σημειώσω ακόμα ότι ο Βάρναλης αργότερα φάνηκε να μεταστρέφεται ως προς την αξιολόγηση του Σικελιανού και του Καζαντζάκη, αφού έγραψε (όπως τα μετέφερε πάλι ο φίλος μας ο Κόρτο):

Για Σικελιανό:
Ένας ποιητής τόσο πληθωρικός και μεγαλόστομος, τόσο αληθινός κι αυτάρκης, τόσο εμπνευσμένος κι αριστοτέχνης , που δεν έχει όμοιό του (…) Γιατί ο Σικελιανός είχε τη συνείδηση της ευθύνης απέναντι του Έθνους σαν ένας από τους πνευματικούς του ηγέτες. Και δεν πλεύρισε στον καιρό της κατοχής τον καταχτητή. Αλλά στάθηκε δίπλα στο λαό, που αγωνιζότανε για τη λευτεριά του (…)
Στο θαρραλέο, στον ακέραιο, στον Έλληνα, στον τίμιο πνευματικό πρωταγωνιστή του καιρού του, θα χρωστάει το Έθνος παντοτινήν ευγνωμοσύνη, τόσο παντοτινή κι αθάνατην, όσο το έργο του Ποιητή.

Για τον Καζαντζάκη:
Ανεξάρτητα απ’ όλα αυτά, το έργο του είναι καταπληκτικό σε ποσότητα και σε ποιότητα. Σ’ όλα τα είδη του έντεχνου Λόγου στάθηκε θαυμαστός, αλλά πάντοτες έντεχνος. Έγραψε δεκάδες χιλιάδες στίχους και πεζά. Κι όλα με την αγωνία της «έκφρασης μη περαιτέρω». (Έτσι ορίζει το λογοτεχνικόν ωραίο ο Μπενεντέτο Κρότσε…)
Οι νέοι (κι οι γέροι) έχουνε να πάρουνε πολλά διδάγματα απ’ τον Καζαντζάκη…Γιατί κι αν είναι το έργο του μάλλον αρνητικό, έχει δυο μεγάλα προτερήματα, που το σώζουν από κάθε χαλασμό: την ελευθερία της συνείδησης και την περηφάνεια της ελευθερίας.

Κατά τα άλλα, το δοκίμιο μάς θυμίζει ότι και στα χρόνια της Κατοχής γίνονταν ουσιαστικές συζητήσεις και για πνευματικά ζητήματα, εκδίδονταν περιοδικά, ιδρύθηκε το Θέατρο Τέχνης του Κουν, υπήρχε δηλαδή αξιόλογη πνευματική κίνηση.

Παρουσιάζω λοιπόν το δοκίμιο του Βάρναλη, ολόκληρο παρόλο που είναι αρκετά εκτενές, και ευχαριστώ και πάλι τον φίλο μας τον Κόρτο που είχε την πρωτοβουλία αλλά και έκανε τον κόπο να το πληκτρολογήσει.

ΠΕΡΙ ΣΚΟΤΟΥΣ

Με δυσφορία ανακατεύομαι (κι αυτό μονάχ’ από δημοσιογραφικήν υποχρέωση) στην τελευταία συζήτηση περί σαφηνείας ή ασαφείας. Πρώτα – πρώτα γιατί μήτε ο καιρός μήτε ο τόπος είναι κατάλληλος για φιλολογικές συζητήσεις κι έπειτα γιατί φοβόμουνα μήπως η γνώμη μου αποδοθεί σ’ επαγγελματικήν αντιζηλία. Δηλώνω λοιπόν ευθύς από την αρχή, πως δεν έχω τίποτα να μοιράσω με κανέναν: ούτε τη γη με τον κ. Σικελιανό ούτε τον ουρανό με τον κ. Καζαντζάκη. Ομολογώ μάλιστα, πως είμ’ ένας από τους θερμότερους θαυμαστές των στίχων του κ. Σικελιανού, για να λείψει κάθε παρεξήγηση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Δοκίμια, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , | 94 Σχόλια »

Καρατόμηση;

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2016

Δύο ήταν τα θέματα που απασχόλησαν χτες την επικαιρότητα και προκάλεσαν τρικυμία στο ποτηράκι της ελληνικής μπλογκόσφαιρας. Το ένα ήταν ο θάνατος του λαϊκού τραγουδιστή Παντελή Παντελίδη, αλλά με αυτό δεν έχω σκοπό να ασχοληθώ καθόλου.

Θα περιοριστώ στο δεύτερο, τη μετάθεση του υποστράτηγου Μανώλη Σφακιανάκη της ΕΛΑΣ από τη θέση του διοικητή της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος προς μια διοικητική υπηρεσία, μετάθεση που θεωρήθηκε δυσμενής, προκάλεσε την προσφυγή του ενδιαφερόμενου αξιωματικού και εντονότατες αντιδράσεις από μεγάλη μερίδα του πολιτικού κόσμου και τελικά ανακλήθηκε ή μάλλον μισοανακλήθηκε.

