Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ν. Λαπαθιώτης’

Κάπου περνούσε μια φωνή (νουβέλα του Ν. Λαπαθιώτη)

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2011

Η νουβέλα του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη «Κάπου περνούσε μια φωνή», με υπότιτλο «Σελίδες μιας Αθήνας περασμένης», που είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες στο περιοδικό Νέα Εστία το 1940, κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Ερατώ», σε δική μου φιλολογική επιμέλεια. Αν παρακολουθείτε το ιστολόγιο, θα ξέρετε ότι από καιρό ασχολούμαι με τη ζωή και το έργο του Ν. Λαπαθιώτη, αλλά αυτό είναι το πρώτο λαπαθιωτικό βιβλίο «μου».

Ο Λαπαθιώτης δημοσίευσε τη «Φωνή» το 1940, αλλά η υπόθεση εκτυλίσσεται το 1915. Πρωταγωνιστούν νεανικές παρέες, εργατόπαιδα του Παγκρατιού και άλλων συνοικιών της Αθήνας, κορίτσια του μοδιστράδικου, ένας αδικαίωτος έρωτας και μια υποδόρια ομοφυλοφιλική έλξη.

Τη νουβέλα την είχα παρουσιάσει στον παλιό μου ιστότοπο (τώρα πια δεν είναι διαθέσιμη, αλλά υπάρχει στον ιστότοπο του ΕΚΕΒΙ). Για την έκδοση σε βιβλίο έχω προσθέσει εκτενή επιλεγόμενα, περίπου 60 σελίδων, όπου προσπαθώ να συνδέσω τη «Φωνή» με το υπόλοιπο έργο του Λαπαθιώτη, καθώς και αναλυτικό χρονολόγιο του ποιητή, με πολλά στοιχεία που δεν έχουν ως τώρα δημοσιοποιηθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 25 Σχόλια »

Ο Γολγοθάς και η Οδύσσεια

Posted by sarant στο 18 Απριλίου, 2011

Μια και μπήκαμε στη Μεγάλη βδομάδα (κάποιοι θα έλεγαν ότι έχουμε μπει εδώ κι ένα χρόνο τουλάχιστον) ταιριάζει να βάλουμε κι ένα άρθρο με γλωσσικό-πασχαλινό θέμα. Κι επειδή τις μέρες γύρω από το Πάσχα θα είμαι στην Κέρκυρα και μάλλον δεν θα έχω σύνδεση, το άρθρο μπαίνει σήμερα. Βέβαια, τις περισσότερες πασχαλινές λέξεις τις έχουμε ήδη συζητήσει σε περσινό άρθρο (που επαναλαμβάνεται εδώ), ενώ σε άλλο άρθρο έχουμε αναφερθεί στα ημερολογιακά του Πάσχα. Μένει όμως τουλάχιστον μια πασχαλινή λέξη, η οποία κατά σύμπτωση φαίνεται αρκετά ταιριαστή με τη γενικότερη κατάσταση που περνάει η χώρα μας, και σ’ αυτήν θ’ αφιερώσω το άρθρο: ο Γολγοθάς.

Γολγοθάς είναι ο λόφος της Ιερουσαλήμ όπου σταυρώθηκε, σύμφωνα με τους ευαγγελιστές, ο Ιησούς. Το όνομα παραδίδεται και στα τέσσερα Ευαγγέλια, π.χ. στον Ιωάννη (και συγνώμη για το πολυτονικό): Παρέλαβον οὖν τὸν Ἰησοῦν·  καὶ βαστάζων αὑτῷ τὸν σταυρὸν ἐξῆλθεν εἰς τὸν λεγόμενον Κρανίου Τόπον, λέγεται Ἑβραϊστὶ Γολγοθᾶ, ὅπου αὐτὸν ἐσταύρωσαν, καὶ μετ’ αὐτοῦ ἄλλους δύο ἐντεῦθεν καὶ ἐντεῦθεν, μέσον δὲ τὸν Ἰησοῦν. ἔγραψεν δὲ καὶ τίτλον Πιλᾶτος καὶ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ σταυροῦ· ἦν δὲ γεγραμμένον, Ἰησοῦς ὁ Ναζωραῖος ὁ βασιλεὺς τῶν Ἰουδαίων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 50 Σχόλια »

