Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Πάνος Θεοδωρίδης’

Για την αγάπη της αλβανικής

Posted by sarant στο 13 Μαρτίου, 2019

Πριν από λίγο καιρό, τότε που άφησε τον μάταιο τούτο κόσμο ο φιλόλογος Σαράντος Καργάκος, διάβασα ξανά στα πεταχτά δυο βιβλία του που έχω στη βιβλιοθήκη μου, που τα είχε εκδώσει στη δεκαετία του ’80, την Αλεξία και την Αλαλία (Υπάρχει και τρίτο, η Αφασία, αλλά δεν το έχω).

Όπως δείχνει και ο τιτλος τους, πρόκειται για βιβλία γεμάτα με θρήνους, κοπετούς και κινδυνολογία για την αιωνίως θνήσκουσα ελληνική γλώσσα.

Βεβαια, επειδή ακριβώς από τότε έχουν περάσει 30+ χρόνια, εύκολα διαπιστώνουμε πως ευτυχώς δεν έχουν επιβεβαιωθεί οι προφητείες και οι διαπιστώσεις που περιέχουν τα βιβλία αυτά του Καργάκου, ας πούμε ότι οι νέοι συνεννοούνται με γρυλλισμούς ή ότι «οι μαθητές του αύριο θα θεωρούν τη “μουσική” ως θηλυκό του “μουσακά” [και] θα συγχέουν το έπος με το πέος». Να το έχουμε αυτό κατά νου όταν διαβάζουμε και τωρινές καταστροφολογικές προβλέψεις για τη γλώσσα.

Ωστόσο, πρόσεξα το εξής απόσπασμα στο βιβλίο Αλαλία του Σ. Καργάκου, σε ένα άρθρο του 1985 στο οποίο διεκτραγωδεί την κατάντια της νεολαίας, της κοινωνίας γενικότερα και της γλώσσας:

Κάποτε -πάνε πολλά χρόνια τώρα- λέγαμε με περισσή έπαρση: «Πας μη Έλλην βάρβαρος». Σήμερα αρχίζουμε να λέμε: «Πας Έλλην βάρβαρος». Ο εξαλβανισμός της γλώσσας μας είναι μια ζώσα πραγματικότητα. Σιγά-σιγά αρχίζουν να σπανίζουν οι λέξεις που δηλώνουν συναισθήματα: αγάπη, στοργή, τρυφερότητα.» (Αλαλία, σελ. 31)

Και εδώ έχει υποσημείωση, στην οποία υποστηρίζει ότι:

Η αλβανική είναι η μόνη γλώσσα απ’ό,τι ξέρω, που δεν έχει στο λεξιλόγιό της τη λέξη «αγάπη».

Αυτό φαίνεται εκ πρώτης όψεως εξωφρενικός ισχυρισμός. Αν ψάξουμε περισσότερο, διαπιστώνουμε πως όχι μόνο φαίνεται αλλά και είναι εξωφρενικός ισχυρισμός. Bέβαια, διατυπώθηκε το 1985, που η Αλβανία έκειτο μακράν και ούτε υπήρχε τρόπος να επαληθευτεί ή να διαψευστεί ένας τέτοιος ισχυρισμός. Αν ισχυριζόταν σήμερα σε άρθρο του κάποιος κάτι ανάλογο, θα αρκούσε να πληκτρολογήσουμε τη λέξη στο google translate για να δούμε ότι υπάρχει η αλβανική λέξη dashuri που σημαίνει «αγάπη».

Ίσως ο Καργάκος ήθελε να πει ότι τα αλβανικά δεν έχουν τη διάκριση ανάμεσα σε «αγάπη» και σε «έρωτα» που έχουν τα ελληνικά, εφόσον χρησιμοποιούν την ίδια λέξη για τις δυο έννοιες, αλλά αυτό δεν είναι ιδιαιτερότητα της αλβανικής. Ούτε στα αγγλικά (love) γίνεται η διάκριση, ούτε στα γαλλικά (amour). Θα έλεγα μάλιστα ότι οι περισσότερες γλώσσες δεν έχουν τη διάκριση που έχει η ελληνική.