Ο συγκεκριμένος αξιωματικός βρίσκεται στο τιμόνι της ΔΗΕ επί 20 και πάνω χρόνια και θεωρείται απόλυτα επιτυχημένος από τα συστημικά μέσα ενημέρωσης, που προβάλλουν τις πολύ καλές επιδόσεις της υπηρεσίας στην αποτροπή αυτοκτονιών, τις οποίες νέοι, συχνά ανήλικοι, προαναγγέλλουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ανακοινώθηκε μάλιστα, στο τέλος του 2015, ότι τα τελευταία 11 χρόνια η ΔΗΕ έχει αποτρέψει 1424 αυτοκτονίες (τις 1300 από αυτές τα τελευταία πέντε χρόνια). Ένας άλλος τομέας στον οποίο έχει παρουσιάσει καλές επιδόσεις η ΔΗΕ είναι η πάταξη της παιδοφιλίας.

Λέγεται ότι για αυτές τις επιτυχίες του, ο Μ. Σφακιανάκης έχει βραβευτεί τρεις φορές από το FBI. Βέβαια, ο δημοσιογράφος Κώστας Εφήμερος, που τον άκουσα στο ραδιόφωνο χτες, ισχυρίζεται ότι δεν μπόρεσε να βρει κανένα ίχνος των βραβεύσεων αυτών στην ιστοσελίδα του FBI, ίσως όμως να είναι απόρρητες -ή να μην έψαξε σωστά (ολόκληρη την εκπομπή μπορείτε να την ακούσετε εδώ)

Σε κάθε περίπτωση, αξίζει έπαινος για αυτή τη δραστηριότητα, ιδίως αν είναι υπαρκτή. Ωστόσο δεν ήταν μόνο αυτή η δραστηριότητα της ΔΗΕ επί Σφακιανάκη. Όσοι ασχολούμαστε λίγο με το Διαδίκτυο θυμόμαστε μια σειρά από ελευθεροκτόνες ενέργειες στις οποίες είχε πρωταγωνιστήσει η ΔΗΕ και ο Μ. Σφακιανάκης προσωπικά, όπως την αποκάλυψη της ταυτότητας του Παστίτσιου (ή, πολύ παλιότερα, το κυνηγητό του διαχειριστή της ιστοσελίδας blogme.gr επειδή είχε λινκ προς κάποια μπλογκ που έθιγαν τον Λιακόπουλο), ή ακόμα την αποκάλυψη του νεαρού που «έβρισε» τους νεκρούς αξιωματικούς της Κινάρου.

Ακόμα πιο ζοφερή είναι η καταγγελλόμενη προσωπική εμπλοκή του Μ. Σφακιανάκη στην υπόθεση του αείμνηστου μουσικού Παναγιώτη Βήχου, ο οποίος κατάγγειλε κύκλωμα σωματεμπορίας στη Σαντορίνη με συμμετοχή του τοπικού αστυνομικού διοικητή και βρέθηκε κατηγορούμενος για παιδική πορνογραφία (αθωώθηκε ύστερα από έναν πολύχρονο μαραθώνιο αφού δικαιώθηκε και από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια). Υπάρχουν και άλλες καταγγελίες, π.χ. για δημοσιογράφο που κλήθηκε στη ΓΑΔΑ επειδή τάχα στο ιστολόγιό της υπήρχε σχόλιο με προαναγγελία αυτοκτονίας -και συνελήφθη.

Θέλω να πω, η εικόνα της αριστείας που επίμονα προβάλλεται για τον όντως υπερδραστήριο αξιωματικό κάθε άλλο παρά ακηλίδωτη είναι. Και το ζήτημα δεν είναι να βάλουμε στο ένα τάσι της ζυγαριάς τα υπέρ και στο άλλο τα κατά, και αν τα υπέρ υπερτερούν να ξεχάσουμε τα αρνητικά, διότι εδώ έχουμε να κάνουμε με αδικήματα.

