Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Πάνος Ζέρβας’

Τωραρυθμιστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Δεκέμβριος, 2018

Αν δεν παρακολουθείτε την παραπολιτική ή τη μπλογκόσφαιρα, θα απορείτε με τη λέξη που έβαλα στον τίτλο του σημερινού μας πολυσυλλεκτικού άρθρου.

Οι άλλοι, θα υποθέσετε αμέσως, και σωστά, ότι γεννήθηκε από το πρόσφατο τιτίβισμα του Σταύρου Θεοδωράκη, αρχηγού του Ποταμιού, που το βλέπετε εδώ αριστερά. Μιλώντας σε παρουσίαση βιβλίου του Κ. Χατζηδάκη, πρότεινε «να αφαιρεθεί ο όρος μετά από το πολιτικό λεξιλόγιο. Η χώρα δεν χρειάζεται μεταρρυθμίσεις αλλά τωραρυθμίσεις».

Βέβαια, το «μετά» στη σύνθεση λέξεων δεν χρησιμοποιείται μόνο με χρονική σημασία, αλλά δηλώνει επίσης τη μεταβολή (ή «τωραβολή» αν επικρατήσει η άποψη του ΣΘ) ή τη μετάβαση (τωράβαση;). Πάντως, το λεκτικό εύρημα έδωσε αφορμή για πολλά ευφυολογήματα -όπως ότι παρατηρείται τωρατόπιση στις θέσεις του Ποταμιού. Γενικώς, χαθήκαμε στην τωράφραση.

(Παράπλευρο όφελος αυτής της πρότασης, αν επικρατήσει, είναι ότι με το πιτς φιτίλι θα δημιουργηθούν καμιά χιλιάδα νέες λέξεις κι έτσι θα έρθουμε πιο κοντά στον στόχο των 5 εκατομμυρίων λέξεων, οπότε θα μας διορίσει όλους στη Μάικροσοφτ ο Γκέιτς και θα τρώμε με χρυσά κουτάλια).

* Στα  σαββατιάτικα άρθρα μας σχολιάζουμε γλωσσικά ευτράπελα χωρίς να μπαίνουμε στην ουσία των ειδήσεων. Κι έτσι, θα δούμε τώρα ένα αστείο λάθος, ένα χοντρούτσικο μαργαριτάρι που όμως συνέβη κατά τον εξοργιστικό (κατά τη γνώμη μου) σχολιασμό μιας θλιβερής είδησης -και εννοώ τον τρόπο που αρκετά κανάλια και εν προκειμένω ο Σκάι πρόβαλαν την κακοποίηση του φερόμενου ως δολοφόνου της Ελένης Τοπαλούδη μέσα στις φυλακές.

Λοιπόν, σχολιάζοντας το βίντεο που δείχνει την κακοποίηση -και που κακώς προβλήθηκε- ο δημοσιογράφος λέει, περίπου στο 2.20 του αποσπάσματος, ότι αυτά συνέβησαν «κατά τη διάρκεια της μεσημεριανής κατάνυξης«.

Προφανώς ήθελε να πει «κατάκλισης» και δεν έβρισκε τη λέξη, και αφού τη νύχτα ο κόσμος κοιμάται, έβαλε την «κατάνυξη».

Βέβαια, κατάνυξη σημαίνει (σήμερα) κάτι εντελώς διαφορετικό, το «συναίσθημα βαθιάς ευλάβειας και ψυχικής ανάτασης, που συνοδεύει τις παραστάσεις και τις έννοιες του θείου και του μεταφυσικού κόσμου». Και ετυμολογικά δεν έχει άμεση σχέση με τη νύχτα αφού προέρχεται από το νύσσω (που σημαίνει κεντάω, τσιμπάω). Νυξ νιξ.

* Ωστόσο, αν θέλουμε να μπούμε και στην ουσία, δεν μπορεί να μη σχολιάσουμε ότι ο 19χρονος κατηγορούμενος κακοποιήθηκε στο κελί του (με βαρύτατες ευθύνες του σωφρονιστικού προσωπικού και της διεύθυνσηςπας των φυλακών) όχι μόνο και όχι τόσο επειδή φέρεται ως δράστης ενός στυγερού εγκλήματος αλλά και επειδή έχει καταγωγή από την Αλβανία.