Αυτά που έλεγε το google translate τα επιβεβαίωσα ρωτώντας και στην ομάδα Υπογλώσσια, όπου συμμετέχουν πολλοί αλβανόφωνοι και αλβανομαθείς. Κι έτσι καταρρίπτεται, δεν ήταν δα και δύσκολο, ο ισχυρισμός ότι η αλβανική δεν έχει λέξη για την αγάπη.

Αλλά δεν θα έγραφα άρθρο μονάχα για το θέμα αυτό. Όμως, από αγκάθι βγαίνει ρόδο -ή μάλλον απο έναν εξωφρενικά αβάσιμο ισχυρισμό μπορούμε να πούμε δυο λόγια για μια έκφραση που έχουμε στα ελληνικά, αν και μάλλον έχει παλιώσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Αιωνίως θνήσκουσα γλώσσα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 142 Σχόλια »

Προϊουλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2012

Μεζεδάκια, καθότι Σάββατο. Κι επειδή σήμερα είναι η τελευταία μέρα του μήνα, και αύριο έχουμε πρώτη του Ιούλη, προϊουλιανά. Αν το πανευρωπαϊκό είχε πάει αλλιώς, ώστε να περιμένω με περισσότερη αγωνία τον αυριανό τελικό, ίσως άλλαζα και τον τίτλο του άρθρου, αλλά μετά τώρα που ο τελικός είναι μεταξύ συμπατιριμένων όποιος και να κερδίσει μαγκιά του. Ας πούμε ότι έχουμε μια μικρή συμπάθεια προς τους Ιταλούς λόγω τυραννοκτονίας.

Μόλις έβαλε προχτές τη δεύτερη μπαλωθιά ο Μπαλωτέλης, έγραψα στο φέισμπουκ ένα σύνθημα σε ιταλικά της συμφοράς: cosí vi battono coloro che vi devono dei soldi (βασικά ci έγραψα αντί για vi, αλλά ήταν λάθος). Περίπου «έτσι σας κερδάνε αυτοί που σας χρωστάνε». Στο ίδιο πνεύμα, είχαμε γράψει εδώ πριν από λίγες μέρες, σε λατινικά της συμφοράς, χαμπέμους γκουμπέρνουμ, που πρέπει να είναι σωστό, αν και δεν είναι βέβαιο ποια λατινική λέξη αντιστοιχεί στην «κυβέρνηση»: gubernum, imperium, gubernatio ή administratio; Οι λατινομαθείς ας το συζητήσουν· πάντως είναι βέβαιο πως δεν είναι guvernum, όπως το έγραψε ο Σκάι τις προάλλες ενθουσιασμένος.

Πάντως κυβέρνηση αποκτήσαμε, αποκτήσαμε και υπουργό Οικονομικών έστω και σε δύο δόσεις, κι όταν έμαθε τον διορισμό του ο νέος υπουργός Οικονομικών, ο κ. Στουρνάρας, είπε στις κάμερες: Απλά, θέλω να ευχαριστήσω… Δεν θυμάμαι ποιον ευχαρίστησε, αλλά πρόσεξα ότι είπε «απλά» και όχι «απλώς» όπως υποτίθεται ότι είναι το σωστό. Υπουργοί, πρωθυπουργοί, ακαδημαϊκοί, καθηγητές πανεπιστημίου, συγγραφείς, φιλόλογοι, όλος ο κόσμος λέει και γράφει «απλά» κι όμως τα διάφορα γλωσσικά παρατηρητήρια και οι απανταχού λαθοθήρες επιμένουν ότι πρόκειται για λάθος χρήση, κι ότι το σωστό είναι «απλώς», διότι, τάχα, το «απλά» σημαίνει «με απλό τρόπο». Η λεπτή διάκριση μεταξύ του «απλά» και του «απλώς», που πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν είναι και πολύ παλιά διότι πριν από 100 χρόνια όλοι «απλώς» έλεγαν, έχει πια καεί, οι στάχτες της έχουν σκορπίσει στο Αιγαίο, αλλά Μπαμπινιώτηδες και λοιποί αρνούνται να το αναγνωρίσουν. Παρεμπιπτόντως, εγώ λέω «απλώς» αλλά το θεωρώ συνώνυμο του «απλά».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοκρισία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 60 Σχόλια »