Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Οδ. Ελύτης’

Το αιγινήτικο είναι νοστιμότερο! (επαυξημένη επανάληψη)

Posted by sarant στο 29 Αυγούστου, 2012

Φωτογραφία παρμένη από tofistiki.wordpress.com

Τις προάλλες ρίξαμε τα φιστίκια, φιστίκια σαν κι αυτά της φωτογραφίας -ή μάλλον και αυτά της φωτογραφίας, που είναι παρμένη από το ιστολόγιο του μακαρίτη του πατέρα μου, που τώρα το κρατάει η αδελφή μου η Λένα. Ρίξαμε, θα πει «μαζέψαμε», αλλά αυτό το ρήμα χρησιμοποιούν οι περισσότεροι για τη συγκομιδή των φιστικιών, η οποία γίνεται με ραβδισμό.

Το «ρίξαμε» που χρησιμοποιώ είναι καταχρηστικό -τα έριξαν οι εργάτες, η δική μου συμμετοχή ήταν να τους δίνω νερά και μπίρες από το ψυγείο. Παλιότερα, που τα φιστίκια τα είχαμε μόνοι μας, πάλι εργάτες έρχονταν αλλά δουλεύαμε κι εμείς κανονικά, όμως εδώ και κάμποσα χρόνια, που κουράστηκε ο πατέρας μου, τα φιστίκια τα έχουμε «κολιγικά», που σημαίνει ότι κάποιος (που λέγεται κολίγας, επιβίωση της παλιάς λέξης με τροποποιημένη σημασία) τα φροντίζει όλο το χρόνο (κλάδεμα, πότισμα, λίπασμα κτλ.) βάσει συμφωνίας που προσδιορίζει ποιες δαπάνες ανήκουν στον ιδιοκτήτη και ποιες στον κολίγα, και παίρνει ένα ποσοστό της συγκομιδής. Το ποσοστό αυτό παλιά ήταν 50%, αλλά τώρα τελευταία έχει γίνει 60% «και δεν βρίσκεις» (εννούν κολίγα) όπως άκουσα να λένε.

Τα φιστίκια τα μαζεύουν, όπως είπα, με ραβδισμούς, περίπου όπως παραδοσιακά τις ελιές (αν και για τις ελιές έχουν βγει βραχύσωμες ποικιλίες που επιτρέπουν μάζεμα αυτοματοποιημένο, με μηχανήματα). Στρώνουν πανιά από κάτω απ’ τα δέντρα και 3-4 εργάτες μαζί ραβδίζουν τα κλαριά κοντά στους «κούνους», όπως λέγονται τα «τσαμπιά» με τους καρπούς -η λέξη «κούνος» προφανώς βγαίνει από το «κώνος». Το χτύπημα θέλει ρέγουλα και τέχνη, να ρίξεις κάτω τον ώριμο καρπό χωρίς να τραυματίσεις το δέντρο (και χωρίς να πέσουν τα φιστίκια πολύ μακριά, έξω από τα στρωμένα πανιά. Μετά σέρνουν με προσοχή τα πανιά κάτω από άλλο δέντρο, και κάθε τόσο, όταν γεμίζουν, τα αδειάζουν σε τσουβάλια. Φυσικά, το ράβδισμα δεν ρίχνει μόνο ώριμο καρπό, ρίχνει και άγουρα ή τζούφια φιστίκια, ρίχνει και φύλλα. Μετά από κάθε δέντρο, οι εργάτες ίσως κάνουν μια πρώτη διαλογή, πετάνε έξω φύλλα και τέτοια, αλλά αδρομερώς, δεν χασομεράνε σ’ αυτό. Αν το συνεργείο έχει και πιτσιρίκια, μαζεύουν τη χαμάδα, δηλ. τα φιστίκια που έχουν πέσει στο χώμα, έξω από τα πανιά. (Αυτή τη δουλειά την έχω κάνει κι εγώ μικρός -ράβδισμα όχι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Δημήτρης Σαραντάκος, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , | 126 Σχόλια »

Ο χακεμένος Ισοκράτης και μερικά ακόμα προεκλογικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Μαΐου, 2012

Η προεκλογική περίοδος τέλειωσε, αύριο ψηφίζουμε, το σημερινό άρθρο αναπόφευκτα είναι προεκλογικό και εθιμικά θα έχει μεζεδάκια, άρα: προεκλογικά μεζεδάκια, όπως είχαμε και την προηγούμενη βδομάδα. Ομολογώ ότι δεν έψαξα να βρω μαργαριτάρια και λάθη στις ομιλίες των πολιτικών αρχηγών και των υποψήφιων βουλευτών, κι έτσι ο τίτλος «προεκλογικά» δεν είναι απόλυτα ακριβής, περισσότερο χρονολογικός είναι ο προσδιορισμός.