Δυο «στρατευμένα» ποιήματα του Ν. Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 31 Οκτωβρίου, 2010

Μια και σήμερα έχουμε την επέτειο των γενεθλίων του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, και επιπλέον είναι και Κυριακή, σκέφτηκα να ανεβάσω, σε διακαναλική παρουσίαση, ένα άρθρο για άγνωστες πτυχές της ζωής του ποιητή. Λέω «διακαναλική», επειδή το άρθρο δημοσιεύεται ταυτόχρονα στον ποιητικό ιστότοπο poiein.gr. Να πω επίσης ότι το ίδιο θέμα εκτίθεται πιο περιληπτικά, αλλά με ένα επεισόδιο παραπάνω, σε άρθρο μου στο περιοδικό «Μικροφιλολογικά».

Σαν σήμερα, πριν από 122 χρόνια, το 1888 δηλαδή, γεννήθηκε ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης. Παίρνοντας λοιπόν τη σκυτάλη από τον φίλο Βαγγέλη Ψαραδάκη, ο οποίος συνήθιζε στις επετείους της γέννησης και του θανάτου του Λαπαθιώτη να παρουσιάζει στο Ποιείν άγνωστες πτυχές της ζωής και του έργου του, θα τιμήσω τα γενέθλια του ποιητή με μια μικρή μελέτη για δυο «στρατευμένα» ποιήματα του Λαπαθιώτη που γράφτηκαν (πράγμα σπάνιο) ως παρέμβαση στο άμεσο πολιτικό γίγνεσθαι της Ελλάδας, το πρώτο φανερά, το δεύτερο κρυφά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λαπαθιώτης, Μικροφιλολογικά, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , | 27 Σχόλια »

Μια μπίρα στον κύριο Χαρμίδη!

Posted by sarant στο 24 Οκτωβρίου, 2010

Για την ορθογραφία μερικών λέξεων έχει χυθεί πολύ μελάνι -ευτυχώς όχι αίμα. Όταν κυκλοφόρησε το λεξικό Μπαμπινιώτη το 1998, πέρα από τη βουλγαροπεριπέτεια που έκανε τόσο καλό στις πωλήσεις του, πολλοί έπαθαν ηθικό πανικό όταν διαπίστωσαν ότι το αυγό και το αυτί γράφονταν αβγό και αφτί και το θεώρησαν πλεκτάνη κατά της γλώσσας μας -κούνια που τους κούναγε, αφού η ίδια ορθογραφία είχε προταθεί από τον συντηρητικότατο Γ. Χατζιδάκι. Λίγο αργότερα, είχαμε άλλον μεγάλο καβγά για το ορθοπ*δικός -δεν γράφω ε ή αι διότι υπάρχουν άνθρωποι που είναι ικανοί να σου κόψουν την καλημέρα αν το γράψεις διαφορετικά απ’ ό,τι προτιμούν εκείνοι΄η λέξη αυτή εξάπτει περίεργα τα πάθη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Λαπαθιώτης, Μεταμπλόγκειν, Ορθογραφικά, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , , , , | 75 Σχόλια »

Το κτήνος είναι και κωφόν

Posted by sarant στο 17 Οκτωβρίου, 2010

Τις Κυριακές συνηθίζω να βάζω θέματα λογοτεχνικά, οπότε τέτοιο σκέφτηκα και για σήμερα. Από μιαν άποψη πρόκειται για ξαναζεσταμένο φαγητό, αφού το άρθρο βασίζεται σε κείμενο που έχω ανεβάσει στον ιστότοπό μου, υπάρχει όμως κι ένα καινούργιο στοιχείο.