Υπάρχει ωστόσο ο αντίλογος ότι σε αυτές τις περιπτώσεις καταπάτησης των ελευθεριών ο Μ. Σφακιανάκης δεν ενεργούσε μόνος του, αυτόβουλα, αλλά κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας. Ο ίδιος πάντως διεκδικεί ακέραιο τον έπαινο για τις απαράδεκτες αυτές ενέργειες: Πού ήταν η εκκλησία, αναρωτήθηκε, όταν εγώ κυνήγησα τον Παστίτσιο;

Έπειτα, προσωπικά δεν είμαι και τόσο βέβαιος για τις φοβερές γνώσεις πληροφορικής του αξιωματικού -νομίζω ότι ξέρει απλώς τόσα όσα για να εντυπωσιάζει και να τρομάζει τους πιο αδαείς από αυτόν και να τους κάνει να εκχωρούν την ελευθερία στο όνομα μιας αναπόδεικτης ασφάλειας. Για την αδαημοσύνη του Μ. Σφακιανάκη κυκλοφορούν διάφορα ανέκδοτα στο Διαδίκτυο, όπως όταν προσπάθησε να ψαρέψει τους συντονιστές του Ιντυμήντια, αλλά δεν μπορώ να πάρω όρκο για το αν αληθεύουν. Βέβαια, έχει γράψει και βιβλία για το Διαδίκτυο -έχω μεγάλη περιέργεια να τα φυλλομετρήσω και κρίμα που δεν μπόρεσα να τα δω πριν γράψω το άρθρο.

Κι έπειτα, όσο κι αν μια υπηρεσία όπως η ΔΗΕ έχει ιδιαιτερότητες, δυσκολεύομαι να κατανοήσω πώς δικαιολογείται υπηρεσιακά η παραμονή του ίδιου διοικητή για τόσο μεγάλο διάστημα -21 χρόνια! Η πολύχρονη παραμονή ενός αξιωματούχου στο ίδιο πόστο ευθύνης είναι κάτι που αποφεύγεται, διότι δημιουργεί κουλτούρα φέουδου, αλλά και δεν επιτρέπει στον ίδιο τον αξιωματούχο να ακονίσει τις δεξιότητές του σε άλλους τομείς -πολύ περισσότερο όταν το πόστο του συνδέεται με τεχνολογίες αιχμής.

Τέλος, βλέποντας ποιοι και πώς συμπαραστάθηκαν στον αξιωματικό όταν ανακοινώθηκε η μετάθεσή του, δεν μπορώ να μη συνταχθώ, έστω και αυθόρμητα, με την αντίθετη άποψη. Πάντως, δεν είναι αυτό το βασικό μου κριτήριο.

Όμως, εμείς εδώ λεξιλογούμε. Κι έτσι, θα σταθώ στις διάφορες λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν για την αποπομπή του Μ. Σφακιανάκη και στα συνώνυμά τους.

Πολλοί, ας πούμε, έκαναν λόγο για «καρατόμηση», που είναι βέβαια μια μεταφορική χρήση, αφού κυριολεκτικά σημαίνει «αποκεφαλισμός». Καρατομώ το ρήμα. Θα θυμόσαστε την «κάρα», που είναι αρχαία λέξη για το κεφάλι, και που σήμερα χρησιμοποιείται ειδικά για την κεφαλή λειψάνου κάποιου αγίου, που φυλάσσεται σε ναό για ιερό προσκύνημα.

Η καρατόμηση με τη σημασία της αποπομπής στελέχους έχει βεβαίως λεξικογραφηθεί εδώ και χρόνια. Το ΛΚΝ, που είναι κάπως παλιότερο (1998) ορίζει το ρ. καρατομώ ως «απομακρύνω βίαια ή παράνομα την ηγεσία ενός συλλογικού οργάνου», ενώ ο Μπαμπινιώτης δίνει ευρύτερο ορισμό «διώχνω κάποιον από τη θέση την οποία κατέχει, τον απολύω, τον διαγράφω». Οι δημοσιογράφοι έκαναν λόγο για «καρατόμηση του Σφακιανάκη», ενώ αν πάμε με τον ορισμό του ΛΚΝ, που απηχεί παλιότερη χρήση, θα λέγαμε για «καρατόμηση της ΔΗΕ».

Άλλοι μίλησαν για «ξήλωμα» και πράγματι με το ρήμα «ξηλώνω» δηλώνουμε επίσης την αποπομπή ενός διευθυντικού στελέχους από τη θέση του. Τον ξήλωσαν λέμε, που δεν είναι ίδιο με το «του τα ξήλωσαν», που λέγεται για στρατιωτικό που καθαιρείται -εννοείται, «τα γαλόνια».

Και για την υπόθεση Σφακιανάκη κάποιοι έκαναν λόγο για καθαίρεση, αλλά είναι ανακριβές αφού ο αξιωματικός διατηρεί τον βαθμό του.

Έχουμε επίσης την «εκπαραθύρωση» που βέβαια κυριολεκτικά σημαίνει το να δολοφονείς κάποιον ρίχνοντάς τον από το παράθυρο στο κενό, όπως ήταν η περίφημη εκπαραθύρωση της Πράγας το 1619 που στάθηκε το έναυσμα για τον Τριακονταετή πόλεμο, αλλά μεταφορικά δηλώνει απλώς την αποπομπή κάποιου από αξίωμα -γκουγκλίζοντας βρίσκω να χρησιμοποιείται η λέξη για προπονητές, υπουργούς ή διευθυντές οργανισμών.

