Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Νίκος Κούρκουλος’

Αριστερή μελαγχολία, ένα βιβλίο του Έντσο Τραβέρσο

Posted by sarant στο 15 Ιουνίου, 2017

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τον φιλικό εκδοτικό οίκο Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το βιβλίο του Ιταλού ιστορικού Έντσο Τραβέρσο «Αριστερή μελαγχολία. Η δύναμη μιας κρυφής παράδοσης» σε μετάφραση του φίλου Νίκου Κούρκουλου.

Κατά σύμπτωση, ο όρος είχε ακουστεί πρόσκαιρα τον Σεπτέμβριο του 2015 όταν τον είχε χρησιμοποιήσει ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης και ύστερα ο Αλέξης Τσίπρας σε μια σύσκεψη στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ (και μας έδωσαν έναυσμα για άρθρο), αλλά το βιβλίο του Τραβέρσο δεν έχει σχέση ειδικά με την ελληνική αριστερά, η δε φράση του τίτλου είναι γνωστή από παλιότερα, είναι τίτλος έργου του Βάλτερ Μπένγιαμιν (1931).

Το βιβλίο του Τραβέρσο δεν το έχω διαβάσει, δεν το έχω ακόμα πιάσει στα χέρια μου, αλλά έχω συζητήσει με τον μεταφραστή και ξέρω σε γενικές γραμμές το περιεχόμενό του.

Θα παραθέσω ένα εκτενές απόσπασμα από την εισαγωγή, για να πάρετε μια ιδέα. Προτάσσω ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα, που μου το έστειλε ο μεταφραστής του βιβλίου.

Ο Έντσο Τραβέρσο γεννήθηκε στο Γκάβι (του Πιεμόντε) το 1957 και μεγάλωσε μέσα στις αναμνήσεις της Ιταλικής Αντίστασης, όπου είχε μπλεχτεί για τα καλά η οικογένειά του – ο πατέρας του μάλιστα έγινε, μεταπολεμικά, ο κομμουνιστής δήμαρχος της μικρής γενέθλιας πόλης του. Στην εφηβεία του επηρεάστηκε από τα ριζοσπαστικά ρεύματα της δεκαετίας του ’60 και στρατεύτηκε, πολύ νέος, στις γραμμές της Potere Operaio. Σπούδασε ιστορία στη Γένοβα και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι, όπου ολοκλήρωσε το διδακτορικό του το 1989 στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, κάτω από την εποπτεία του Μικαέλ Λέβι. Αποτέλεσμα ήταν το πρώτο του βιβλίο, με τίτλο Οι μαρξιστές και το εβραϊκό ζήτημα. Ιστορία μιας διαμάχης, 1843-1943 [Les marxistes et la question juive. Histoire d’un bat 1843-1943], που κυκλοφόρησε το 1990, με πρόλογο του Πιέρ Βιντάλ-Νακέ. Δίδαξε, για πολλά χρόνια, στο Πανεπιστήμιο της Πικαρδίας «Ιούλιος Βερν», στην Αμιέν, ενώ σήμερα είναι (από το 2013) καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης. [Στα γαλλικά του χρόνια, έγινε μέλος της LCR και στη συνέχεια στάθηκε κοντά στο NPA.]

Ο ναζισμός και ο αντισημιτισμός, οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και ο μεσοπόλεμος, η ιστορία των ιδεών, η σχέση ιστορίας και μνήμης, τα όρια της έννοιας του ολοκληρωτισμού είναι μερικά από τα θέματα στα οποία έχει εστιάσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αριστερά, Κομμουνιστικό κίνημα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 111 Σχόλια »

Η γκαρσόν και ο δολοφόνος

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2013

garconεξώΟ τίτλος του άρθρου, που είναι και τίτλος ενός βιβλίου που κυκλοφόρησε σχετικά πρόσφατα, δεν αναφέρεται σε γκαρσόνα που σερβίρει ποτά, αλλά σε γκαρσόν, όπως αποκαλούσαν, περί το 1920, τις μοντέρνες νεαρές γυναίκες στο Παρίσι των τρελών χρόνων.