Στα χαρτιά του Βάρναλη βρέθηκε και ένα αντίτυπο από την πρώτη έκδοση του Φωτός που καίει, όπως το είχε δώσει στον πρωθυπουργό Μιχαλακόπουλο κάποιος καλοθελητής, γεμάτο υποτιμητικά και δήθεν αγανακτισμένα σχόλια, για να τιμωρήσει τον Βάρναλη. Ο Γ. Κατσίμπαλης, συγγενής του πρωθυπουργού, συνηγόρησε υπέρ του Βάρναλη, κι ο Μιχαλακόπουλος του έδωσε το επίμαχο αντίτυπο, κι αυτός το χάρισε στον Βάρναλη. Αριστερά βλέπετε φωτογραφία του εξωφύλλου, με τα χειρόγραφα σχόλια του εθνικόφρονα ρουφιάνου, όπως δημοσιεύεται στην τελευταία (2003) έκδοση του Φωτός που καίει από τον Κέδρο σε υποδειγματική επιμέλεια Γιάννη Δάλλα.

Όπως ξέρουν όσοι ασχολούνται με τον Βάρναλη, ο ποιητής κυκλοφόρησε το Φως που καίει σε πρώτη έκδοση στην Αλεξάνδρεια το 1922 , με το ψευδώνυμο Δήμος Τανάλιας. Το ψευδώνυμο το χρησιμοποίησε επειδή ήταν δημόσιος υπάλληλος, καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση, ήταν όμως φύλλο συκής, αφού όλοι ήξεραν τον πραγματικό συγγραφέα.

Το Φως που καίει συζητήθηκε εκτενώς από την κριτική. Ξαφνικά,  όπως συχνά συμβαίνει, χωρίς προφανή λόγο, τρία χρόνια μετά την κυκλοφορία του, ξεκίνησε από την εφημ. Εστία και εξαπλώθηκε μια εκστρατεία που επιδίωκε να τιμωρηθεί ο Βάρναλης επειδή, όντας εκπαιδευτικός, έγραφε κατά της Πατρίδας και της Θρησκείας.

Πράγματι, το αρμόδιο πειθαρχικό συμβούλιο τιμώρησε τον Βάρναλη με εξάμηνη παύση. Στη συζήτηση που έγινε στη Βουλή, κάποιοι βουλευτές ζήτησαν την οριστική του απόλυση, αλλά ο πρωθυπουργός Αλ Ανδρ. Μιχαλακόπουλος δήλωσε αναρμόδιος για το θέμα αφού το αρμόδιο συμβούλιο επέβαλε μόνο την ποινή της εξάμηνης παύσης. Ταυτόχρονα, κυκλοφόρησε κείμενο διαμαρτυρίας για την τιμωρία του Βάρναλη -ή μάλλον δύο κείμενα, ένα στην Αθήνα (που το υπόγραφαν και πολιτικοί, π.χ. ο Γ. Παπανδρέου – μπορείτε να το δείτε εδώ) και ένα στην Αλεξάνδρεια (με την υπογραφή και του Καβάφη). Τελικά όμως, πριν εκπνεύσει η ποινή της εξάμηνης παύσης είχε κηρυχθεί η δικτατορία του Πάγκαλου, η οποία και απέλυσε οριστικά τον ποιητή.

Αργότερα, ο Βάρναλης έκανε νέα έκδοση του ποιήματός του, την οποία υπογράφει με το όνομά του. Είναι αυτή που κυκλοφορεί σήμερα. Η δεύτερη έκδοση διαφέρει ριζικά από την πρώτη, σε σημείο που δεν θα ήταν άστοχο να μιλήσουμε για δυο διαφορετικά έργα. Για να πάρετε μια γεύση από την πρώτη έκδοση, παραθέτω στον ιστότοπό μου το τρίτο μέρος από το Φως που καίει του Δήμου Τανάλια, που τόσο ερέθισε τους συντηρητικούς το 1925. Στο Φως που καίει του Κ. Βάρναλη ο ελεύθερος στίχος έχει μετατραπεί σε ρίμα και μέτρο και απουσιάζει η περίφημη «Καταδίκη των ποιητών» (το τελευταίο κομμάτι).

Ας γυρίσουμε στο εξώφυλλο και στις σημειώσεις του εθνικόφρονα ρουφιάνου. Επειδή μπορεί να μη διαβάζονται καλά, τα χειρόγραφα σχόλια λένε τα εξής:

Βάρναλης, καθηγητής εις την Παιδαγωγικήν Ακαδημίαν, δηλαδή την αυθαίρετον Σχολήν του Γληνού.

