Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ντιμπέιτ’

Όχι, το ντιμπέιτ δεν παράγεται από το (ανύπαρκτο) δίβατον -και γράφεται «ντιμπέιτ»

Posted by sarant στο 14 Σεπτεμβρίου, 2015

Πλάι στις δυο οικουμενικές βεβαιότητες, τον θάνατο και τους φόρους, υπάρχει και μια τρίτη, που κοντεύει να εδραιωθεί τα τελευταία χρόνια: κάθε φορά που πλησιάζουν εκλογές και γίνεται ντιμπέιτ ή τηλεμαχία ανάμεσα στους πολιτικούς αρχηγούς, νομοτελειακά θα βρεθεί κάποιος που θα υποστηρίξει ότι η αγγλική λέξη debate, από την οποία δανειστήκαμε κι εμείς τον όρο, προέρχεται τάχαμ από την ελληνική λέξη «δίβατον» και ανάγεται στη δημοκρατική παράδοση της αρχαίας Αθήνας.

Αυτό βέβαια το υποστηρίζουν χωρίς να κάνουν τον κόπο να ανοίξουν ένα ετυμολογικό λεξικό, που υπάρχει ακόμα και ονλάιν, και να δουν ότι στην πραγματικότητα η αγγλική λέξη έχει άλλη ετυμολογία, κρυστάλλινη και πειστική. Ούτε βέβαια ξέρουν ή παίρνουν υπόψη τους ότι δεν υπήρξε, δεν παραδίδεται πουθενά, ελληνική λέξη «δίβατον», σε κανένα λεξικό και σε κανένα αρχαίο κείμενο, που να μην ξεχνάμε ότι τώρα πια υπάρχουν όλα σε ψηφιακή μορφή και με δυνατότητα αναζήτησης.

Στις εκλογές του Γενάρη ντιμπέιτ δεν είχε γίνει, κι έτσι γλιτώσαμε την αναβίωση της μπαρούφας. Τώρα αποφασίστηκε να γίνουν δύο ντιμπέιτ, ένα που έγινε την περασμένη Τετάρτη με έξι πολιτικούς αρχηγούς, κι ένα που θα γίνει απόψε ανάμεσα στους δυο επικρατέστερους, τον απερχόμενο πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα και τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Βαγγέλη Μεϊμαράκη.

Και ήδη από την περασμένη Τετάρτη, βρέθηκαν κάποιοι που παπαγάλισαν τα περί δίβατου· για παράδειγμα φαίνεται (μου λένε, δεν το άκουσα) πως το ανέφερε ο Σκάει Μπογδάνος στην εκπομπή του. Κι επειδή σήμερα, ενόψει του δεύτερου ντιμπέιτ, είναι πολύ πιθανό πως θα βρεθούν κι άλλοι να το αναφέρουν, δεν είναι περιττό θαρρώ να αναστήσω ένα παλιότερο άρθρο, από το 2009 για το θέμα αυτό.

Αλλά πρώτα να παρουσιάσω την άλλη άποψη, τον μύθο δηλαδή, όπως την είδα σε πρόσφατη ανάρτηση στο Φέισμπουκ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 131 Σχόλια »

Μεζεδάκια πριν από τον πρώτο γύρο

Posted by sarant στο 17 Μαΐου, 2014

Θα μπορούσα να τα πω και ‘προεκλογικά’ τα σημερινά μας μεζεδάκια, αλλά τον τίτλο αυτόν τον έχω χρησιμοποιήσει ήδη, ενώ επιπλέον ο τίτλος που διάλεξα έχει τ0 πλεονέκτημα ότι λύνει και το πρόβλημα του πώς να αποκαλέσω το άρθρο του επόμενου Σαββάτου. Βέβαια, δεν έχουν όλα τα μεζεδάκια μας σχέση με τις εκλογές που έρχονται, αυτοδιοικητικές ή ευρωπαϊκές.