Αντίθετα, ο 21χρονος κατηγορούμενος, ο γόνος καλής οικογενείας, όχι μόνο δεν υπέστη καμιά ενόχληση, αλλά και αποτελεί αντικείμενο μιας συντονισμένης, έστω και κραυγαλέας, προσπάθειας για ξέπλυμα και για να πέσει στα μαλακά -και να ξεχαστούν οι πολλαπλές μαρτυρίες για προηγούμενα επεισόδια που είχε προκαλέσει, με τραυματισμούς και βιαοπραγίες.

Πολύ χαρακτηριστικό το αγιοποιητικό ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε στο star.gr και σε άλλα μέσα, όπου μαθαίνουμε ότι ο 21χρονος Ροδίτης στρέφεται στον Θεό και ότι:

Όπως μάθαμε μάλιστα κατά την ολιγοήμερη παραμονή του στο Μεταγωγών, άρχισε να παίρνει φαρμακευτική αγωγή. Γεγονός που είναι πλέον εμφανές σε όλους όσοι τον βλέπουν από κοντά.

Αυτό που εντυπωσιάζει ωστόσο είναι η μεταστροφή που έχει συμβεί σ’ αυτόν τον νεαρό μετά τη στυγερή δολοφονία της Ελένης. Από μια ιδιαίτερα έντονη ζωή με ξενύχτια, ξέφρενα γλέντια, γυναίκες, γυμναστήρια, σούζες με μηχανές και επεισόδια, τώρα, σύμφωνα με μαρτυρίες, εμφανίζεται ως ενάρετος νέος και μιλάει συνέχεια για το θεό.

Χθες μάλιστα έλεγε στους αστυνομικούς του Μεταγωγών ότι, από εδώ και πέρα, θα υπάρχει πάντα μαζί του μόνο η Καινή Διαθήκη.

Θα είχε κανείς να παρατηρήσει πως όποιος κρατείται στο Μεταγωγών (κατηγορούμενος για βιασμό και δολοφονία, μάλιστα) είναι κομμάτι δύσκολο να επιδοθεί σε ξενύχτια, ξέφρενα γλέντια με γυναίκες και σούζες με μηχανές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Βουλή, Εκδηλώσεις, Μαργαριτάρια | Με ετικέτα: , , , , | 370 Σχόλια »

Το κάψιμο του Ιούδα, φροντιστήριο ρατσισμού (του Πάνου Ζέρβα)

Posted by sarant στο 13 Απρίλιος, 2017

Διαβάζω ότι σε διάφορες περιοχές της χώρας θα τελεστεί και φέτος ένα απεχθές (κατά τη γνώμη μου) έθιμο, το λεγόμενο «κάψιμο του Ιούδα» ή «κάψιμο του Εβραίου», ας πούμε στην Ερμιόνη, στην Άρτα, στο Λεβίδι, στην Κρήτη. Αλλού αυτό γίνεται ανήμερα του Πάσχα, αλλού τη Μεγάλη Παρασκευή ή το Μέγα Σάββατο. Το έθιμο είναι βεβαίως παλιό, αλλά πολλές φορές είχε ατονήσει και είχε σταματήσει να γίνεται, αναβίωσε δε σχετικά πρόσφατα (στην Ερμιόνη, ας πούμε, αναβίωσε το 1971 όπως διαβάζω σε ιστοσελίδα της δημοτικής αρχής).

Η Εκκλησία της Ελλάδος είχε καταδικάσει το έθιμο με αλλεπάλληλες εγκυκλίους αλλά σε μακρινές εποχές -το 1891, το 1910 ή το 1918, αλλά όχι πιο πρόσφατα. Κορυφαίοι λαογράφοι, όπως ο αείμνηστος Δημ. Λουκάτος, το έχουν αποδοκιμάσει και έχουν συμφωνήσει να μη γίνεται πια, μετά το Ολοκαύτωμα (γράφω μακριά από τα χαρτιά μου κι έτσι δεν έχω το ακριβές παράθεμα).