Εάν επιθυμείτε και έχετε καιρόν αναγνώσατέ το όλον, αλλά πάντως αναγνώσατε τας σελίδας 40 (τελευταίον στίχον) 53 όπου υβρίζει την Παναγίαν, τέλος δε από της σελίδος 61 μέχρι τέλους.

Το κτήνος αυτό είναι Βουλγαρικόν. Είναι και κωφόν. Εν τούτοις, επειδή είναι μαλλιαρόν, εν γνώσει των πίστεών του, το απέστειλαν δις ή τρις υπότροφον!

Ο Βάρναλης ήταν πράγματι βαρήκοος, ενώ ο χαρακτηρισμός Βουλγαρικόν κτήνος μάλλον εννοεί το ότι ο Βάρναλης είχε γεννηθεί στην Ανατολική Ρωμυλία (και όχι ότι ήταν αριστερός μια και το 1925 δεν αποκαλούσαν Βούλγαρους τους κομμουνιστές). Για τον υπερσυντηρητικό, βλέπετε, η αναπηρία είναι ένδειξη ότι κάποιο αμάρτημα πρέπει να έκανε ο ανάπηρος (ή οι γονείς του) για να τιμωρηθεί από τον πάνσοφο Θεό. Και, παρόλο που η εθνικοφροσύνη έσκιζε τα ρούχα της, υποτίθεται, για τον εκτός συνόρων ελληνισμό, δεν έπαυε να αποκαλεί Βούλγαρους τους ομογενείς από τη Ρωμυλία.

Ως πρόσφατα, δεν ήξερα ποιος ήταν ο εθνικόφρων ρουφιάνος, που δεν κατονομάζεται στην έκδοση του Κέδρου. Ξεφυλλίζοντας όμως παλιές εφημερίδες, και ως συνήθως άλλο πράγμα ψάχνοντας, έπεσα πάνω σε ένα ρεπορτάζ του νεαρού τότε Φώντα Λάδη, στην Αυγή του 1965, από μια εκδήλωση τιμητική για τον Βάρναλη, που τότε είχε περάσει τα ογδόντα, και στην οποία εκτέθηκαν και διάφορα ενθύμια που είχε στα χαρτιά του ο ποιητής, μεταξύ των οποίων και το επίμαχο αντίτυπο. Στην Αυγή ο Βάρναλης είχε αναφέρει ότι ο ρουφιάνος ήταν ο Ευστράτιος Κουλουμβάκης (1872-1958), βουλευτής Οιτύλου που έκανε και υπουργός. Υπερσυντηρητικός και αντιδημοτικιστής, αλλά αντιμοναρχικός, ο Κουλουμβάκης ήταν επιφανές στέλεχος των βενιζελικών κομμάτων -αργότερα επρόκειτο να εξελιχθεί σε κομμουνιστοφάγο και απολογητή των ταγματασφαλιτών. Αυτό είναι και το καινούργιο στοιχείο σε σχέση με την παλιότερη δημοσίευσή μου.

ΥΓ Ο Κουλουμβάκης και δημόσια δεν τσιγκουνευόταν τους χαρακτηρισμούς. Το 1930 έστειλε στο περιοδικό Πειθαρχία, που το εξέδιδε ο φιλελεύθερος δημοσιογράφος Γ. Λύχνος, επιστολή στην οποία μεταξύ άλλων γράφει: Όταν γράφωνται άρθρα διακηρύττοντα ως ηθικότητα την επίβασιν πάντων επί πασών, δηλαδή την κατάλυσιν της οικογενείας, πηγής πασών των αρετών, εν αγνοία ότι η ρύθμισις της ισχυροτάτης γενετησίου ορμής είνε η πασών μεγίστη εις πολιτισμόν πρόοδος του ανθρώπου, όταν γράφωνται άρθρα, εν αγνοία στοιχειωδών της επιστήμης και της ιστορίας δογμάτων, σαρκάζοντα πάσαν περί έθνους αντίληψιν και καταλύοντα πάσαν πατριωτικήν αφοσίωσιν … όταν αχαλίνωτοι εις τας στήλας σας οργιάζουν ο Καρζής, ο Σερούιος, ο Λαπαθιώτης, ανθρώπινα ομοιώματα, μωρότατοι, αμαθέστατοι, αναρχικώτατοι, δύνασθε, εάν θέλετε, να με πληροφορήσετε, πόθεν έρχεσθε και πού πηγαίνετε;