Μερικά όμως έχουν. Για παράδειγμα, περιγράφοντας το προχτεσινό ντιμπέιτ ανάμεσα στους υποψήφιους για την προεδρία της Κομισιόν, το (οΘντκ) έγκριτο Βήμα μετέφερε ως εξής τα λόγια του Αλέξη Τσίπρα: Είμαι από την Ελλάδα, τη χώρα που επιλέγει ως πειραματόζωο της πιο σκληρής λιτότητας, που εύχομαι να μην ζήσει κανένας άλλος.

Βρισκόμαστε μπροστά σε ένα πολυμεζεδάκι, αφού συνδυάζει λαθροχειρία, απροσεξία και αμάθεια. Το διδακτικό είναι πως αν δεν υπήρχε η θέληση για λαθροχειρία, δεν θα φανερωνόταν η απροσεξία, ούτε η αμάθεια. Τι εννοώ; Εννοώ ότι ο Τσίπρας δεν είπε βέβαια «τη χώρα που επιλέγει ως πειραματόζωο», ούτε όμως ‘τη χώρα που επελέγη ως πειραματόζωο’. Ο Τσίπρας, όπως μπορείτε να τον ακούσετε στο βιντεάκι που υπάρχει στην ίδια σελίδα, λέει «τη χώρα που η ευρωπαϊκή ηγεσία επέλεξε ως πειραματόζωο….» Δεν είναι ακριβώς το ίδιο.

Εικάζω λοιπόν ότι ο συντάκτης του Βήματος, θέλοντας ίσως να απαλύνει τα λεγόμενα του Τσίπρα, προτίμησε το πιο ουδέτερο «χώρα που επιλέγη», μπλέκοντας τον δημοτικό τύπο (επιλέχτηκε) με τον λόγιο (επελέγη) και μετά ανέλαβε δράση ο πανίσχυρος Σπελ Τσέκερ, ο μόνος διορθωτής που έχει απομείνει στον ΨΟΛ (τέως ΔΟΛ) κι έτσι το «επιλέγη» έγινε «επιλέγει».

* Όσο για το ντιμπέιτ, δυστυχώς το είδα κονσέρβα επειδή ταξίδευα εκείνη την ώρα. Νομίζω ότι ο Τσίπρας τα πήγε πολύ καλά, αν και βρέθηκαν και κάποιοι που έγραψαν, ας πούμε: Ούτε δημοκρατία ούτε Ευρώπη ούτε Αριστερά. Αν ήμουν ευρωπαίος αριστερός, μετά το σημερινό, θα έπαιρνα δρόμο. Έπαιξε όμως μια χαρά με τα ορμέμφυτα της ελληναρίας. Αυτό το πράμα, αν υπήρχαν σοβαροί έλληνες αριστεροί, θα έπρεπε να το τελειώσουν. (Γράφτηκε στο Φέισμπουκ, από γνωστό δημοσιογράφο). Τόση χολή, πρέπει να κάνει κακό στον οργανισμό.

* Στο ίδιο θέμα, πώς σας φαίνεται ο τίτλος ενός συναφούς άρθρου του Βήματος: «Πώς ο ευρωπαϊκός τύπος αναλύει το ντιμπέιτ των Βρυξελλών»; Εγώ, σε στρωτά ελληνικά, θα έλεγα «Πώς αναλύει ο ευρωπαϊκός τύπος το ντιμπέιτ», και για να δούμε ποιος είναι ο στρωτός τρόπος ας πάρουμε μια πιο απλή φράση, ας πούμε «Πώς πήγε ο γιος σου στις εξετάσεις;» και όχι βέβαια «Πώς ο γιος σου πήγε στις εξετάσεις;» Ο τίτλος του Βήματος είναι θαρρώ μεταφορά της αγγλικής σύνταξης, ελληνικά δεν είναι. Το λάθος αυτό είναι συχνό σε μεταφράσεις, όχι τόσο σε πρωτότυπα κείμενα. Εκτός αν τους τα στέλνουν στα αγγλικά.