Ωστόσο, πριν από λίγο άκουγα τον Ευάγγ. Βενιζέλο που μιλούσε στην κεντρική προεκλογική συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ στο Σύνταγμα, να λέει: «Το ΠΑΣΟΚ δεν θα γίνει δεκανίκι οποιουδήποτε». Δεν λέω ότι είναι λάθος, αλλά εγώ, που δεν έχω τον τρόμο της διπλής άρνησης, θα έλεγα «δεν θα γίνει δεκανίκι κανενός». Να διευκρινίσω ότι τρόμος της διπλής άρνησης είναι μια σχετικά καινούργια γλωσσική ασθένεια, που κάνει μερικούς να αποφεύγουν τη διπλή άρνηση (δεν είδα κανέναν, δεν μου είπε τίποτα, δεν θα γίνει ποτέ αυτό) είτε από επιρροή των αγγλικών είτε από νοσταλγία της αρχαιότροπης καθαρεύουσας. Πράγματι, στην καθαρεύουσα, και μάλιστα όχι την απλή, θα πεις «ουδένα είδα, ουδέν είπε, ουδέποτε θα γίνει». Όσο λάθος είναι όμως να γράψεις «ουδένα δεν είδα», άλλο τόσο είναι και το «κανέναν είδα», και μάλιστα χειρότερο γιατί εύκολα οδηγεί σε παρανόηση. Το «δεν θα γίνει δεκανίκι οποιουδήποτε» δεν είναι ακριβώς ίδια περίπτωση -αν και κάποιος σχολαστικός θα έλεγε πως διαφέρει από το ‘κανενός». Δεν θα γίνει δεκανίκι «οποιουδήποτε» θα μπορούσε να νοηθεί ότι σημαίνει πως θα γίνει δεκανίκι μόνο ορισμένων, αλλά όχι και του πρώτου τυχόντα, όχι όποιου κι όποιου. Όταν λέμε «δεν πάω οπουδήποτε» δεν εννοούμε «δεν πάω πουθενά», έτσι δεν είναι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 67 Σχόλια »

Το αιγινήτικο είναι νοστιμότερο!

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2011

 

Φωτογραφία από το μπλογκ του Ερασιτέχνη (amateurdecuisine.blogspot.com)

Ποιο; Μα, το φιστίκι φυσικά! Βέβαια, παρόλο που το φιστίκι Αιγίνης έχει πλέον προστατευόμενη ονομασία προελεύσεως αναγνωρισμένη από την ΕΕ (όπως και τα φιστίκια Μεγάρων, πάντως), δεν πρέπει να σκεφτούμε ότι ο καρπός έχει πολλούς αιώνες ιστορίας στην Αίγινα: μόλις στις αρχές του 20ού αιώνα άρχισε να καλλιεργείται συστηματικά στο νησί –και στην Ελλάδα γενικότερα.

Πατρίδα της φιστικιάς είναι η κεντρική Ασία, ενώ στην ανατολική Μεσόγειο αυτοφυή είναι δυο δέντρα της ίδιας οικογένειας, η αγριοφιστικιά ή τσιτσιρεβιά ή τριμιθιά, που είναι η τερέβινθος ή τέρμινθος των αρχαίων, και ο σχίνος, που μια ποικιλία του είναι και το μαστιχόδεντρο της Χίου. Τα φιστίκια οι αρχαίοι τα έμαθαν στην ελληνιστική εποχή· ο Θεόφραστος πρώτος μιλάει για ένα δέντρο της Ασίας, χωρίς να το κατονομάζει, όμοιο με την τέρμινθο αλλά με διαφορετικό καρπό, περίπου σαν το αμύγδαλο αλλά νοστιμότερο· ασφαλώς μιλάει για τη φιστικιά. Πρώτος που κατονομάζει τον εξωτικό καρπό είναι ο Νίκανδρος, του 2ου αιώνα π.Χ., ο οποίος στα «Θηριακά» του γράφει ότι τα πιστάκια μοιάζουν με τα αμύγδαλα. Ο Διοσκουρίδης βρίσκει «ευστόμαχα» τα πιστάκια της Συρίας, αλλά, παρόλο που υπάρχουν μαρτυρίες ότι η φιστικιά εισήχθη στην Ιταλία επί Ρωμαίων, στην κυρίως Ελλάδα δεν φαίνεται να ευδοκίμησε η καλλιέργειά της και, μέχρι τον 19ο αιώνα, τα φιστίκια γίνονταν εισαγωγή από το Χαλέπι, δηλαδή τη Συρία. Στην Αττική άρχισαν να καλλιεργούνται από το 1860 και μετά, πρώτα στο κτήμα Παυλίδη στο Ψυχικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Δημήτρης Σαραντάκος, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , | 66 Σχόλια »

Μηνολόγιον Ιανουαρίου

Posted by sarant στο 3 Ιανουαρίου, 2011

Τις ευχές για την καινούργια χρονιά τις είπαμε, όμως στην αρχή κάθε μήνα έχουμε καθιερώσει και το Μηνολόγιο, οπότε τώρα παίρνει αυτό σειρά. Όπως πάντα, το φτιάχνει ο πατέρας μου, Δημ. Σαραντάκος.

