Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ουγγαρία’

Ο Ρένος Αποστολίδης, ο Καζαντζάκης και οι συκοφαντίες

Posted by sarant στο 16 Μαΐου, 2017

Και σήμερα θα έχουμε άρθρο σχετικό με τον Καζαντζάκη, μετά το προχτεσινό που το αφιερώσαμε στην Οδύσειά του.  Σήμερα, παρόλο που δεν είναι Κυριακή, διότι το θέμα μας δεν είναι φιλολογικό όπως θα δείτε.

Με την πρόσφατη φασαρία για το χαμένο σίγμα της Οδύσειας του Καζαντζάκη, έγιναν στα κοινωνικά μέσα συζητήσεις για τον μεγάλο λογοτέχνη, και σε αυτές είδα να αναπαράγεται, και μάλιστα πάνω από μία φορά, κάτι που το θεωρώ ψευδές, αποτέλεσμα συκοφαντίας. Κι επειδή ένας βασικός σκοπός του ιστολογίου είναι ανασκευάζει μύθους, ψέματα και λαθροχειρίες, γράφω το σημερινό σημείωμα.

Λοιπόν, η άποψη που είδα να διατυπώνεται στις διαδικτυακές αυτές συζητήσεις είναι ότι, όταν έγινε η σοβιετική επέμβαση στην Ουγγαρία το 1956, ο Καζαντζάκης χαιρέτισε τον σοβιετικό στρατό.

Η μοναδική πηγή γι’ αυτόν τον ισχυρισμό είναι μια τηλεοπτική συνέντευξη του Ρένου Αποστολίδη, που θα τη δούμε παρακάτω. Παλιότερα είχα αντέξει να δω αυτη την εκπομπή, που υπάρχει σε συνέχειες στο Γιουτούμπ και ειχα ερευνήσει το θέμα, χωρίς να βρω την παραμικρή τεκμηρίωση για τον ισχυρισμό του Αποστολίδη. Βλέποντας τώρα ότι ο ισχυρισμός έχει γίνει πιστευτός, αφού τον επανέλαβαν δυο ή τρεις διαφορετικοί συνομιλητές μου, αποφάσισα να γράψω το σημερινό άρθρο.

Πρέπει εκ προοιμίου να δηλώσω ότι έχω κάκιστη ιδέα για τον Ρένο Αποστολίδη (1924-2004), σε ηθικό κυρίως επίπεδο. Ο λόγος για τον οποίο έχω αυτή την κάκιστη ιδέα δεν είναι η αφόρητη έπαρσή του, που στάζει από την οθόνη μόλις τον δείτε να μιλάει για λίγο, δεν είναι ότι εισέβαλε στη Βουλή επικεφαλής ακροδεξιών τραμπούκων το 1964 ούτε ότι συνεργάστηκε με τη δικτατορία επιβάλλοντας σε όλες τις εφημερίδες να δημοσιεύουν διηγήματα από την ανθολογία του.

Αυτό που για μένα είναι ασυγχώρητο αμάρτημα είναι ότι το 1996, όταν ήταν αρχηγός της ΝΔ ο Μιλτιάδης Έβερτ, και γινόταν θόρυβος στις εφημερίδες για τα σαρδάμ του και την (υποτιθέμενη ή πραγματική, δεν θα το συζητήσω τώρα) πνευματική του ανεπάρκεια, ο Ρένος Αποστολίδης βγήκε και δήλωσε ότι είχε μαθητή τον 15χρονο Μιλτιάδη Έβερτ στο γυμνάσιο στην Ε’ Οκταταξίου και ότι ο μαθητής του ήταν «κάκιστος, ο χειρότερος που είχα στη ζωή μου», ότι έγραφε την Ιαπωνία «Η Απονία», ότι «δεν ήξερε το αλφάβητο» και ότι «είχε στίγματα ιδιωτείας». (Συνέντευξη του Ρένου στο περιοδικό Γυναίκα τχ. 1126 και τα ίδια στον ραδιοσταθμο Flash, με ευρεία αναδημοσίευση στον Τύπο της εποχής). Αυτά τα θεωρώ απαράδεκτα, όχι επειδή σαράντα χρόνια μετά είναι αδύνατο να αποδειχτούν αλλά διότι διαρρηγνύουν την ιερή σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον δάσκαλο και στον μαθητή -το βρίσκω χειρότερο από το να βγει ο ιερωμένος και να σχολιάσει δημόσια κάτι που έμαθε στην εξομολόγηση ή ο γιατρός να κοινολογήσει το ιστορικό του ασθενή του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθροχειρίες, Πρόσφατη ιστορία, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 323 Σχόλια »

Ο στέφανος του Στέφανου

Posted by sarant στο 27 Δεκέμβριος, 2016

Το ιστολόγιο δημοσιεύει κατά καιρούς άρθρα αφιερωμένα σε βαφτιστικά ονόματα, κι αυτό θα κάνουμε και σήμερα, που γιορτάζουν ο Στέφανος και η Στεφανία. Είναι μια γιορτή κάπως παραμελημένη, έτσι όπως βρίσκεται στη σκιά των Χριστουγέννων, αλλά βέβαια όσοι έχουν δικούς τους ανθρώπους την ξέρουν καλά. Θα αφιερώσω το σημερινό άρθρο σε δυο καλούς φίλους που περιμένουν τον μονογενή τους από τα ξένα.