Το βιβλίο εκδόθηκε από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, σε μετάφραση του παλιού μου φίλου Νίκου Κούρκουλου και με επίμετρο του επίσης φίλου Κώστα Κανάκη, οπότε μπορεί να με κατηγορήσετε ότι κάνω διαφήμιση φίλων μου (αφού στον ίδιο εκδότη βγάζω και δικά μου βιβλία), ωστόσο το βιβλίο αυτό αξίζει την προσοχή μας, και όχι μόνο επειδή αφηγείται μια συναρπαστική πραγματική ιστορία. Να πω επίσης ότι έχω κι εγώ βάλει το χεράκι μου στο βιβλίο, ή μάλλον: το δαχτυλάκι μου αφού απλώς βοήθησα στην ανεύρεση αποσπασμάτων από τον ελληνικό τύπο της εποχής που αναφέρονταν στην ιστορία της Γκαρσόν.

Η ιστορία έχει την αρχή της στον Μεγάλο Πόλεμο, τον πρώτο παγκόσμιο. Ένας στρατιώτης λιποταχτεί από τα χαρακώματα και, για να ξεφύγει, μεταμφιέζεται σε γυναίκα. Όμως, δεν είναι τόσο απλό να αλλάζεις κοινωνικό φύλο. Όντας υποχρεωμένος να πάρει μια γυναικεία ταυτότητα, ο Πολ θα υιοθετήσει το στιλ της μοντέρνας «νέας γυναίκας», που αναδύεται ακριβώς τα χρόνια εκείνα: θα γίνει λοιπόν μια γκαρσόν, όπως έλεγαν τότε, που συζεί με τη «φίλη» της (την έως πριν σύζυγό του). Αυτό θα του δώσει την ευκαιρία να ριχτεί σε ερωτικές περιπέτειες κάθε είδους, παρασύροντας μάλιστα σ’ αυτές τη Λουίζ, πάντα πιστή σύντροφο στην παρανομία. Γίνεται διάσημη (ή διάσημος;) στους περιθωριακούς κύκλους τους Δάσους της Βουλόνης, κερδίζει την αρχετυπική επωνυμία «Λα Γκαρσόν» και θα εμφανιστεί μέχρι και στις στήλες των εφημερίδων ως «Μαντάμ Σουζάν Λαντγκάρ, η ατρόμητη αλεξιπτωτίστρια».

Στον κινηματογράφο, το θέμα της παρενδυσίας έχει δώσει τροφή σε πάμπολλες κωμωδίες, όπως το «Μερικοί το προτιμούν καυτό» ή η «Τούτσι», αλλά στην πραγματικότητα το θέμα δεν είναι και τόσο απλό ούτε τόσο ανώδυνο. Πράγματι, όταν δόθηκε αμνηστία στους λιποτάχτες του Μεγάλου Πολέμου, η Σουζάν είχε πια τη δυνατότητα να ξαναγίνει Πολ. Υπάρχει όμως επιστροφή στην κανονικότητα για κάποιον που έχει παραβιάσει, πολλαπλά μάλιστα, ένα τόσο βασικό κοινωνικό σύνορο; Οι πιέσεις μιας αμφιλεγόμενης διασημότητας δεν βοηθούσαν και το ζευγάρι πέρασε σε φάση διαρκούς κρίσης, που κορυφώθηκε, λίγα χρόνια αργότερα, με το έγκλημα, τον φόνο του Πολ (ή της Σουζάν; ) από τη Λουίζ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 72 Σχόλια »

Κυνηγοί, βοσκοί και χάμπουργκερ

Posted by sarant στο 21 Νοέμβριος, 2012

Κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες ένα σημαντικό βιβλίο, που σκοπεύω να σας παρουσιάσω σήμερα, μια και πλησιάζει η εποχή εκείνη που παλιά λεγότανε γιορτές και που οι άνθρωποι συνήθιζαν να κάνουν δώρα στους αγαπημένους τους (και τι καλύτερο από ένα βιβλίο για δώρο) ή να διαβάζουν οι ίδιοι, μια και η εορταστική ανάπαυλα άφηνε ελεύθερο χρόνο. Ωστόσο, πριν ξεκινήσω, πρέπει να κάνω μια προειδοποιητική δήλωση: δεν είμαι αμερόληπτος: το βιβλίο έχει εκδοθεί από τον εκδοτικό οίκο στον οποίο βγάζω κι εγώ βιβλία μου, εννοώ τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, και το έχει μεταφράσει ένας παλιός φίλος, ο Νίκος Κούρκουλος, που άλλωστε αυτός θα το παρουσιάσει ουσιαστικά.