Θα μου πείτε, είναι έθιμο. Αλλά δεν είναι όλα τα έθιμα αυτομάτως αποδεκτά. Υπάρχουν έθιμα που, με τα σημερινά μέτρα, κρίνονται αναχρονιστικά, βλακώδη, υποτιμητικά για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, εγκληματικά: η βεντέτα, η έκθεση των ματωμένων σεντονιών μετά την πρώτη νύχτα του γάμου, η δημόσια διαπόμπευση ή ο λιθοβολισμός των μοιχών -η κλειτοριδεκτομή αν πάμε και σε άλλους τόπους. Και το κάψιμο του Εβραίου σε αυτήν την κατηγορία εμπίπτει. Ούτε «διορθώνεται» το έθιμο αν το εκσυγχρονίσουμε και το βαφτίσουμε «κάψιμο του τζιχαντιστή Ιούδα» όπως διάβασα πως έγινε πέρσι σε κάποιο κρητικό χωριό.

Αναδημοσιεύω λοιπόν ένα άρθρο του Πάνου Ζέρβα, αρχικά δημοσιευμένο στην… αείμνηστη Καλύβα και στη συνέχεια στο καινούργιο του ιστολόγιο. Βέβαια, πρόκειται για φωνή βοώντος εν τη ερήμω. Είναι πολλά τα λεφτά κι έτσι κατά πάσα πιθανότητα το φροντιστήριο ρατσισμού θα συνεχίσει να περνάει το άθλιο μήνυμά του και να δηλητηριάζει τις ψυχές…

H φωτογραφία, κι αυτή του Πάνου, προέρχεται από κάποιον Ιούδα της Χαλκιδικής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Λαογραφία, Πασχαλινά, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , , , | 197 Σχόλια »

Σόμπα, η πολυταξιδεμένη

Posted by sarant στο 19 Δεκέμβριος, 2013

sobaΣτο προχτεσινό μας άρθρο για το τζάκι είχαμε πολλά να πούμε για τα φρασεολογικά και τα λαογραφικά του τζακιού, αλλά όχι και τόσο πολλά για την ετυμολογία του. Υπάρχει όμως μια άλλη θερμαντική συσκευή, που κι αυτή έχει κατηγορηθεί ότι χρησιμοποιείται «ασκόπως» από… ασυνείδητους που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα αντί να κάτσουν στωικά να ξεπαγιάσουν, η οποία, ετυμολογικά μιλώντας, είναι από τις πιο πολυταξιδεμένες λέξεις του λεξιλογίου μας. Διότι σήμερα θα λεξιλογήσουμε.

Αυτή λοιπόν η πολυταξιδεμένη λέξη είναι η σόμπα, τουλάχιστον σύμφωνα με την επικρατέστερη θεωρία για την ετυμολογία της. Η σόμπα είναι από τα πιο πολυταξιδεμένα αντιδάνεια, έχει κάνει μια από τις πιο μακριές διαδρομές στο χρόνο και στο χώρο μέχρι να παλιννοστήσει. Στην αρχή της αλυσίδας υπάρχει μια λέξη πολυσήμαντη, η αρχαία λέξη τῦφος, που σήμερα σημαίνει μια ομάδα λοιμωδών παθήσεων, αλλά στην αρχαιότητα σήμαινε πολλά και διάφορα, πέρα από τη σημασία των ασθενειών, ανάμεσα στ’ άλλα τον ατμό, τον καπνό, την ομίχλη που σε τυφλώνει (άλλωστε από την ίδια ρίζα είναι και ο τυφλός), αλλά και την οίηση, την αλαζονεία. Εδώ υπάρχει κι ένα αρχαίο ανέκδοτο, ένα από τα πολλά του Διογένη. Ο κυνικός φιλόσοφος, λέει το ανέκδοτο, είχε πάει στην Ολυμπία για τους Αγώνες, και  βλέποντας μερικούς Ροδίτες να είναι πολυτελέστατα ντυμένοι, είπε «τῦφος τοῦτό ἐστιν», αλλά όταν μετά είδε Σπαρτιάτες με άθλια και λερωμένα ρούχα, είπε «ἄλλος οὗτος τῦφος».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 91 Σχόλια »