Ο Ν. Λαπαθιώτης στη δική του απάντηση, αρκέστηκε να σχολιάσει: Αλήθεια τι γυρεύει αυτό το φάντασμα του παρελθόντος αναμεταξύ μας; Υπάρχει ακόμα; Κι’ εγώ, που δεν πίστευα ποτέ μου στους βρυκόλακες…


Posted in Ελευθερία του λόγου, Μικροφιλολογικά, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 36 Σχόλια »

Το είδατε καλά το αρνάκι; -και μερικά ακόμα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Σεπτεμβρίου, 2010

Καιρός για μερικά μεζεδάκια, μια και είναι κάμποσος καιρός που δεν έχω σερβίρει. Προς το παρόν, δείτε καλά τη φωτογραφία αριστερά, που όμως αφορά το τελευταίο μεζεδάκι της πιατέλας μας.

Κατά σύμπτωση, τα περισσότερα σημερινά μεζεδάκια έχουν μεταφραστική χροιά. Το πρώτο από αυτά το πήρα από μια συζήτηση στη Λεξιλογία. Στο τεύχος Σεπτεμβρίου του Athens Review of Books, ο φίλος Χ. Μαραβέλιας κάνει μια συντριπτική κριτική στη μετάφραση ενός πολύ σημαντικού βιβλίου, του βιβλίου του Τζον Τσάντγουϊκ, Η αποκρυπτογράφηση της Γραμμικής Β, από τις εκδόσεις Ενάλιος. Εκλεκτό μέλος της Λεξιλογίας σκάναρε τις τέσσερις (!) σελίδες της κριτικής του Μαραβέλια, και μπορείτε να τις βρείτε εδώ (Πρώτη σελίδα, δεύτερη σελίδα, τρίτη σελίδα, τέταρτη σελίδα). Όπως θα δείτε, ο Μαραβέλιας είναι αυστηρός, αλλά το δίκιο του είναι βουνό: η μετάφραση είναι εγκληματικά κακή -και δυστυχώς δεν είναι η πρώτη φορά που ο συγκεκριμένος εκδοτικός οίκος τα θαλασσώνει (συγνώμη για το λογοπαίγνιο). Εδώ μάλιστα το θέμα είναι ακόμα πιο σοβαρό αν σκεφτούμε ότι υπήρχε δόκιμη ελληνική μετάφραση, του 1962, για την οποία μάλιστα ο συγγραφέας είχε εκφράσει την ικανοποίησή του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 125 Σχόλια »

Ένα περίεργο άγνωστο κείμενο για τον Γιώργο Κοτζιούλα

Posted by sarant στο 18 Σεπτεμβρίου, 2010

Λυπάμαι, αλλά σήμερα θα σας παρουσιάσω ένα εντελώς ανεπίκαιρο άρθρο. Σαββατοκύριακο άλλωστε είναι, έχουμε τράτο να διαβάσουμε και κάτι όχι άμεσα επίκαιρο. Για μένα βέβαια είναι, κατά κάποιον τρόπο, επίκαιρο, διότι το ανακάλυψα πρόσφατα. (Για μερικούς συγγραφείς, όπως είναι ο Ν. Λαπαθιώτης ή ο Γ. Κοτζιούλας ή ο Άβλιχος, έχω συνεχώς τις κεραίες μου ανοιχτές και όποιο κείμενο δικό τους βρω ή αναφορά σ΄αυτούς, το καταγράφω). Λοιπόν, στο βραχύβιο περιοδικό Πυρσός του 1928 (έβγαλε τρία τεύχη, μετά μετονομάστηκε σε Νέοι), διαφορέτικό από τον Πυρσό του 1917, βρήκα ένα άγνωστο κείμενο για τον Γιώργο Κοτζιούλα, γραμμένο από τον Χαρίλαο Παπαντωνίου. Ένα υμνητικό κείμενο, περίεργο όμως.