Πάμε σε άλλα συνώνυμα. Αν θέλουμε να το πούμε ουδέτερα, θα κάνουμε λόγο για «απομάκρυνση». Μπορούμε επίσης να πούμε για «αποπομπή». Σε άλλες περιπτώσεις έχουμε και απόλυση ή παύση. Πριν από το 1911 που ο Βενιζέλος καθιέρωσε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και μας έκανε την πρώτη και τελευταία Σοβιετία, ήταν συνηθισμένο οι δημόσιοι υπάλληλοι να παύονται όταν άλλαζε η κυβέρνηση -από εκεί και το περιπαιχτικό «Παυσανίας», για κάποιον που είχε παυθεί.

Ένας αλλος γενικός όρος είναι η «εκδίωξη» ή το «διώξιμο», όχι όμως η δίωξη. Αν αυτός που αποπέμπεται είναι εστεμμένος, θα πούμε για «εκθρόνιση», αν είναι κληρικός για «αποσχηματισμό», αν είναι στρατιωτικός για «απόταξη». Για έναν πρωθυπουργό μπορεί και να πούμε για «ανατροπή». Οι αρχαίοι είχαν τον εξοστρακισμό, που τον χρησιμοποιούμε καμιά φορά, ενώ υπάρχει και ο εξοβελισμός -που βέβαια έχει και κυριολεκτική σημασία.

Και κάποιες φράσεις έχουμε που δηλώνουν αποπομπή. Ας πούμε, «του έδωσα τα παπούτσια στο χέρι» -σημαίνει «τον έδιωξα» και λέγεται όχι μόνο για αποπομπή υπαλλήλου αλλά και για μνηστήρα ή σύζυγο. Οι επισκέπτες, σε πολλά μέρη, έβγαζαν τα παπούτσια τους μπαίνοντας στο σπίτι. Το να τους δώσει ο οικοδεσπότης τα παπούτσια ήταν σαφέστατο σημάδι αποπομπής. Υπάρχει επίσης η έκφραση «του έδωσα το πανί του» με την ίδια σημασία, όπως επίσης «του έδωσα πασαπόρτι» συνήθως για ερωτικό σύντροφο. (Να μην μετρήσουμε εδώ και το «του έριξα χυλόπιτα», που είναι απόρριψη μάλλον παρά αποπομπή).

Όταν η αποπομπή γίνεται με σκαιό τρόπο, λέμε «τον έστειλαν από εκεί που ήρθε». Φράσεις αποπομπής έχουμε επίσης πολλές: άδειασέ μας τη γωνιά, ξεκουμπίσου, πάρε τον αέρα σου, και «αέρα στα μπατζάκια σου» -όπως, ας πούμε, στον Καπετάν Μιχάλη όπου υπάρχει η φράση:

— Σού’δωκε τα παπούτσια στο χέρι, κακομοίρη … δεν το κατάλαβες; Αέρα στα μπατζάκια σου, δάσκαλε!

Πάντως, τελικά φαίνεται ότι βρέθηκε μια συμβιβαστική λύση. Ο Μ. Σφακιανάκης δεν παραμένει στη θέση του, ούτε τοποθετείται στη διοικητική υπηρεσία όπου είχε αρχικά μετατεθεί, αλλά τοποθετείται βοηθός της νέας επιτελάρχισσας της Αστυνομίας, σε θέση που, αν κατάλαβα καλά, δεν υπήρχε ως τώρα και που μπορεί να είναι διακοσμητική, ενώ παράλληλα θα διατηρεί την εποπτεία της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, που όμως θα έχει άλλον διοικητή.

Εμένα αυτό μου φαίνεται ένας εύσχημος τρόπος για να απομακρυνθεί μεν από τη θέση του χωρίς όμως να τρωθεί το γόητρό του. Αν η «εποπτεία» την οποία διατηρεί είναι κάτι παραπάνω από χρύσωμα του χαπιού, θα φανεί στην πορεία.

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Συνώνυμα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 205 Σχόλια »

Το μεγάλο Ναι και το μεγάλο Όχι

Posted by sarant στο 28 Ιουνίου, 2015

Το άρθρο γράφεται ενώ στη Βουλή συζητιέται η πρόταση για διοργάνωση δημοψηφίσματος την επόμενη Κυριακή, οπότε μοιραία είναι επηρεασμένο από το δημοψηφισματικό αυτό κλίμα. Στο δημοψήφισμα θα κληθούμε να απαντήσουμε με Ναι ή Όχι, οπότε δεν είναι αταίριαστο θαρρώ να αφιερώσουμε το σημερινό μας άρθρο σε ένα ποίημα που μιλάει ακριβώς γι’ αυτό το δίλημμα, για το Ναι ή Όχι, ή μάλλον για το μεγάλο Ναι και το μεγάλο Όχι.