Αν νομίζετε ότι κάποιο από τα στοιχεία είναι λάθος ή αν θέλετε να προσθέσετε γεγονότα, μπορείτε στα σχόλια να το επισημάνετε. Πάντως, σε καναδυό περιπτώσεις η επέτειος είναι κανονικά την προηγούμενη ή την επόμενη μέρα’ αυτό έγινε ενγνώσει του μηνολόγου.

Να πω όμως κι εγώ κάτι, μια και σήμερα, 3 Ιανουαρίου, συμπληρώνονται 100 χρόνια από τον θάνατο του Παπαδιαμάντη. Λοιπόν, το Υπουργείο Πολιτισμού αν δεν κάνω λάθος ανακήρυξε έτος Ελύτη το 2011, μια και φέτος έχουμε τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Οδυσσέα Ελύτη (στις 2 Νοεμβρίου 1911). Δεν θέλω να βάλω σε αντιπαράθεση τον Ελύτη με τον Παπαδιαμάντη αλλά να επισημάνω αφενός ότι ο Παπαδιαμάντης έχει διπλή επέτειο (100 χρόνια από τον θάνατο αλλά και 160 από τη γέννησή του) και αφετέρου ότι το ίδιο υπουργείο της γκλαμουριάς και της σαπουνόφουσκας «χρωστάει» στον Παπαδιαμάντη από το 2001 (τότε ήταν 150 χρόνια από τη γέννηση) όταν προτίμησε να ανακηρύξει έτος Εμπειρίκου (100 χρόνια από τη γέννησή του) ίσως επειδή ο Εμπειρίκος είχε ζωντανούς φίλους και συγγενείς. Δεν πειράζει, όπως το 2001 έγινε ντε φάκτο έτος Παπαδιαμάντη (από πλευράς εκδόσεων και εκδηλώσεων), έτσι μπορεί να γίνει και το 2011.


Σα   1 Της πρασίνης τσόχας
Κυ  2 Έναρξις αγώνος ανυπακοής και μη βίας υπό Μαχάτμα Γκάντι
Δε   3 + Κοίμησις Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, συγγραφέως των ταπεινών
Τρ   4 + Νικολάου Γύζη τελευτή
Τε   5 Γενέσιον Σωκράτους του φιλοσόφου
Πε   6 Εφεύρεσις τηλεγράφου υπό Μορς
Πα  7 Ανακάλυψις των δορυφόρων του Διός υπό Γαλιλαίου
Σα   8 + Γαλιλαίου τελευτή και Ναπολέοντος Λαπαθιώτη αυτοκτονία
Κυ  9 + Θεοφίλου Καΐρη του μεγάλου διδασκάλου τελευτή
Δε 10 Νίκη Θρασυβούλου κατά των τριάκοντα τυράννων
Τρ 11 Γενέσιον Νικολάου Καββαδία του μαρκονιστή
Τε 12 + Μαρίκας Νίνου, της των Ελλήνων ψαλμωδού
Πε 13 Το «Κατηγορώ» του Αιμιλίου Ζολά
Πα 14 Της Αλκυόνης· και τελευτή Γρηγορίου Ξενοπούλου του Ζακυνθίου
Σα 15 Γενέσιον Ιωάννου Ποκελέν ή Μολιέρου, ηθοποιού και συγγραφέως
Κυ 16 + Ευστρατίου Αναστασέλλη του σκωπτικού
Δε 17 Γενέσιον Βενιαμίν Φραγκλίνου
Τρ 18 + Βασιλείου Τσιτσάνη, λαϊκού μουσουργού
Τε 19 Γενέσιον Εδγάρδου Άλλαν Πόε
Πε 20 + Κοίμησις Χρήστου Καπράλου
Πα 21 Των τριών Λάμδα
Σα 22 Γενέσιον Λόρδου Βύρωνος, του φιλέλληνος ποιητού
Κυ 23 Γενέσιον Αντωνίου Γκράμσι
Δε 24 + Αμεδαίου Μοντιλιάνι
Τρ 25 Γενέσιον Γεωργίου Ζαμπέτα, του μεγάλου διασκεδαστού
Τε 26 Του Ολοκαυτώματος
Πε 27 + Κοίμησις Ιωσήφ Βέρντι
Πα 28 + Κοίμησις Θεοδώρου Δοστογέφσκι
Σα 29 + Θανή Αλεξάνδρου Πούσκιν, του ποιητού
Κυ 30 +Μεθοδίου Ανθρακίτου, του διαφωτιστού
Δε 31 + Αλεξάνδρου Υψηλάντου τελευτή

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , , | 72 Σχόλια »