Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ντοκουμέντο’

Συζητώντας για το Ζορμπαλίκι των ραγιάδων

Posted by sarant στο 20 Ιανουαρίου, 2021

Σήμερα θα ευλογήσω τα γένια μου. Δεν το κάνω συχνά, αλλά σήμερα θα κάνω μιαν εξαίρεση, δηλαδή θα (ξανα)μιλήσω για ένα δικό μου βιβλίο.

Σας έχω ήδη μιλήσει για το βιβλίο μου «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων» όταν κυκλοφόρησε, λίγο πριν απο τα Χριστούγεννα και μέσα στην αβεβαιότητα που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορονοϊού, που πολύ ταλαιπώρησε τους εκδότες (και πολλούς άλλους, φυσικά). Για μερικές μέρες άνοιξαν και τα βιβλιοπωλεία, ύστερα έκλεισαν πάλι, τώρα ξανάνοιξαν, όπως και όλο το λιανεμπόριο.

Στο μεσοδιάστημα, υπήρχαν οι ηλεπαραγγελίες -αλλά μια φίλη μού έστειλε μέιλ, λέγοντας ότι είχε παραγγείλει εδώ και 10+ μέρες το Ζορμπαλίκι και δεν της είχε έρθει και το χρειαζόταν για μια εκδήλωση.Της έστειλα το pdf, να πάρει μια ιδέα.

Αλλά πλατειάζω. Σήμερα λοιπόν θα παρουσιάσω μια συνέντευξη που έδωσα στον Παναγιώτη Φρούντζο και την εφημερίδα Documento και δημοσιεύτηκε την Κυριακή που μας πέρασε, αφιερωμένη ακριβώς στο καινούργιο βιβλίο, το Ζορμπαλίκι των ραγιάδων. Η συνέντευξη δόθηκε τηλεφωνικά, οπότε θα μου συγχωρέσετε κάποια προφορικότητα. Στο τέλος βάζω καναδυό λινκ που έχουν κι αυτά σχέση με το βιβλίο.

Τη συνέντευξη την έχω ανεβάσει εδώ σε pdf, αλλά το κείμενο το παραθέτω πιο κάτω.

Oι άνθρωποι της εφημερίδας έφτιαξαν και ένα πολύ ωραίο λεξοσύννεφο, κυρίως με σπάνιες λέξεις του βιβλίου (το οποίο, να διευκρινίσω, δεν έχει μόνο σπάνιες λέξεις). Δυστυχώς, επειδή το λεξοσύννεφο εκτείνεται σε δισέλιδο, δεν μπόρεσα να το αναπαράξω (σικ, ρε) ολόκληρο, οπότε βάζω μόνο το δεξί μέρος που είναι και το μεγαλύτερο. Μερικές κομμένες λέξεις άλλωστε θα τις μαντέψετε.

lexosy

Η εισαγωγή του δημοσιογράφου:

Η αγάπη του Νί­κου Σαραντάκου για τις λέ­ξεις -και δη τις χαμένες λέξεις­- είναι γνωστή είτε από τα βιβλία του είτε από το μπλογκ του είτε από τις παρεμ­βάσεις του σε διάφορα έντυπα. Έτσι η καινούργια του εργασία «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων» που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου δεν εξέπληξε κανέναν. Ο Νίκος Σαραντάκος ετυμολο­γεί 300 λέξεις που βρίσκονται σε κείμενα της εποχής του αγώ­να της ανεξαρτησίας, παραθέ­τει σχετικά αποσπάσματα και συνθέτει ένα εξαιρετικό λημμα­τολόγιο, χρήσιμο οδηγό για τον αναγνώστη που θα αναζητήσει γνώση και συγκίνηση στα πρω­τότυπα κείμενα των αρχών του 19ου αιώνα.

Και οι ερωτήσεις και απαντήσεις.

Η αλήθεια είναι ότι καταπιαστήκατε με ένα θέμα που παρουσιάζει μεγάλο βιβλιογραφικό κενό.