Ο Κοτζιούλας την εποχή εκείνη είναι 19 χρονώ, φοιτητής στη Φιλοσοφική, πάμφτωχος. Για να συντηρηθεί στην Αθήνα κάνει «παραδόσεις» (ιδιαίτερα θα λέγαμε σήμερα). Αργότερα θα πιάσει δουλειά διορθωτή σε περιοδικά και από τις στερήσεις και την κόπωση θα γίνει φυματικός. Παρόλο που είναι τόσο νέος, έχει ήδη στο ενεργητικό του κάμποσες δημοσιεύσεις, τόσο σε έντυπα της Ηπείρου όσο και σε αθηναϊκά (στο Μπουκέτο έχω βρει ποιητικές μεταφράσεις του δημοσιευμένες ήδη το 1925, όταν ήταν 16χρονος, προφανώς σταλμένες από την Άρτα ταχυδρομικώς).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κείμενα, Λογοτεχνία, Μικροφιλολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 10 Σχόλια »

Λαπαθιώτης – Καραγάτσης, η δεύτερη «συνάντηση»

Posted by sarant στο 7 Αυγούστου, 2010

Σε ένα κείμενο που έχω στον ιστότοπό μου, και που δεν το έχω μεταφέρει στο ιστολόγιο συν τοις άλλοις επειδή είναι πολύ μεγάλο, παραθέτω και συμπληρώνω ένα άρθρο της Άντειας Φραντζή για μια «ιδιότυπη συνάντηση» του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη με τον Μ. Καραγάτση το 1939-1940. Το κείμενο αυτό μπορείτε να το διαβάσετε ολόκληρο, εγώ εδώ θα δώσω μια πολύ σύντομη περίληψη της υπόθεσης. Λοιπόν, το 1939, δημοσιεύεται στα «Νεοελληνικά γράμματα» ένα διήγημα του Καραγάτση. Λίγο αργότερα, ο λόγιος Κ. Φριλίγγος, εβραϊστής, επισημαίνει ευγενικά μια ανακρίβεια στο διήγημα. Ο Καραγάτσης, όπως συνήθιζε, απαντάει μάλλον αγενώς, οπότε ακολουθεί ανταπάντηση του Φριλίγγου. Στον καβγά παρεμβαίνουν, υπέρ Φριλίγγου, ο νεαρός φοιτητής Στ. Γιαννακόπουλος, πολύ γνωστότερος αργότερα ως Πέτρος Ανταίος, και ο Ναπ. Λαπαθιώτης. Ο Καραγάτσης ρίχνει τους τόνους και δηλώνει τη μεγάλη επιθυμία του να λύσει την παρεξήγηση με τον Λαπαθιώτη. Η συνέχεια ακολουθεί σε ιδιωτική αλληλογραφία.

Στο αρχείο Καραγάτση υπάρχουν δύο επιστολές Λαπαθιώτη, πολύ ενδιαφέρουσες, από τις οποίες μαθαίνουμε ότι σχεδίαζαν να συναντηθούν αλλά μάλλον δεν συναντήθηκαν. Πάντως, λέει στο άρθρο η Άντεια Φραντζή, στα τέλη του 1943, δυόμιση μήνες πριν αυτοκτονήσει, ο Λαπαθιώτης θα αφήσει σαφέστατους υπαινιγμούς για την τάση «ενός νέου λογογράφου» να ανοίγει καβγάδες για αυτοδιαφήμιση. Ωστόσο, παραλείπει η Ά.Φ. μιαν άλλη «συνάντηση» Λαπαθιώτη-Καραγάτση, με πολύ σαφέστερους υπαινιγμούς, λίγους μήνες νωρίτερα, την άνοιξη του 1943. Αυτήν σκοπεύω να σας παρουσιάσω στο σημείωμα αυτό, που βγήκε μεγάλο, αλλά ίσως αποτελέσει ενδιαφέρον ανάγνωσμα μέσα στην καλοκαιρινή χαλάρωση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία, Μικροφιλολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 43 Σχόλια »