* Συνεχίζουμε με τίτλο άρθρου, αλλά για άλλο θέμα και από άλλο μέσο. Αναρωτιέμαι τι καταλαβαίνετε εσείς από τον εξής τίτλο: ΣτΕ: Απορρίφθηκε η αίτηση της Χ.Α. για αναστολή χρηματοδότησής της. Νομίζω ότι αυτό που καταλαβαίνει κάποιος που δεν ξέρει τα πραγματικά περιστατικά, είναι ότι η ΧΑ έκανε αίτηση για αναστολή χρηματοδότησής της, όμως το άτεγκτο Συμβούλιο της Επικρατείας την απέρριψε: Όχι, θα σε χρηματοδοτήσουμε κι ας μη θέλεις!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , | 192 Σχόλια »

Το ντιμπέιτ δεν βγαίνει από το δίβατον ούτε από το δύο

Posted by sarant στο 27 Απρίλιος, 2012

Η λέξη ντιμπέιτ που βρέθηκε στην προεκλογική μας επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες, δεν προέρχεται από το αρχαίο δίβατον ούτε από το αρχαίο δίβημα, όπως πιθανόν να δείτε εδώ κι εκεί στο Διαδίκτυο, αλλά από ένα παλαιογαλλικό ρήμα, debatre, που σημαίνει «μάχομαι» και είναι λατινικής αρχής.  Όχι μόνο το debate δεν προέρχεται από τις λέξεις δίβατον ή δίβημα, αλλά, πολύ περισσότερο, οι λέξεις αυτές είναι ανύπαρκτες στα αρχαία ελληνικά, το έχουμε γράψει δύο φορές ήδη, με την ευκαιρία προηγούμενων εκλογών, εδώ αναλυτικά και εδώ προς εμπέδωση. Κάθε φορά που έχουμε εκλογές και γίνεται προεκλογικό ντιμπέιτ, η λέξη έρχεται στο προσκήνιο, και μαζί η μουσαντένια ετυμολογία της. Επίσης, κάθε φορά γίνεται και μια άλλη συζήτηση, ότι δεν πρέπει να λέμε ντιμπέιτ αλλά τηλεμαχία.

Φέτος, δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα γίνει ντιμπέιτ ή τηλεμαχία ή όπως αλλιώς θέλετε να το πείτε, προς μεγάλη απογοήτευση του Μέγκα (πιθανώς και άλλων τηλεοπτικών σταθμών) που παρουσίασε στο χτεσινό και στο προχτεσινό του δελτίο σαν πολύ σημαντική απώλεια τη μη διεξαγωγή τέτοιας τηλεμαχίας, διότι, μας είπαν, σε αυτές τις κρισιμότατες εκλογές που έρχονται και που ο ελληνικός λαός είναι παραζαλισμένος, είναι απαραίτητο να ακούσουν οι ψηφοφόροι τις αλήθειες των αρχηγών. Το περίεργο όμως είναι ότι το Μέγκα προωθεί ντιμπέιτ ανάμεσα μόνο σε δύο πολιτικούς αρχηγούς, Σαμαρά και Βενιζέλο, και μάλιστα πρότεινε να διοργανώσει με δική του πρωτοβουλία τέτοιο δικομματικό ντιμπέιτ, κάτι που αποδέχτηκε ασμένως το ΠΑΣΟΚ. Αλλά ποια σχέση μπορεί να έχει ένα τέτοιο κολοβωμένο ντιμπέιτ με τη δημοκρατία και με τη σημερινή πολιτική πραγματικότητα; Τη στιγμή που σε όλες τις δημοσκοπήσεις τα δύο «πρώην μεγάλα» κόμματα συγκεντρώνουν κάτω από 50% και μάλιστα σε μερικές δημοσκοπήσεις το ΠΑΣΟΚ χάνει τη δεύτερη θέση, ποια αντιπροσωπευτικότητα θα έχει αυτός ο διάλογος; Δεν φτάνει η μονοπωλιακή προβολή των δύο «πρώην μεγάλων» κομμάτων από τα δελτία ειδήσεων;