Χαζάιν (νιε) πιρούιτ

Posted by sarant στο 10 Απρίλιος, 2013

Ο τίτλος θα σας φαίνεται ακατανόητος, εκτός αν έχετε καλό μνημονικό και έχετε διαβάσει αρκετόν Καζαντζάκη ή παρακολουθείτε από παλιά τη μπλογκόσφαιρα. Τη φράση «χαζάιν πιρούιτ», παρμένη από τον πρόλογο μυθιστορημάτων του Καζαντζάκη, τη λάνσαρε στη μπλογκόσφαιρα ο φίλος Πάνος Ζέρβας της Καλύβας, μια εποχή που ήθελε να απαγκιστρωθεί από την καθημερινή αρθρογραφία στο ιστολόγιο για να αφιερωθεί σε άλλα, σοβαρότερα, γραψίματά του. Χρησιμοποίησε λοιπόν αυτή τη φράση, παρμένη από τον Καζαντζάκη, που δεν είναι στα ελληνικά, αυτό το καταλάβατε, αλλά στα ρώσικα, και σημαίνει «Ο νοικοκύρης διασκεδάζει», παρακάτω θα δούμε γιατί. Μου άρεσε κι εμένα αυτό το εύρημα, κι όταν πριν από ενάμιση-δυο χρόνια είχα θελήσει να κάνω κι εγώ μιαν ανάλογη διακοπή, για να καταπιαστώ με κάτι εξωϊστολογικά γραψίματά μου, ανάφερα το Χαζάιν πιρούιτ, μόνο που τη δική μου διακοπή την είχα ονομάσει, πιο πεζά, «Στάση για καφέ και για ξεκούραση«. Εκείνο τον Ιούνιο του 2011 το ιστολόγιο ανέβαζε 3-4 άρθρα τη βδομάδα, κάποια από αυτά συνεργασίες του πατέρα μου ή φίλων ή αναδημοσιεύσεις παλιότερων, και η ανάπαυλα έπιασε τόπο αφού σε εκείνο το διάστημα έβγαλα την πολλή δουλειά για τις Λέξεις που χάνονται και ένα ακόμα βιβλίο που θα κυκλοφορήσει (μεγάλη κουβέντα μην πεις) τις επόμενες εβδομάδες.

Αν ξαναφέρνω τώρα στο προσκήνιο το Χαζάιν Πιρούιτ, είναι για να αναγγείλω ένα παρόμοιο διάλειμμα, όμως πολύ μικρότερο από το προπέρσινο, ως την Κυριακή: δηλαδή δεν θα έχουμε καινούργια δικά μου άρθρα αύριο, την Παρασκευή και την Κυριακή, ενώ θα προσπαθήσω να ανεβάσω μερικά μεζεδάκια το Σάββατο. Ακόμα δεν έχω αποφασίσει αν θα ανεβάσω παλιότερα δικά μου άρθρα, ή αναδημοσιεύσεις από άρθρα άλλων που θα άξιζε να συζητηθούν εδώ, ή αν δεν θα ανεβάσω τίποτα -κλίνω προς τη δεύτερη λύση πάντως (πείτε και καμιάν ιδέα).

Χαζάιν πιρούιτ, είπαμε, σημαίνει ο νοικοκύρης διασκεδάζει. Ρώτησα και τον ρωσομαθή υπηρεσίας, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι είναι σωστά τα ρώσικα του Καζαντζάκη, αν και, είπε, το «πιρούιτ» είναι προφορικός τύπος, το πιο κομιλφό είναι «πιρούγιετ». Ο νοικοκύρης μπορεί να διασκεδάζει αλλά ο Νικοκύρης δεν κάνει το διάλειμμα για να διασκεδάσει, απλώς έχει να τηγανίσει κάτι θηριώδη ψάρια, με νύχια γαμψά. Κι έτσι, νιε πιρούιτ, δεν διασκεδάζει.

Η ιστορία όμως του Καζαντζάκη είναι ωραία, οπότε αξίζει να την παραθέσω κι εδώ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναγγελίες, Λογοτεχνία, Μεταμπλόγκειν, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 61 Σχόλια »