Τρία στιγμιότυπα από την προσέγγιση του Λαπαθιώτη με το κομμουνιστικό κίνημα

Posted by sarant στο 11 Απριλίου, 2010

Το περιοδικό μικροΦιλολογικά βγαίνει στη Λευκωσία δυο φορές το χρόνο και ασχολείται, όπως και ο τίτλος του υπονοεί, με ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες της ιστορίας της λογοτεχνίας μας, δίνοντας βέβαια έμφαση σε θέματα κυπριακού ενδιαφέροντος. Κάθε τόσο βγάζουν επίσης ειδικά αφιερωματικά τεύχη, τα Μικροφιλολογικά Τετράδια. Ένα τέτοιο πρόσφατο τεύχος ήταν αφιερωμένο στα σατιρικά στιχουργήματα του Λαπαθιώτη, ο οποίος, να θυμίσω, είχε κυπριακή καταγωγή -ο εκ πατρός παππούς του ήταν Κύπριος αν και ο πατέρας του είχε γεννηθεί στην Ελλάδα.

Το τεύχος αυτό είχε εξαντληθεί στα αθηναϊκά βιβλιοπωλεία, οπότε… έβαλα μέσον. Χάρη σε φίλους του ιστολογίου, βρήκα τη διεύθυνση του Λευτέρη Παπαλεοντίου που είναι ο υπεύθυνος έκδοσης, και τον παρακάλεσα να μου το στείλει. Χάρη στην ανταλλαγή των ηλεμηνυμάτων γνωριστήκαμε και έτσι έγραψα κι εγώ δυο «μικροφιλολογικά», λαπαθιωτικού ενδιαφέροντος, που δημοσιεύτηκαν στο τεύχος 27 των μικροΦιλολογικών (άνοιξη 2010). Παρουσιάζω εδώ το ένα από αυτά τα σημειώματα, που βασίζεται ενμέρει σε προηγούμενο άρθρο μου, που είχε δημοσιευτεί παλιότερα στην Αυγή και αναδημοσιευτεί εδώ.

Στην πρόσφατη παρουσίαση σατιρικών στίχων του Ν. Λαπαθιώτη (επιμ. Λ. Παπαλεοντίου, Μικροφιλολογικά τετράδια αρ. 7, Λευκωσία 2009), γίνεται λόγος και για την ανοικτή επιστολή του Λαπαθιώτη προς τον αρχιεπίσκοπο Αθηνών, που δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη (6 Αυγ. 1927). Ωστόσο, οι επαφές του Λαπαθιώτη με το αριστερό και το κομμουνιστικό κίνημα, και ειδικότερα με τον Ριζοσπάστη, είχαν ξεκινήσει πολύ νωρίτερα. Θα αναφερθώ σε τρεις από αυτές που δεν είναι και τόσο γνωστές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Μικροφιλολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 7 Σχόλια »

Κλασική ηλιθιότητα και παριζιάνοι καραγκιόζηδες: τρία φαρμακερά μπιλιέτα του Ν. Λαπαθιώτη

Posted by sarant στο 21 Φεβρουαρίου, 2010

Σε μια συζήτηση που έγινε προχτές στο ιστολόγιο και που μοιραία πέρασε και σε άλλα μονοπάτια, όπως τόσο γοητευτικά ξεστρατίζουν οι συζητήσεις αυτές, ο αγαπητός Αλφρέδος Νέανδρος (Alfred Neumann λέγεται αλλά είπα να τον εξελληνίσω) ανέφερε δυο φαρμακερά σημειώματα που έστειλε ο Ναπολέων Λαπαθιώτης στην εφημ. Εστία το 1937.

Το πρώτο από αυτά στάλθηκε (ίσως) στις 3 Δεκεμβρίου 1937, λίγες μέρες μετά τον θάνατο του Παύλου Νιρβάνα (28.11.1937) που έγραφε το χρονογράφημα στην Εστία:

«Εστία», χωρίς Νιρβάνα, τι προορισμόν έχει; Για να πληροφορεί τους αφελείς της αναγνώστες για την… “ΚυμβελίνΗν” του Σαίκσπηρ;!-
Αλλά, θα μου πείτε, είναι η εφημερίς «των ενοικιαστηρίων»… Έχετε δίκιο! Το λησμόνησα!-
[3 ΧΙΙ 37 Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Λαπαθιώτης, Μικροφιλολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 11 Σχόλια »

Εναντίον της κοινωνικής αθλιότητος και της βλακείας που μας περικυκλώνει

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2009

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στη χτεσινή κυριακάτικη Αυγή (18.10.2009) με υπότιτλο «Ο ποιητής Ναπολέων Λαπαθιώτης και το κομμουνιστικό κίνημα: ένα άγνωστο ντοκουμέντο». Το αναδημοσιεύω εδώ χωρίς αλλαγές, μόνο με προσθήκη δύο λινκ.