Πρόκειται για το βιβλίο «Κυνηγοί, βοσκοί και χάμπουργκερ», του Αμερικανού Ρίτσαρντ Μπούλιετ (Richard Bulliet), καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπιας, ένα βιβλίο που, όπως λέει και ο υπότιτλός του εξετάζει «το παρελθόν και το μέλλον των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και ζώων». Δεν είναι δηλαδή ένα συνηθισμένο βιβλίο ιστορίας, αφού παίρνει στοιχεία από την ανθρωπολογία, τη ζωολογία και την αρχαιολογία, ταυτόχρονα όμως έχει επίσης άφθονες αναφορές στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, τη φιλοσοφία και τον σύγχρονο ακτιβισμό. Και δεν περιορίζεται στην εξέταση του παρελθόντος, αλλά περιέχει και προβλέψεις για το μέλλον της σχέσης ανθρώπων και ζώων, σε μια εποχή όπου οι πληθυσμοί των άγριων ζώων μειώνονται με ραγδαίους ρυθμούς, ο αριθμός των οικόσιτων ζώων αυξάνεται εξίσου γρήγορα, ενώ είδη που θεωρούνται άγρια μαθαίνουν να συμβιώνουν με τους ανθρώπους.

Είναι δύσκολο βιβλίο, δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά σε πολλά σημεία του είναι εξίσου συναρπαστικό με λογοτεχνικό έργο, χάρη στην εντυπωσιακή ευρυμάθεια του συγγραφέα και το ζωντανό ύφος του. Θέλω να πω, το διάβασμά του σε αποζημιώνει για την επιπλέον προσπάθεια. Θα παρέθετα κάποια αποσπάσματα σαν δείγμα γραφής, αλλά η παρουσίαση που ακολουθεί, από τον μεταφραστή του βιβλίου, είναι νομίζω χορταστική. Ελπίζω να αξιωθώ (αλλά δεν λέω πότε θα το κάνω) να παρουσιάσω στο μέλλον κάποια στοιχεία από το όγδοο κεφάλαιο του βιβλίου, που έχει μια σχετική αυτοτέλεια, και παρουσιάζει την πολιτισμική ιστορία του γάιδαρου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 123 Σχόλια »

Από την Άννα Κομνηνή στην ορκωτό ελεγκτή λογιστή

Posted by sarant στο 23 Αύγουστος, 2012

Συνεχίζοντας τις επαναλήψεις της θερινής περιόδου, ανεβάζω σήμερα ένα άρθρο από τον παλιό μου ιστότοπο, που περιλαμβάνεται και στο (εξαντλημένο πια) βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» (2007) -και μάλιστα ανεβάζω τη μορφή που μπήκε στο βιβλίο. Για να είμαι ακριβέστερος, το άρθρο έχει ξανανέβει στο ιστολόγιο, αλλά ως σχόλιο (!) σε ένα περσινό άρθρο για το ίδιο θέμα, το θέμα των επαγγελματικών θηλυκών, κι έτσι δεν το έχει δει πολύς κόσμος. Τελευταία, σε κάποιο μεζεδάκι και με αφορμή σχόλιο ενός νέου φίλου, έγινε λόγος για το παλιό αυτό άρθρο, οπότε το ξανανεβάζω:

Παλιότερα, όταν οι γυναίκες δεν είχαν το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, υπήρχαν μόνο άντρες βουλευτές και υπουργοί, μόνο (ή σχεδόν αποκλειστικά) άντρες γιατροί, δικαστές και δικηγόροι. Μοιραία, τα επαγγελματικά ουσιαστικά όπως ο βουλευτής, ο υπουργός, ο ιατρός, ο δικηγόρος δεν είχαν θηλυκό. Τα άλλα, είχαν. Θέλω να πω, υπήρχαν όχι μόνο χορεύτριες, τραγουδίστριες και ποιήτριες, αλλά και εργάτριες, καθαρίστριες και λογίστριες. Υπήρχαν στη ζωή, υπήρχαν και στη γλώσσα.