Είναι ένα ποίημα πολύ γνωστό, που το έχουμε συζητήσει και παλιότερα στο ιστολόγιο. Είναι ένα από τα γνωστότερα ποιήματα του Κ.Π.Καβάφη, οχτώ στίχοι όλοι κι όλοι. Παράλληλα, είναι το μοναδικό από τα 154 αναγνωρισμένα ποιήματα του Καβάφη, που έχει ξένον τίτλο:

Che fece … il gran rifiuto

Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τόχει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα

πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Aν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο τ’ όχι — το σωστό —  εις όλην την ζωή του.

Ο τίτλος, σε παλιά ιταλικά, σημαίνει «που έκανε … τη μεγάλη άρνηση». Τα αποσιωπητικά δηλώνουν ότι κάτι λείπει, κάτι έχει παραλείψει ο Καβάφης. Από πού είναι όμως ο στίχος;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Καβαφικά, Μεταφραστικά, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , | 264 Σχόλια »

Η καλύβα της Γαλάτειας και πάλι

Posted by sarant στο 31 Μαΐου, 2015

Το σημερινό άρθρο είναι επανάληψη ενός παλιότερου, που είχε αρχικά δημοσιευτεί πριν από δύο μόλις χρόνια (και ούτε). Ο λόγος για την τόσο κοντινή αναδημοσίευση (συνήθως προτιμώ να αναδημοσιεύω άρθρα αφού περάσουν 3-4 χρόνια από την αρχική δημοσίευση) είναι διπλός: αφενός, υπάρχει κάτι καινούργιο που μπορεί να προστεθεί -τις προάλλες πήρα ηλεμήνυμα από τον καθηγητή Αλέξη Πολίτη, ο οποίος με ενημέρωσε για ένα εύρημά του που προσθέτει νέα στοιχεία στο θέμα. Και αφετέρου, ξανακοιτάζοντας το παλιό μου εκείνο άρθρο, συνειδητοποίησα ότι είχε δημοσιευτεί αρχικά την Κυριακή 13 Αυγούστου (του 2013). Όσοι έχουν ιστολόγιο θα ξέρουν ότι τα καλοκαιρινά σαββατοκύριακα η κίνηση είναι αρκετά μειωμένη, αλλά το σαββατοκύριακο της χρονιάς με τη χαμηλότερη κίνηση, μαζί με τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, είναι το σαββατοκύριακο κοντά στον Δεκαπενταύγουστο -άρα, την αρχική δημοσίευση του άρθρου αρκετοί θα την έχασαν, οπότε μπορούμε να την επαναλάβουμε τώρα, που και πάλι είναι σαββατοκύριακο μειωμένης κίνησης λόγω του τριημέρου.

Επαναλαμβάνω λοιπόν το παλιό μου άρθρο, επικαιροποιημένο και με κάποιες τροποποιήσεις.

Μια φράση που έχουμε για να δείξουμε τον απόλυτο έρωτα, όταν κάποιος αρνείται πλούτη και δόξες αρκεί να βρίσκεται μαζί με το αγαπημένο του πρόσωπο, είναι «την Γαλάτειαν και μίαν καλύβην». Η φράση έχει γίνει παροιμιώδης, κι αν γκουγκλίσετε το «και μίαν καλύβην» ή το δημοτικότερο «και μια καλύβα» θα δείτε διάφορες παραλλαγές, όπου το αγαπημένο πρόσωπο δεν έχει όνομα: «την αγάπη μου και μίαν καλύβην» ή «την καλήν μου και μίαν καλύβην» ή ακόμα «την καρδίαν σου και μίαν καλύβην». Ωστόσο, θα εστιαστούμε κυρίως στη Γαλάτεια, μια και αυτή η παραλλαγή έχει περισσότερο ενδιαφέρον.

Στη βάση εννοιών της Λέξιγκραμ, η φράση «την Γαλάτειαν και μίαν καλύβην» υπάρχει στην κατηγορία «βούληση», υποκατηγορία «μόνο αυτό θέλω», μαζί με την άλλη, πολύ κοινότερη, «και ξερό ψωμί», όπως λέμε ΠΑΟΚ και ξερό ψωμί -κι άλλες πολλές παραλλαγές.

