Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Πέδρο Αλμοδόβαρ’

Τα λεξιλογικά της κρίσης ξανά

Posted by sarant στο 7 Δεκεμβρίου, 2015

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της Αυγής, στην τακτική μου στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Στη στήλη αυτή δημοσιεύω κάθε μήνα ένα άρθρο αφιερωμένο σε μια ή περισσότερες λέξεις που ακούστηκαν πολύ μέσα στον μήνα που πέρασε, αλλά τον Νοέμβριο δεν διέκρινα κάποια λέξη που να κυριάρχησε στην επικαιρότητα και ταυτόχρονα να έχει γλωσσικό ενδιαφέρον, οπότε έβαλα ένα άρθρο για την κρίση, μια λέξη που κυριαρχεί όχι απλώς τον τελευταίο μήνα αλλά τα τελευταία έξι χρόνια και για την οποία περιέργως δεν είχα γράψει άρθρο στην εφημερίδα. Το κακό είναι ότι το άρθρο αυτό είναι συντομευμένη μορφή παλιότερου άρθρου του ιστολογίου, που μάλιστα έχει μπει εδώ δύο φορές, την τελευταία το 2012, οπότε αρκετοί από εσάς θα έχετε ένα ελαφρό αίσθημα ντεζαβύ ή ίσως ντεζαλύ. Για να το απαλύνω αυτό, πρόσθεσα εδώ κι εκεί μερικά πράγματα.

Η εικόνα είναι από το ιστολόγιο των Ενθεμάτων. Πρόκειται για τον πίνακα Η κρίση του Σαμπίν Μπαλάσα.

the-crisisxlmediumΜια και στον μήνα που μας πέρασε δεν ξεχώρισε κάποια λέξη που να έχει γλωσσικό ενδιαφέρον αλλά και για την οποία να μην έχουμε ήδη γράψει, βρίσκω την ευκαιρία να διορθώσω μια σημαντική παράλειψη: τόσα χρόνια που υπάρχει αυτή η στήλη (αισίως κλείσαμε τα εφτά) έχει γράψει για λέξεις και λέξεις της επικαιρότητας, αλλά περιέργως ώς τώρα δεν έγραψε για τη μία λέξη που έχει σημαδέψει όλην αυτή την περίοδο. Θα το μαντέψατε, εννοώ τη λέξη κρίση, που ακούγεται συνεχώς, συχνά συνοδευόμενη από ένα προσδιοριστικό επίθετο ή ουσιαστικό, ας πούμε οικονομική κρίση ή κρίση χρέους.

Η λέξη κρίση έχει πολλές σημασίες· διότι, πέρα από την οικονομική κρίση, κρίση λέμε επίσης την ικανότητα να εκτιμούμε σωστά τις καταστάσεις, όπως ας πούμε στο κλισέ «ο λαός έχει μνήμη και κρίση» που αρέσκονται να λένε οι πολιτικοί (πάω στοίχημα πως από μέσα τους γελάνε εκείνη την ώρα), ή στις «ερωτήσεις κρίσεως» που μας έβαζαν στο σχολείο· επίσης, κρίση λέμε την κριτική, κρίση λέμε και την απόφαση του δικαστηρίου, Κρίση λέμε, με κεφαλαίο, τη Δευτέρα Παρουσία, («η ώρα της Κρίσεως»), αλλά και την αξιολόγηση π.χ. των αξιωματικών που έχουν τις ετήσιες κρίσεις τους· επίσης κρίση λέμε την ξαφνική και βίαιη επιδείνωση μιας αρρώστιας, και γενικά την εμφάνιση οξέων συμπτωμάτων, όπως κρίση άσθματος ή σκωληκοειδίτιδας ή νευρική κρίση, που μετεξέλιξή τους είναι η οικονομική κρίση και οι συναφείς (π.χ. ενεργειακή κρίση) αλλά και οι άλλες μεταφορικές χρήσεις της λέξης, όπως η κρίση συνείδησης ή η κρίση ταυτότητας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 240 Σχόλια »