Σήμερα, εδώ και πολλές δεκαετίες μάλιστα, υπάρχουν γυναίκες στη Βουλή και στα υπουργικά έδρανα· πάμπολλες είναι οι γυναίκες που ασκούν τη δικηγορία ή την ιατρική (σε ορισμένες ειδικότητες αποτελούν την πλειοψηφία). Όμως δεν υπάρχουν στη γλώσσα· το θηλυκό γένος αυτών των αξιωμάτων και επαγγελμάτων είναι ανύπαρκτο. Όπως στις μεγάλες εταιρείες της Αμερικής και της Ευρώπης υπάρχει η αόρατη και άγραφη «γυάλινη οροφή» που εμποδίζει τις γυναίκες να ανέβουν πάνω από κάποιο ορισμένο επίπεδο της ιεραρχίας, έτσι και στη δική μας γλωσσική πραγματικότητα υπάρχει μια αόρατη οροφή που παραδέχεται γυναίκες εργάτριες και καθαρίστριες, άντε ποιήτριες και πιανίστριες, ακόμα και λογίστριες και καθηγήτριες, αλλά όχι παραπάνω: όχι δικάστριες, βουλεύτριες, προς Θεού! Ο ποιητής κι ο εργάτης έχουν θηλυκό, ο βουλευτής κι ο δικαστής, όχι. Αποτέλεσμα είναι να χρησιμοποιούμε επισήμως ερμαφρόδιτες λύσεις: η γιατρός, η βουλευτής, η δικαστής. Λύσεις ερμαφρόδιτες και φαιδρές· επειδή όμως επαναλαμβάνονται κατά κόρον, τείνουν να παγιωθούν σαν σωστές και μάλιστα να επηρεάσουν και άλλους λεκτικούς τύπους. Βέβαια, η λαϊκή χρήση έχει δώσει λύσεις: οι τύποι δικαστίνα, βουλευτίνα και δημαρχίνα χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο, έστω κι αν τους χλευάζουν οι γκλαμουράτοι, ενώ η παλιότερη χρήση της κατάληξης -ίνα για τη σύζυγο του δικαστή, του βουλευτή ή του δημάρχου (ας με λένε δημαρχίνα κι ας ψοφάω από την πείνα, που λέει η παροιμία) τείνει να εκλείψει, μαζί της κι η σύγχυση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βυζάντιο, Επαγγελματικά θηλυκά, Επαναλήψεις, Θηλυκό γένος, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , | 165 Σχόλια »

Τι έγινε το έτος 428 μ.Χ;

Posted by sarant στο 6 Οκτώβριος, 2011

Ένα πρωτότυπο ιστορικό βιβλίο κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου: δεν είναι η ιστορία μιας χώρας ή μιας περιόδου, ενός αντικειμένου ή μιας γλώσσας, είναι η ιστορία μιας χρονιάς -και συγκεκριμένα, η ιστορία του έτους 428 μ.Χ. Ο συγγραφέας, ο Ιταλός ιστορικός Giusto Traina, εξετάζει τι συνέβη το 428 σε όλον τον μεσογειακό κόσμο (με την ευρεία έννοια, δηλαδή από Βρετανία μέχρι Περσία), μας παρουσιάζει μια φωτογραφία του κόσμου της ύστερης αρχαιότητας ή μάλλον μια σειρά από φωτογραφίες όλες παρμένες την ίδια στιγμή σε διάφορους τόπους. Αν και δεν είμαι αμερόληπτος, αφού και ο εκδότης αλλά και ο μεταφραστής, ο Νίκος Κούρκουλος, είναι φίλοι, πιστεύω ότι είναι ενδιαφέρον και πρωτότυπο βιβλίο -άλλωστε, έχει ήδη επιτυχία σε άλλες γλώσσες (έχει μεταφραστεί στα αγγλικά και τα γαλλικά).

Μια ματιά στα περιεχόμενα:

Ι.  Το ταξίδι του Φλάβιου Διονύσιου και το τέλος της Αρμενίας
ΙΙ.  Ο κόσμος του Νεστόριου: επίσκοποι, μοναχοί, Σαρακηνοί
ΙΙΙ.  Στο δρόμο των προσκυνητών
IV.  Η Νέα Ρώμη και ο ηγεμόνας της
V.  Ανατομία μιας αυτοκρατορίας
VI.  Από τη Ραβέννα στη Νόλα: η Ιταλία σε μεταβατική εποχή
VII.  Δοκιμές για το μεσαίωνα
VIII.  Περιμένοντας τους Βανδάλους
ΙΧ.  Εθνικοί και χριστιανοί στις όχθες του Νείλου
Χ.  Πάσχα στην Ιερουσαλήμ
ΧΙ.  Ο Μεγάλος Βασιλιάς και οι εφτά πριγκίπισσες

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 76 Σχόλια »