Είναι αλήθεια ότι έως τώρα η λαϊκή γλώσσα και τα ιδιώματα δεν έχουν αποτελέσει αντικεί­μενο μεγάλης προσοχής, γιατί αυτά τα είχε αναλάβει το «Ιστορικό Λεξικό της Νέας Ελληνι­κής» της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο έχει σταματήσει στο γράμ­μα δέλτα. Αυτό το λεξικό πράγ­ματι παραθέτει και τις πηγές από τον καιρό του 1821, όσες ήταν γνωστές βέβαια τότε. Αν προσέ­ξετε στα πρώτα λήμματα μέχρι το γράμμα γάμμα στο «Ζορμπαλίκι των ραγιάδων» έχω πάρει υπόψη μου τι αναφέρει το Ιστορικό Λεξικό. Και αν αυτό ήταν πλήρες -έως τώρα έχουν κυκλο­φορήσει μόνο έξι και έχει φτάσει μέχρι τη λέξη «διάλεκτος»-, αν ήταν έτοιμο, ίσως δεν θα χρεια­ζόταν να γίνει μια δουλειά όπως η δική μου.

Έχετε αποθησαυρίσει 300 λέξεις. Με ποια λογική κινηθήκατε στην επιλογή των συγκεκριμένων λέξεων;

Είχα στον νου μου τον αναγνώ­στη ο οποίος θέλει με την ευκαι­ρία της επετείου ή και ανεξαρτή­τως αυτής να διαβάσει κείμενα της εποχής. Σκέφτηκα λοιπόν σε ποιες λέξεις θα κολλήσει. Έτσι ξεκίνησα από τις λέξεις που επα­ναλαμβάνονται στα κείμενα της εποχής συχνά και δεν υπάρχουν στα σημερινά λεξικά. Δεν σας κρύβω ότι η αρχική μου σκέψη ήταν να περιοριστώ σε αυτό το λεξιλόγιο. Όμως στη συνέχεια είδα ότι το λημματολόγιό μου θα ήταν κουτσό καθώς δεν θα πε­ριλάμβανα λέξεις εμβληματικές για το 1821, οι οποίες εξακολου­θούν να είναι γνωστές, όπως για παράδειγμα το ταμπούρι, ο αγάς, ο πασάς, τα γρόσια, το μετερίζι, το γιαταγάνι. Τα δύο τρίτα λοι­πόν είναι λέξεις που δεν υπάρ­χουν στα σημερινά λεξικά και το 1/3 λέξεις που υπάρχουν.

Αντίθετα δεν έβαλα κάποιες λέξεις που δεν είναι ειδικά συνδεδεμένες με το 1821 και υπάρ­χουν στα σημερινά λεξικά. Στον Μακρυγιάννη, ας πούμε, θα δεί­τε τη λέξη «κιοτής». Δεν την έβα­λα γιατί σκέφτηκα ότι υπάρχει και σε σημερινό λεξικό και δεν αναφέρεται ειδικά στην Ελλη­νική Επανάσταση. Αν και επι­δίωξα τον στρογγυλό αριθμό, πιστεύω ότι δεν άφησα απέξω κάποιες που θα έπρεπε να μπουν ούτε έβαλα παραγεμίσματα. Νο­μίζω ότι αυτό το λημματολόγιο είναι ένα καλό δείγμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Όχι στα λεξικά, Παρουσίαση βιβλίου, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , | 97 Σχόλια »

Μακεδονία-Σκόπια

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2019

Τις προάλλες η εφημερίδα Ντοκουμέντο έφερε στη δημοσιότητα ένα ντοκουμέντο του 2005, μια επιστολή του τότε πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή προς τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους νεότερο, σχετικά με το θέμα του ονόματος της γειτονικής χώρας, της χώρας που σήμερα ονομάζεται Βόρεια Μακεδονία.