Θέλω λοιπόν μόνο τη Γαλάτεια, αλλά πώς βγήκε η φράση; Διότι, παρά την καθαρευουσιάνικη διατύπωση, δεν είναι αρχαίο ρητό, όπως είδα κάπου στο Διαδίκτυο. Πρόκειται για μια φράση που, πράγμα σπάνιο, ξέρουμε από ποιον γεννήθηκε σε αυτή τη μορφή. Την είπε, ή μάλλον την έγραψε, ο Νίκος Καζαντζάκης, νεαρός τότε και ερωτευμένος με τη Γαλάτεια Αλεξίου, στο Ηράκλειο της ακόμα αυτόνομης Κρήτης, γύρω στο 1908. Τις λεπτομέρειες δεν τις θυμάμαι καλά, και γράφω μακριά από τα κιτάπια μου, αλλά καθώς απαντούσε στις ερωτήσεις του λευκώματος ενός συμμαθητή του, κάτι που ήταν πολύ αγαπημένη ασχολία των νέων της εποχής, φτάνοντας στην ερώτηση «Τι επιθυμείτε από την ζωήν;» (ή κάπως έτσι), απάντησε: «Την Γαλάτειαν και μίαν καλύβην». Δεν ήταν μεγάλη πόλη το Ηράκλειο, όλοι κατάλαβαν ποιαν εννοούσε, δεν το κρατούσε άλλωστε και μυστικό. Την απέκτησε αργότερα τη Γαλάτεια, αλλά όπως ξέρουμε δεν έμειναν μαζί για πολύ.

Τη φράση του Καζαντζάκη, που έγινε παροιμιώδης, την πήρε αργότερα ο Εγγονόπουλος, και από σύζευξη τη μετάτρεψε σε δίλημμα, στο οποίο έδωσε απάντηση:

την ποίησιν ή την δόξα;
την ποίηση
το βαλάντιο ή την ζωή;
τη ζωή
Χριστόν ή Βαραββάν;
Χριστόν
την Γαλάτειαν ή μιαν καλύβην;
την Γαλάτεια
την Τέχνη ή τον θάνατο;
την Τέχνη
τον πόλεμο ή την ειρήνη;
την ειρήνη

(Από το Γλωσσάριο των ανθέων).

Όλα καλά, αλλά η ιστορία δεν σταματάει εδώ. Η απάντηση του Καζαντζάκη στο λεύκωμα ήταν τάχα ξεκάρφωτη, απλή εκδήλωση του έρωτά του ή την εμπνεύστηκε από κάπου αλλού;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Θεατρικά, Ποίηση, Φρασεολογικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 99 Σχόλια »

Ποιητές προβλέπουν πότε θα πεθάνουν

Posted by sarant στο 6 Οκτώβριος, 2013

Πριν από κανα μήνα, ήμουν σε μια γιορτή με κάμποσους φίλους, όπου ήταν κι ένας πιτσιρικάς κάπου δώδεκα χρονών, που δεν είχε παρέα και βαριόταν, και είχε στο κινητό του μια εφαρμογή που «πρόβλεπε» πότε θα πεθάνεις, με βάση τις απαντήσεις σου σε διάφορες ερωτήσεις (αν καπνίζεις, πόσες ώρες κοιμάσαι, τέτοια). Οπότε ο μικρός άρχισε να ρωτάει τους δικούς του και να ανακοινώνει την ετυμηγορία. Εμένα δεν με ρώτησε, δεν είχε θάρρητα μαζί μου, αλλά από τις άλλες απαντήσεις που άκουσα το πρόγραμμα ήταν αρκετά χουβαρντάδικο, τους πιο πολλούς τους πρόβλεψε αιωνόβιους, αν δεν κάπνιζαν.

Αυτό εμένα μού θύμισε μιαν ανάλογη ιστορία με προβλέψεις θανάτων, που έγινε πριν από 101 χρόνια, και σκέφτηκα να το ανεβάσω στο ιστολόγιο, όμως δεν είχα τότε το βιβλίο πρόχειρο. Τώρα το βρήκα.

krasi1To 1912, στο χωριό Κράσι του νομού Ηρακλείου, μια παρέα νέοι μαζεύτηκαν για να περάσουν το καλοκαίρι. Τους βλέπετε αριστερά, και δεν έχω την απαίτηση να τους αναγνωρίσετε, παρόλο που σαν ονόματα οι πιο πολλοί είναι πασίγνωστοι. Λοιπόν, από αριστερά προς τα δεξιά: Γαλάτεια Καζαντζάκη, Έλλη Αλεξίου, Μάρκος Αυγέρης, Κώστας Βάρναλης, Νίκος Καζαντζάκης, και ο λιγότερο γνωστός Χαρ. Στεφανίδης. Τη φωτογραφία την έβγαλε ο Λευτέρης Αλεξίου, ο αδελφός της Έλλης και της Γαλάτειας, που ήταν κι αυτός στην παρέα.