Φυσικά, το ΠΑΣΟΚ επειδή θεωρεί ότι ο κ. Βενιζέλος υπερέχει σε ρητορική ευφράδεια  του κ. Σαμαρά, πιέζει να γίνει η τηλεοπτική μονομαχία, και μάλιστα πρότεινε 4 ντιμπέιτ, δύο με όλους τους αρχηγούς και δύο δικομματικά. Και φυσικά η ΝΔ, επειδή προηγείται, είναι απρόθυμη να δεχτεί την απευθείας μονομαχία -αλλά εδώ μπαίνει ένα ζήτημα ηθικής και συνέπειας. Ο κ. Βενιζέλος δηλώνει συνεχώς ότι χρειάζεται ευρύτερη συμμαχία των προοδευτικών δυνάμεων και μάλιστα η κ. Γεννηματά κάλεσε τα αριστερά κόμματα σε μετεκλογική συνεργασία. Αναρωτιέμαι, με ποιο ηθικό ανάστημα επιδιώκει, την ίδια στιγμή, τον αποκλεισμό των δυνάμεων αυτών, των δυνητικών συμμάχων του, από το ντιμπέιτ;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , | 58 Σχόλια »

Πού το βρήκατε το δίβατον, κύριε Μαύρε μας;

Posted by sarant στο 25 Σεπτεμβρίου, 2009

Έλεγα τις προάλλες ότι μέχρι στιγμής δεν είχε βρεθεί κανείς να επαναλάβει την ανοησία για ελληνική ετυμολογία του ντιμπέιτ, από το δίβατον ή το δίβημα. Βιάστηκα. Στη συζήτηση που έγινε μεταξύ μεγαλοδημοσιογράφων αμέσως μετά το μικρό ντιμπέιτ (εκείνο με τους δυο μετεξεταστέους, που για τιμωρία τους είχαν βάλει να στέκονται όρθιοι), προκειμένου να μας πουν τι ακριβώς είδαμε, το δίβατον ξαναχτύπησε.

Ένας φίλος του ιστολογίου είχε δει την επίμαχη σκηνή, αλλά δεν θυμόταν καλά τα πρόσωπα. Τελικά βρέθηκε η εκπομπή και το κείμενό της. Όπως είπα, συμμετείχαν μεγαλοδημοσιογράφοι και ο εκλογολόγος κ. Δ. Μαύρος. Οπότε, σύμφωνα τον απομαγνητοφωνημένο διάλογο που βρίσκω στην ιστοσελίδα του ΠΑΣΟΚ, έγινε ο εξής διάλογος:

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: (…) Το άλλο που θέλω να παρακαλέσω να μην το λέμε debate.

Κ. ΖΟΥΛΑΣ: Να το λέμε αναμέτρηση.

Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΡΕΑ: Τηλεμαχία μας αρέσει.

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Συζήτηση.

Δ. ΜΑΥΡΟΣ: Κύριε Φυντανίδη είναι ελληνική λέξη.

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Από το ΔΙΒΑΤΟΝ.

Δ. ΜΑΥΡΟΣ: Από το ΔΙΒΑΤΟΝ.

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Ναι το ξέρω γιατί το λέμε όμως debate εμείς;

Δ. ΜΑΥΡΟΣ: Ας το λέμε ΔΙΒΑΤΟΝ λοιπόν.

Α. ΠΑΝΑΓΙΩΤΑΡΕΑ: Ποιος θα το καταλάβει;

Σ. ΦΥΝΤΑΝΙΔΗΣ: Όμως για να είμαι ειλικρινής πιο πολύ έχουμε monologues στην Ελλάδα παρά debate.

Φ. ΚΑΡΖΗ: Που είναι και πιο ελληνική λέξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , | 39 Σχόλια »

Σταζ και όχι στέιτζ (Υπέρ Ευαγγελάτου)

Posted by sarant στο 24 Σεπτεμβρίου, 2009

Στο μεγάλο ντιμπέιτ των έξι πολιτικών αρχηγών (το άλλο, το μικρό, που έγινε την επόμενη μέρα με τους δυο μετεξεταστέους δεν θα με απασχολήσει), ο Νίκος Ευαγγελάτος, αναφερόμενος στα προγράμματα stage τα είπε «σταζ». Αυτό έκανε εντύπωση και σχολιάστηκε σε πολλά ιστολόγια, μεταξύ άλλων και στο δικό μας, (δείτε ιδίως τα σχόλια 1, 36 και επόμενα, 57 έως 67, κτλ). Στο μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία έγινε και συνεχίζεται μια εξαιρετικά μεστή συζήτηση για το θέμα, που μπορείτε να τη δείτε εδώ.

