Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Πέτρος Τατσόπουλος’

Ένα αυτοσχέδιο τσεκουράκι

Posted by sarant στο 15 Νοέμβριος, 2016

Το τσεκούρι είναι δάνεια λέξη, ήρθε στα ελληνικά από τη Δύση -αν και δεν της φαίνεται με πρώτη ματιά: αν θελήσουμε να ανασυστήσουμε την ετυμολογική διαδρομή, από το μεσαιωνικό τσεκούριον και το ελληνιστικό σεκούριον φτάνουμε στο λατινικό securis, που σήμαινε τον πέλεκυ. Αυτό το securis, παρά την ηχητική ομοιότητα, δεν έχει καμιά σχέση με την οικογένεια λέξεων του security. Προέρχεται από το ρήμα secare, που σημαίνει «κόβω, τέμνω», απ’ όπου προέκυψαν τα διάφορα section (τομέας) των αγγλικών και γαλλικών -και η σέχτα. Άλλο το γαλλικό secours και άλλο το τσεκούρι, και μόνο η μαντάμ Σουσού τα μπέρδευε, αφού ο Ψαθάς τη βάζει σε ένα επεισόδιο να κολυμπάει και να φοβάται πως θα πνιγεί και να φωνάζει «Ω τσεκούρ!» αφού θα ήταν πολύ μπασκλάς να κραυγάσει «Βοήθεια!»

Αλλά σήμερα δεν λεξιλογούμε -παρόλο που ξεκίνησα αντιγράφοντας τα ετυμολογικά του τσεκουριού από ένα παλαιότερο άρθρο. Δεν θα μιλήσω για το τσεκούρι αλλά για το τσεκουράκι. Το τσεκουράκι, θα έλεγε κανείς, είναι ένα μικρό τσεκούρι· αν μάλιστα είναι και αυτοσχέδιο, τότε πάει το μυαλό μας σε κανένα παιχνιδάκι, εντελώς ακίνδυνο, χωρίς καμιά σχέση με ένα πραγματικό τσεκούρι, σαν τις αυτοσχέδιες μπάλες που έφτιαχναν παλιά οι πιτσιρικάδες από πανιά και κουρέλια.

tsekouriΤο αυτοσχέδιο τσεκουράκι για το οποίο γίνεται λόγος είναι αυτό της φωτογραφίας, που τη βάζω σε μικρό μέγεθος διότι είναι πασίγνωστη, και είναι πασίγνωστη διότι ο νεαρός που φαίνεται στην άκρη δεξιά (πώς αλλιώς;) δεν είναι άλλος από τον Μαυρουδή (Μάκη) Βορίδη, έναν από τους στυλοβάτες της προηγούμενης κυβέρνησης Σαμαρά και από τους βαρόνους του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας.

Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη το 1985, όταν ο νεαρός Βορίδης,  φοιτητής της Νομικής τότε, ήταν γραμματέας της νεολαίας της ΕΠΕΝ. Η ΕΠΕΝ (Εθνική Πολιτική Ένωσις) ήταν ακροδεξιό πολιτικό κόμμα που είχε ιδρυτή και «πνευματικό ηγέτη» τον έγκλειστο στις φυλακές Κορυδαλλού πρωτοδικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο: ιδρύθηκε το 1984 και πήρε μέρος στις ευρωεκλογές του ίδιου έτους (πράγμα που προκάλεσε την οργή και την αποχώρηση του φυλακισμένου δικτάτορα) όπου μάλιστα πήρε ποσοστό 2,29% και εξέλεξε έναν ευρωβουλευτή, τον Χρύσανθο Δημητριάδη. Η νεολαία της είχε έντονη παρουσία σε τραμπούκικες ενέργειες, σαν κι αυτές που δείχνει η φωτογραφία.

Λέω «σαν κι αυτές που δείχνει η φωτογραφία», διότι από τον Μάκη Βορίδη έχει γίνει μια προσπάθεια για «ρετουσάρισμα» των πραγματικών περιστατικών της. Σε συνέντευξη που έδωσε το 2010 στην Καθημερινή (χειριστής πλυντηρίου ο Στέφανος Κασιμάτης), όταν ακόμα ήταν στέλεχος του ακροδεξιού ΛΑΟΣ, ο Βορίδης ισχυρίστηκε πως η διάσημη φωτογραφία πάρθηκε όταν τα γραφεία της ΕΠΕΝ είχαν δεχτεί επίθεση από αναρχικούς, και ο ίδιος, γραμματέας τότε, είχε κατεβεί να σώσει τραυματισμένο σύντροφό του -έχοντας το τσεκούρι για αμυντικό όπλο.

Στην πραγματικότητα, ο Βορίδης συγχέει δύο διαφορετικά γεγονότα. Όπως πειστικά έχει αποδείξει ο Τάσος Κωστόπουλος, η επίμαχη φωτογραφία δεν είναι παρμένη τότε, τον Νοέμβριο του 1985, αλλά αρκετούς μήνες νωρίτερα. Το ξέρει καλά, επειδή την είχε τραβήξει ο ίδιος το βράδυ της Κυριακής 12 Μαΐου 1985, γύρω στις 10:45 μ.μ., όταν μια διαδήλωση μερικών εκατοντάδων αντιεξουσιαστών, καθώς περνούσε μπροστά στα γραφεία της ΕΠΕΝ και ήταν περικυκλωμένη από τα ΜΑΤ, δέχτηκε επίθεση από ΕΠΕΝίτες με επικεφαλής τον Βορίδη. Χαρακτηριστικά, οι ΕΠΕΝίτες φώναζαν συνθήματα όπως «Ο Μάλλιος ζει, αυτός μας οδηγεί» και «Πινοσέτ – Πινοσέτ».