Βάρναλης, Αυγέρης και Καζαντζάκης κόντευαν τα τριάντα, και είχαν αρχίσει να αποκτούν ένα όνομα στα γράμματα. Όλοι είχαν φέρει μαζί τους τα χαρτιά τους, κάτι γράφανε ή κάτι μεταφράζανε. Το Κράσι είναι ημιορεινό χωριό, κι οι διακοπές τους ήταν διακοπές δημιουργικής εργασίας, τουλάχιστον για τον Καζαντζάκη, που τηρούσε με θρησκευτική ευλάβεια το πρόγραμμά του: ξυπνούσε στις 6 το πρωί, και έγραφε ή διάβαζε ώς το μεσημέρι, κι ύστερα από τη σιέστα πάλι ως το δειλινό, που έβγαιναν όλοι για περίπατο και μετά για βραδινό φαγητό. Κοιμούνταν μαζί με τη Γαλάτεια (είχαν παντρευτεί τον περασμένο χρόνο) σ’ ένα παταράκι, ονταδάκι το λέει η Αλεξίου στο Για να γίνει μεγάλος, Στα αριστερά της φωτογραφίας, βλέπουμε τη σκάλα που ανέβαινε στο ονταδάκι.

Οι άλλοι δεν είχαν την προσήλωση του Καζαντζάκη, ξυπνούσαν πολύ αργότερα και με το πάσο τους. Στο σπίτι υπήρχε και μια τράπουλα, αυτή της φωτογραφίας ίσως, και μια μέρα, μετά το μεσημεριανό, στρώθηκαν στο πόκερ Αυγέρης, Βάρναλης, Λευτέρης και Γαλάτεια, ως το βράδυ. Την άλλη μέρα, το ίδιο. Ο Καζαντζάκης δεν άλλαζε ούτε κεραία το πρόγραμμά του, δουλειά. Την τρίτη μέρα, κατεβαίνοντας από το ονταδάκι μετά τη σιέστα ο Καζαντζάκης τους είδε να συνεχίζουν το χαρτί και ξέσπασε:

— Μα επιτέλους, δεν ντρέπεστε, άνθρωποι με τόσα προσόντα; Δεν ντρέπεστε να το ρίχνετε στα χαρτιά; Ντροπή σας! Κι αν δεν θέλετε να γράφετε ποιήματα, φτιάξτε τουλάχιστον επιγράμματα!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 80 Σχόλια »

Η καλύβα της Γαλάτειας

Posted by sarant στο 13 Αύγουστος, 2013

Μια φράση που έχουμε για να δείξουμε τον απόλυτο έρωτα, όταν κάποιος αρνείται πλούτη και δόξες αρκεί να βρίσκεται μαζί με το αγαπημένο του πρόσωπο, είναι «την Γαλάτειαν και μίαν καλύβην». Η φράση έχει γίνει παροιμιώδης, κι αν γκουγκλίσετε το «και μίαν καλύβην» ή το δημοτικότερο «και μια καλύβα» θα δείτε διάφορες παραλλαγές. Στη βάση εννοιών της Λέξιγκραμ, η φράση υπάρχει στην κατηγορία «βούληση», υποκατηγορία «μόνο αυτό θέλω», μαζί με την άλλη, πολύ κοινότερη, «και ξερό ψωμί», όπως λέμε ΠΑΟΚ και ξερό ψωμί -κι άλλες πολλές παραλλαγές.

Θέλω λοιπόν μόνο τη Γαλάτεια, αλλά πώς βγήκε η φράση; Διότι, παρά την καθαρευουσιάνικη διατύπωση, δεν είναι αρχαίο ρητό, όπως είδα κάπου στο Διαδίκτυο. Πρόκειται για μια φράση που, πράγμα σπάνιο, ξέρουμε από ποιον γεννήθηκε. Την είπε, ή μάλλον την έγραψε, ο Νίκος Καζαντζάκης, νεαρός τότε και ερωτευμένος με τη Γαλάτεια Αλεξίου, στο Ηράκλειο της ακόμα αυτόνομης Κρήτης, γύρω στο 1908. Τις λεπτομέρειες δεν τις θυμάμαι καλά, και γράφω μακριά από τα κιτάπια μου, αλλά καθώς απαντούσε στις ερωτήσεις του λευκώματος ενός συμμαθητή του, κάτι που ήταν πολύ αγαπημένη ασχολία των νέων της εποχής, φτάνοντας στην ερώτηση «Τι επιθυμείτε από την ζωήν;» (ή κάπως έτσι), απάντησε: «Την Γαλάτειαν και μίαν καλύβην». Δεν ήταν μεγάλη πόλη το Ηράκλειο, όλοι κατάλαβαν ποιαν εννοούσε, δεν το κρατούσε άλλωστε και μυστικό. Την απέκτησε αργότερα τη Γαλάτεια, αλλά όπως ξέρουμε δεν έμειναν μαζί.