Το κείμενο της επιστολής αυτής, σε μετάφραση της εφημερίδας, έχει ως εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Μακεδονικό, Ντοκουμέντα | Με ετικέτα: , , , , , | 180 Σχόλια »

Νταλκάς

Posted by sarant στο 12 Μαρτίου, 2018

Σύμφωνα με το ανέκδοτο, όταν ρωτάνε, ας πούμε στα διάφορα τηλεοπτικά παιχνίδια ή στα καλλιστεία «Ποιο είναι το χειρότερο ελάττωμά σου», οι περισσότερες απαντήσεις των διαγωνιζόμενων αναφέρουν διάφορα «τιμητικά» δήθεν ελαττώματα, όπως «είμαι τελειομανής», «δεν ανέχομαι την υποκρισία», «δείχνω υπερβολική εμπιστοσύνη στους ανθρώπους».

Πάντως, αν εμένα με ρωτήσετε ποιο είναι το μεγάλο μου ελάττωμα ως γραφιά, θα παραδεχτώ ευθαρσώς πως είμαι φλύαρος. Αυτό φαίνεται και από τα αρθρα του ιστολογίου τα οποία, φέτος, με πληροφορεί η WordPress, έχουν κατά μέσον όρο 1869 λέξεις το καθένα -αν και βέβαια εδώ κλέβω αφού πολλές από τις λέξεις αυτές είναι παραθέματα από κείμενα άλλων (καλά το έλεγε ο Κομφούκιος πως από τότε που βγήκε η κοπυπάστη χάθηκε το φιλότιμο).

Όπως λέω πότε-πότε, τα ηλεδάση του Καναδά είναι ανεξάντλητα, εννοώντας ότι στο Διαδικτυο, ιδιως αν η σελίδα ειναι δική σου, μπορείς να γράψεις οσο βαστάει η καρδιά σου -και η υπομονή των αναγνωστών σου βέβαια- όσο κι αν αυτό φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με το άλλο αξίωμα, ότι το Διαδίκτυο δεν θέλει εκτενή άρθρα αλλά τηλεγραφικά.

Από την άλλη, όταν γράφω σε εφημερίδα ή σε άλλο έντυπο, ο χώρος είναι περιορισμενος, κάποτε αδήριτα. Τα μηνιαία άρθρα μου στην Αυγή έχουν υποχρεωτικά έκταση 600-800 λέξεις -και συνήθως ακουμπάνε στο επάνω όριο και πολύ συχνά πρέπει να διαλέξω, να βγαλω αυτό για να βάλω εκείνο το στοιχείο. Στις αναδημοσιευσεις που κάνω εδώ στο ιστολόγιο, κάποτε προσθέτω επιπλέον πραγματα που δεν χώρεσαν στο έντυπο.

Αλλά οι περιορισμοί έχουν και τη χάρη τους. Όταν έγραφα τις Λέξεις που χάνονται, είχαμε αποφασίσει με τον εκδότη το κάθε λήμμα να μην ξεπερνάει τις 200 λέξεις. Μετά αποφάσισα και οργανωσα όλα τα λήμματα ώστε να έχουν τρεις παραγράφους το καθένα και τολμω να πω ότι το τελικό αποτέλεσμα μου αρέσει αρκετά, όσο κι αν, εξαιτίας του ορίου των 200 λέξεων, σε πολλα λήμματα ηταν δύσκολο να διαλέξω τι θα αφήσω έξω.

Ο φλύαρος αυτός πρόλογος γίνεται για να σας πω ότι πριν απο καμιά δεκαπενταριά μέρες μού ζήτησαν να γράψω ένα μικρό σημείωμα για το ένθετο περιοδικό της εφημεριδας Ντοκουμέντο, που επρόκειτο να έχει αφιέρωμα για τον νταλκά. Περιέργως δεν είχαμε γράψει κάτι στο ιστολόγιο για το θέμα. Είπα λοιπόν ότι θα γράψω ένα κειμενάκι γύρω στις 250 λέξεις και έτσι έγινε και δημοσιεύτηκε στο φύλλο της περασμένης Κυριακής (δηλαδή πριν απο 8 μέρες, διότι δεν είμαστε Γαλλοι να λέμε le dimanche passé σήμερα Δευτέρα και να εννοούμε χτες. Και οι Άγγλοι θαρρω έτσι το λένε, ίσως αξίζει άρθρο).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος, Ουσίες, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , , , , | 144 Σχόλια »