Μάλιστα, στη συζήτηση που γίνεται μετά το ντιμπέιτ (εκεί που οι δημοσιογράφοι προσπαθούν να σε πείσουν τι εντυπώσεις αποκόμισες) έγινε και ο εξής διάλογος στον Αντένα ανάμεσα σε Ευαγγελάτο και Γερ. Γιακουμάτο, που ήταν κάποτε υφυπουργός αρμόδιος για θέματα ΟΑΕΔ:

Γιακουμάτος: στέιτζ
Ευαγγελάτος: σταζ είναι το σωστό, κι εγώ στέιτζ το έλεγα αλλά μου είπαν οτι το σωστό είναι σταζ και το διόρθωσα.
Γιακουμάτος: Καλά εσύ να το λες σταζ, εγώ θα το λέω στέιτζ.

Σε ένα άλλο ιστολόγιο, το «σταζ» του Ευαγγελάτου θεωρήθηκε η «κορυφαία γκάφα του ντιμπέιτ». Δεν συμφωνώ, γι’ αυτό και το σημερινό σημείωμα θα μπορούσε να λέγεται «Υπέρ Ευαγγελάτου».

Πριν όμως πω τη γνώμη μου για το αν πρέπει να λέμε «σταζ» ή «στέιτζ», να δούμε λίγο την ιστορία της λέξης. Υπήρχε το παλαιογαλλικό estage, που προέρχεται από το παλαιογαλλικό ρήμα ester (βρίσκομαι, κείμαι, από το λατινικό stare, χωρίς απαραίτητα τη μεσολάβηση αμάρτυρου τύπου *staticum) και που έδωσε το σημερινό γαλλικό étage, που σήμερα σημαίνει «όροφος». Από εκεί είναι και η εταζέρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 251 Σχόλια »

Γλωσσικά στιγμιότυπα από το ντιμπέιτ

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2009

Το ντιμπέιτ το παρακολούθησα από το Διαδίκτυο και όχι όλο, αλλά έχοντας δει το μεγαλύτερο μέρος του μπορώ να γράψω ένα μικρό σημείωμα, έτσι για να δώσω ασίστ σε όποιον επισκέπτη θέλει να πει τις εντυπώσεις του.

Η δική μου εντύπωση μπορεί να συνοψιστεί στη φράση «όλοι καλοί», που τη λέμε στην πρέφα όταν δεν μπει κανείς μέσα. Κανείς δεν έπαθε κάζο. Καλούτσικα τα πήγαν όλοι, με την έννοια ότι δεν θα πρέπει να απογοήτευσαν κάποιον οπαδό τους. Αν κέρδισαν, δεν το ξέρω. Μπορεί να μην είμαι αμερόληπτος, αλλά πεσμένος μου φάνηκε ο Καραμανλής, όπως και ο Καρατζαφέρης παρά το «αυτοδημιούργητο» δίλεπτο του τέλους με το οποίο απείλησε να μας νοικοκυρέψει –και που μπορεί να έχει κάποια απήχηση. Ανεβασμένος ο Παπανδρέου, ενώ ο Τσίπρας πήρε καλά την κρυάδα.

Η καινοτομία με τις ερωτήσεις πολιτικού προς πολιτικό καλή, αν και βέβαια όλοι κάνουν ερωτήσεις προς τους δυο μεγάλους. Γενικά, κάμποσες ερωτήσεις γύρισαν μπούμερανγκ, κατά τη γνώμη μου, με αποκορύφωμα την άθλια ερώτηση Καρατζαφέρη προς Παπανδρέου για τα στρέμματα γης. Τόσο ξέρει ο Καρατζαφέρης, να αναμασάει μύθους που ούτε ημιαξιοπρεπής μπλογκαδόρος δεν καταδέχεται να αναδημοσιέψει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , , | 106 Σχόλια »