Τη φράση του Καζαντζάκη, που έγινε παροιμιώδης, την πήρε αργότερα ο Εγγονόπουλος, και από σύζευξη τη μετάτρεψε σε δίλημμα, στο οποίο έδωσε απάντηση:

την ποίησιν ή την δόξα;
την ποίηση
το βαλάντιο ή την ζωή;
τη ζωή
Χριστόν ή Βαραββάν;
Χριστόν
την Γαλάτειαν ή μιαν καλύβην;
την Γαλάτεια
την Τέχνη ή τον θάνατο;
την Τέχνη
τον πόλεμο ή την ειρήνη;
την ειρήνη

(Από το Γλωσσάριο των ανθέων).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ποίηση, Φρασεολογικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 95 Σχόλια »

Άλλος για το Νόμπελ;

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2013

Η είδηση κυκλοφορεί εδώ και καμιά δεκαριά μέρες στο ελληνικό Διαδίκτυο: ένας Έλληνας, ο Λαρισαίος γιατρός και ποιητής Δημήτρης Π. Κρανιώτης, είναι υποψήφιος για το βραβείο Νόμπελ. Όχι το βραβείο Νόμπελ Ιατρικής, ούτε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, αλλά το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης. Και όχι μόνος του, αλλά ως ένας από τους 76 συγγραφείς από 26 χώρες, μέλη του Οργανισμού Global Harmony Association, που έγραψαν το βιβλίο για την παγκόσμια ειρήνη «The ABC of Harmony». Ο πολυβραβευμένος ποιητής, που ζει και εργάζεται στη Λάρισα ως ειδικός παθολόγος γιατρός, συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο με τρία ποιήματα του, λέει ένα δελτίο τύπου.

Κι έτσι όμως, η τιμή δεν παύει να είναι μεγάλη, σκέφτηκαν διάφορα μέσα ενημέρωσης, έντυπα και διαδικτυακά, που έσπευσαν να αναδημοσιεύσουν την «είδηση», ανάμεσά τους και κάποια που μπορούμε, έστω και με επιείκεια, να τα χαρακτηρίσουμε «σχετικά σοβαρά ή γνωστά», όπως Το Ποντίκι, το Πρώτο Θέμα ή το iefimerida.gr, ενώ στο protagon.gr η κ. Στέλλα Αλαφούζου έφτασε στο σημείο να πάρει συνέντευξη από τον «πολυβραβευμένο ποιητή».

Τελικά, ο Άρης Δημοκίδης στη Lifo ήταν ο πρώτος (απ’ όσο πρόσεξα) που είχε την κοινή λογική να ερευνήσει το θέμα αντί να αποδεχτεί άκριτα τα δελτία τύπου. Όπως εξηγεί, οι υποψήφιοι για το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης, όπως και για όλα τα βραβεία Νόμπελ, δεν ανακοινώνονται, ούτε πριν από την απονομή ούτε μετά, παρά μόνο ύστερα από 50 χρόνια, οπότε δεν μπορούμε να επαληθεύσουμε ότι όντως ο οργανισμός Global Harmony Association προτάθηκε για το Νόμπελ Ειρήνης. Επίσης, είναι αμφιλεγόμενο αν προτάθηκε ο οργανισμός GHA ή ειδικότερα οι 76 συγγραφείς (μέλη του οργανισμού) που συνέγραψαν το βιβλίο, ανάμεσά τους και ο κ. Κρανιώτης. Πάνω σ’ αυτό το ζήτημα υπάρχει αντιπαράθεση (στο λινκ που δίνω) μεταξύ Δημοκίδη και Κρανιώτη -μάλλον έχει δίκιο ο Δημοκίδης.

Δεδομένου ότι κάθε χρόνο προτείνονται πάνω από 200 υποψήφιοι για το Νόμπελ Ειρήνης, επόμενο είναι περίπου το 80% των υποψηφιοτήτων αυτών να είναι όχι και τόσο σοβαρές, έως καθόλου σοβαρές. Η επιτροπή Νόμπελ δεν φαίνεται να κάνει κάποιο αρχικό ξεσκαρτάρισμα και να αποκλείει τις εντελώς ασόβαρες υποψηφιότητες, όμως καταρτίζει μια ‘μικρή λίστα’ υποψηφίων (αγγλιστί short list, αν θέλετε να την πούμε ‘βραχεία’ δεν θα σας κάνω τη χάρη) που οι υποψηφιότητές τους αναλύονται πολύ διεξοδικά,  με τη βοήθεια συμβούλων, από τον Μάρτιο ως τον Αύγουστο κάθε χρόνου, και τελικά καταλήγει στην επιλογή της που ανακοινώνεται τον Οκτώβριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοτεχνία, Μεταμπλόγκειν, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 137 Σχόλια »