Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ν. Μπογιόπουλος’

Η εχθροπάθεια, το μίσος κι ένα επικίνδυνο νομοσχέδιο

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2011

Μια προειδοποίηση: ακολουθεί σεντόνι. Προς  στιγμή σκέφτηκα να βάλω μόνο το πρώτο μισό, και το υπόλοιπο άλλη μέρα, αλλά θα ήταν αναπόφευκτο η συζήτηση να μην περιοριστεί εκεί, οπότε τελικά το έβαλα όλο. Δεύτερη προειδοποίηση: περισσότερο σκέψεις κάνω, έχω κι εγώ αμφιβολίες για κάποια από αυτά που λέω. Αν όμως διαφωνείτε, παρακαλώ να το πείτε ευθαρσώς, πάλι φίλοι θα είμαστε.

Η εχθροπάθεια μπήκε ορμητικά στη ζωή μας με το νέο νομοσχέδιο για την ποινική καταπολέμηση του ρατσισμού, που ετοιμάζει το Υπουργείο Δικαιοσύνης· αν δείτε τα σχόλια στη σχετική συζήτηση στον ιστότοπο opengov, ή και αλλού, θα προσέξετε ότι πολύς κόσμος θεωρεί πως πρόκειται για νεολογισμό, για λέξη που κατασκευάστηκε επί τούτου, ίσως και με πονηρό σκοπό. Ομολογώ ότι κι εγώ, μέχρι πρόσφατα, την αγνοούσα: πρώτη φορά διάβασα γι’ αυτήν στο εξαιρετικό σημείωμα της Λεξιλογίας, και ύστερα, σε κείμενο ειδικού, αλλά όχι απρόσιτο για τον αμύητο, στο σημείωμα του Ηλεδικηγόρου (εννοώ τον e-lawyer).

Η εχθροπάθεια λοιπόν, δεν είναι ανύπαρκτη λέξη. Την έχουν όλα τα μεγάλα λεξικά μας εκτός από ένα, το πιο διαδεδομένο, το λεξικό Μπαμπινιώτη. Σύμφωνα με τον Κουμανούδη, που συμπεριέλαβε τη λέξη στη Συναγωγή νεολογισμών του, το 1900, πρώτος φαίνεται να τη χρησιμοποίησε ο Ευγένιος Βούλγαρις, το 1817. Ο Κουμανούδης καταγράφει μερικές ανευρέσεις της λέξης τον 19ο αιώνα και μάλιστα ψέγει τον Βηλαρά ο οποίος, σε ένα ποίημά του, την μετέτρεψε σε οχτροπαθιά (πάντως δεν το έκανε από μαλλιαρικό avant la lettre φανατισμό, αλλά για να του βγει το μέτρο, βλ. εδώ Βατραχομυομαχία, στίχο 204).

Υπάρχει λοιπόν η εχθροπάθεια, αλλά τι σημαίνει; Σύμφωνα με το ΛΚΝ, που την χαρακτηρίζει «σπάνια», σημαίνει «πάθος εναντίον του εχθρού». Κατά το λεξικό του Παπύρου, εχθροπάθεια είναι «εχθρικό πάθος, εχθρική διάθεση εναντίον κάποιου, ισχυρή ή έμμονη έχθρα, μίσος». Τα ίδια περίπου (ή ακριβώς) με τον Πάπυρο λένε και τα παλιότερα λεξικά του Σταματάκου και του Δημητράκου. Ο ορισμός που δίνεται από το νομοσχέδιο δεν ξέρω αν βοηθάει και πολύ: Στον παρόντα νόμο, ο όρος «εχθροπάθεια» θα πρέπει να νοηθεί ως αναφερόμενος τόσο στην καλλιέργεια όσο και στην εξωτερίκευση αισθημάτων μίσους και αντιπαλότητας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ελευθερία του λόγου, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 476 Σχόλια »

Και πάλι για τη βαρβαρότητα

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2009

rosaΈγραψα εδώ τις προάλλες για τον θόρυβο που έγινε σε σχέση με το σύνθημα «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα». Επισήμανα ότι από τη μετάφραση που έδωσε στη στήλη του ο Στάθης Σταυρόπουλος (στην οποία τον βοήθησε η Νάντια Βαλαβάνη), έλειπε η αναφορά στο όνομα του Ένγκελς. Την ίδια μέρα με μένα, ο Χρήστος ο Μόρφος στο δικό του μπλογκ παρέθεσε όλο  το χωρίο (στα αγγλικά) και υπογράμμισε την παράλειψη της αναφοράς στον Ένγκελς, την οποία εμμέσως πλην σαφώς απέδωσε σε πονηρούς σκοπούς. Εμμέσως, διότι δεν λέει τι εννοεί, αλλά σαφώς αφού λέει ότι «πτύει» τους δυο μεταφραστές, τον Στάθη και τη Νάντια Βαλαβάνη δηλαδή (όταν φτύνεις στα καθαρευουσιάνικα, η ροχάλα είναι πιο κομιλφώ, φαίνεται). Δεν ξέρω αν ο Μόρφος είδε από εμένα την επισήμανση ότι λείπει ο Ένγκελς, τα άρθρα μας είναι σχεδόν ταυτόχρονα· εγώ το άρθρο του δεν το είχα δει, τώρα το βλέπω· νομίζω πως το δικό μου δημοσιεύτηκε λιγάκι πρωτύτερα, αλλά δεν διεκδικώ τα… πρωτοτόκια. Πιθανότατα πρόκειται για ανεξάρτητα δημοσιεύματα. Εγώ πάντως δεν θεωρώ αξιόμεμπτη την παράλειψη του ονόματος του Ένγκελς και εξήγησα (πολύ συνοπτικά, ίσως) γιατί: επειδή δεν έχει βρεθεί κανένα χωρίο του Ένγκελς στο οποίο να διατυπώνεται ρητά το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , , | 17 Σχόλια »