Ο Στέφανος είναι από τα λιγοστά κύρια ονόματα που συμπίπτουν απόλυτα με ένα ουσιαστικό, τον στέφανο. (Άλλο τέτοιο αντρικό όνομα είναι ο Άγγελος. Στα γυναικεία έχουμε περισσότερα: Σοφία, Πίστη, Αγάπη και Ελπίδα, ας πούμε, που γιορτάζουν και την ίδια μέρα).

Ο στέφανος είναι αρχαία λέξη, που προέρχεται από το ρήμα στέφω, ήδη ομηρικό. Επίσης αρχαία είναι η στεφάνη.

Στους τέσσερις μεγάλους αγώνες της αρχαιότητας οι νικητές έπαιρναν για έπαθλο έναν στέφανο, γι’ αυτό οι αγώνες αυτοί λέγονταν «στεφανίται αγώνες». Στα Ολύμπια το στεφάνι ήταν από αγριελιά, ο κότινος. Στα Πύθια ήταν δάφνινο, στα Νέμεα από αγριοσέλινο, ενώ στα Ίσθμια από πεύκο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Εορταστικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , | 243 Σχόλια »

242 πιατέλες με μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Οκτώβριος, 2016

Γιατί 242; Τι το περίεργο έχει αυτός ο αριθμός; Μήπως επειδή είναι το γινόμενο 22 x 11; Όχι. Απλώς, δεν έβρισκα τίτλο για τη σημερινή μας πιατέλα -το σημερινό άρθρο εννοώ- κι έπειτα πρόσεξα ότι το όνομα του αρχείου που δίνει η WordPress είναι meze-242. Στην πραγματικότητα, από τότε που άρχισε να λειτουργεί το ιστολόγιο έχουν δημοσιευτεί αρκετά περισσότερα άρθρα με μεζεδάκια αλλά στην αρχή έβαζα τυχαία ονόματα αρχείων και μόνο από ένα σημείο και μετά μού έκοψε να βάζω το τυποποιημένο «meze» και να έχω έτσι μιαν αρίθμηση.

* Και ξεκινάμε με ένα χτεσινό μεζεδάκι. Φίλος που διαβάζει εφημερίδες, μου έστειλε τον εξής τίτλο άρθρου από την Καθημερινή: Καρατομήθηκε εκ νέου ο Θανάσης Γιαννόπουλος.

Και εντάξει, είναι καθιερωμένη και λεξικογραφημένη η χρήση του ρήματος «καρατομώ» μεταφορικά, για να δηλωθεί η αποπομπή στελέχους από διευθυντική θέση που κατέχει -αλλά η κυριολεξία δεν παύει να υπάρχει έστω και στο περιθώριο, λέει ο φίλος μου, οπότε εύλογα ανακύπτει το ερώτημα: και πόσα κεφάλια έχει ο καρατομηθείς;

Ωστόσο, διστάζω να επικρίνω τον τίτλο, διότι σκέφτομαι μήπως αυτό ωθήσει τους υλατζήδες να βάζουν στο εξής εισαγωγικά στη λέξη -και όπως λέει η παροιμία, ανάρια τα εισαγωγικά, για να’ χουν νοστιμάδα.

 

* Διάβασα και το άρθρο, πάντως, κι έπιασα έναν μικρούλη σολοικισμό στη δήλωση του αποπεμφθέντος. Γράφει: «Η επιστημονική και πολιτική ιστορία μου καθιστούν επιβεβλημένη την προσφυγή μου στη Δικαιοσύνη επιφυλασσόμενος και κάθε άλλης νόμιμης αντίδρασής μου, καθώς θίγονται ευθέως η αξιοπρέπειά μου, η ηθική μου αλλά και η νομική πλευρά ζητημάτων.»

Αυτό το «επιφυλασσόμενος», ονομαστική απόλυτος, θαρρώ πως δεν στέκει. Το υποκείμενο της πρότασης είναι άλλο, δεν μπορεί να αλλάξει μεσοδρομίς. Βέβαια, δεν είναι και τόσο σοβαρό το λάθος.

Ίσως να φταίει, για πολλοστή φορά, η ονοματική σύνταξη. Με μια διατύπωση όπως «… με αναγκάζουν να προσφύγω στη δικαιοσύνη, επιφυλασσόμενος κτλ.» δεν υπάρχει θαρρώ πρόβλημα.

* Η μπογδανιά της εβδομάδας. Στην εκπομπή της Δευτέρας, στην αρχή-αρχή, ο Νομάρχης Ημιμαθείας άρχισε να λέει τι έγινε «σαν σήμερα» και έδειξε έναν κύριο με μουστάκες, «τον Ζαϊμη» (χωρίς μικρό όνομα, λες κι είναι Βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής), ο οποίος ήταν πρωθυπουργός τον Οκτώβριο του 1915, και ο οποίος αρνήθηκε την πρόταση των Άγγλων να μας δώσουν την Κύπρο αν μπαίναμε στον πόλεμο με το μέρος της Αντάντ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , | 203 Σχόλια »