Ο Λαπαθιώτης σε σκίτσο του Αντώνη Πρωτοπάτση

Ο Λαπαθιώτης σε σκίτσο του Αντώνη Πρωτοπάτση

Τα τελευταία χρόνια έχει αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον για τον «καταραμένο» ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, με επανεκδόσεις του ποιητικού του έργου, δεκάδες μελοποιήσεις ποιημάτων του (ο ερευνητής Β. Ψαραδάκης έχει καταμετρήσει 54 μελοποιήσεις!), με αρκετά βιβλία και μία ταινία αφιερωμένα στη ζωή του, στο «έμψυχο ποίημα» του Λαπαθιώτη. Το αξιοπερίεργο είναι ότι αυτό γίνεται ενώ έχουν φύγει από τη ζωή όσοι γνώρισαν προσωπικά τον ποιητή· δηλαδή, φορείς της ανακάλυψης του Λαπαθιώτη είναι κατά κύριο λόγο νεότεροι μελετητές, που γεννήθηκαν μετά την αυτοκτονία του τον Γενάρη του 1944.

Μια παράμετρος που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η σχέση του Λαπαθιώτη με το κομμουνιστικό κίνημα. Σύμφωνα με τις περισσότερες βιογραφίες του, ο Λαπαθιώτης, αρχικά ένθερμος βενιζελικός (συμμετείχε, όπως και ο πατέρας του συνταγματάρχης Λεων. Λαπαθιώτης, στο κίνημα της Εθνικής Άμυνας), βαθμιαία προσέγγισε τους κομμουνιστές στα μέσα της δεκαετίας του 1920· πολλοί αναφέρουν ως πρώτη εκδήλωση αυτής της προσέγγισης την ανοιχτή επιστολή που δημοσιεύει ο Λαπαθιώτης στον Ριζοσπάστη τον Αύγουστο του 1927,  και με την οποία ζητεί από τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών να τον διαγράψει από το ορθόδοξο ποίμνιο. Στη συνέχεια, το 1929, ο Λαπαθιώτης ήρθε σε οξύτατη σύγκρουση (μέσα από τις στήλες του λαϊκού Μπουκέτου) με τον φίλο του Χ. Παπαντωνίου, με αφορμή μια περιφρονητική φράση του τελευταίου για τον κομμουνισμό και για τα έργα του κομμουνιστή συγγραφέα Κ. Παρορίτη. Το 1932 ο Λαπαθιώτης δημοσιεύει στο αριστερό περιοδικό Νέοι Πρωτοπόροι το πεζό τραγούδι «Τραγούδι για το ξύπνημα του προλεταριάτου«. Τέλος, το 1943, σύμφωνα με πληροφορίες που πρώτος ο Τάσος Βουρνάς κατέθεσε προδικτατορικά στην Αυγή, ο Λαπαθιώτης συνδέθηκε με τους αντάρτες του εφεδρικού ΕΛΑΣ και τους χάρισε τα όπλα του πατέρα του.

Η συμπάθειά του προς τον κομμουνισμό φαίνεται και σε πολλούς στοχασμούς που κατέγραφε κατά καιρούς και που έχουν βρεθεί στα χαρτιά του, όπως: «Η κομμουνιστική κοινωνία είναι το τελευταίο ατού της ταλαιπωρημένης ανθρωπότητας. Αν αποτύχει και σ’ αυτό, δεν της μένει παρά να επιστρέψει στο σκοτάδι και την αποκτήνωση» (γράφτηκε στις 23.11.1932).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαπαθιώτης, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , , , | 54 Σχόλια »