Μπορεί, βέβαια, ο βουλευτής να μη θυμάται καλά, μπορεί όμως να βρήκε βολικό αυτό το μπέρδεμα των δύο γεγονότων, διότι, κακά τα ψέματα, το τσεκούρι είναι πάντοτε τσεκούρι, αλλά διαφέρει αν το κρατάς αμυνόμενος (όπως στην αφήγηση Βορίδη) ή επιτιθέμενος.

Αλλά γιατί τα θυμάμαι όλα αυτά σήμερα, τριάντα χρόνια και βάλε μετά το γεγονός; Στο τσεκούρι (ή μάλλον τσεκουράκι, και δη αυτοσχέδιο) του Βορίδη αναφέρθηκε προχτές ο τ. βουλευτής (του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά πλέον σε άλλα ποτάμια και λιμάνια) Πέτρος Τατσόπουλος, καλεσμένος σε τηλεοπτική εκπομπή της Ελένης Μενεγάκη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Πρόσφατη ιστορία, Πολιτική, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 237 Σχόλια »

Πώς (δεν) ξεθάφτηκε ο Παπαδιαμάντης

Posted by sarant στο 18 Φεβρουαρίου, 2016

Στο άρθρο του περασμένου Σαββάτου είχα αναφερθεί και στην κόντρα του παρουσιαστή Κ. Μπογδάνου με τον δήμαρχο Ζακύνθου, με αφορμή τα όσα είπε ο πρώτος για τον Διονύσιο Σολωμό, χωρίς ωστόσο να μπω στην ουσία του θέματος. Σε συνέχεια αυτής της αντιπαράθεσης, ο παρουσιαστής προσκάλεσε τη Δευτέρα στην εκπομπή του τον συγγραφέα (και τ. βουλευτή) Πέτρο Τατσόπουλο για μια συζήτηση που ξεκίνησε από αυτή τη διένεξη αλλά επεκτάθηκε και σε άλλα θέματα.

Στη συζήτηση αυτή, ο Π. Τατσόπουλος ανέφερε ως γεγονός κάτι που μου φαίνεται ότι δεν αληθεύει -και επειδή το άκουσε αρκετός κόσμος, και αφού ένας από τους σκοπούς του ιστολογίου είναι και η αναζήτηση της αλήθειας και η ανασκευή μύθων ειδικά σε σχέση με τη γλώσσα και τη λογοτεχνία, θέλω να αφιερώσω το σημερινό άρθρο σε αυτό.

Το θέμα το έχω ήδη συζητήσει στο Φέισμπουκ, και μάλιστα με συμμετοχή του άμεσα εμπλεκόμενου, αλλά οι συζητήσεις του Φέισμπουκ έχουν το κακό ότι δεν διατηρούνται στην επιφάνεια και δεν γκουγκλίζονται (όταν γίνονται σε προσωπικές σελίδες), οπότε μεταφέρω εδώ κάποια πράγματα.

Λοιπόν, στην εκπομπή της Δευτέρας 15/2, ο Πέτρος Τατσόπουλος, που είναι πολύ καλός συζητητής κατά τη γνώμη μου, υποστήριξε ότι τις μεγάλες μορφές σαν τον Σολωμό δεν πρέπει να τις αντιμετωπίζουμε σαν ιερές αγελάδες, ότι έχουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά, άρα και ελαττώματα. Και συνέχισε λέγοντας πως ο Σολωμός ήταν «ένας βασανισμένος άνθρωπος, όπως εξίσου βασανισμένος άνθρωπος ήταν ο Παπαδιαμάντης».

Φτάνουμε στο σημείο που μας ενδιαφέρει. Λέει ο Τατσόπουλος (απομαγνητοφωνώ):

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Μεταμπλόγκειν, Παπαδιαμάντης, Τηλεοπτικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , | 234 Σχόλια »

Αναιμικό καρότο, τσουχτερό μαστίγιο

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2012

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε προχτές στην Αυγή της Κυριακής, στην τακτική μηνιάτικη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Η εικόνα είναι από την εφημερίδα.

Διάβασα τις προάλλες στην Αυγή ότι επιχειρείται να σταλεί στην Ελλάδα ένα μήνυμα «καρότου και μαστιγίου», ενώ αλλού θα είδατε τίτλους για «Μαστίγιο και καρότο στη σύνοδο κορυφής» ή «Καρότο και μαστίγιο από τους εταίρους», μια έκφραση που ακούγεται συχνά τον τελευταίο καιρό σαν χαρακτηρισμός της τακτικής που ακολουθούν οι εταίροι της Ε.Ε. απέναντι στην Ελλάδα και που μ’ αυτήν θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας σημείωμα.

Την έκφραση με το μαστίγιο και το καρότο πρέπει να την έχουμε δανειστεί τις τελευταίες δεκαετίες· λέμε επίσης για «καρότο και ραβδί», μια κάπως λιγότερο συχνή παραλλαγή, που δεν πρέπει να είναι η αρχική στα ελληνικά, παρόλο που αυτή ακριβώς αντιστοιχεί στην αγγλική stick and carrot, που φαίνεται να είναι και η αρχαιότερη γενικώς, αφού έχει καταγραφεί από το 1880, αν και μόνο μεταπολεμικά έγινε ευρέως γνωστή. Βέβαια, είτε με ραβδί είτε με μαστίγιο, η σημασία της έκφρασης δεν αλλάζει. Λέγεται για μια τακτική πειθάρχησης ή διαπαιδαγώγησης που συνίσταται στην εναλλάξ χρησιμοποίηση επιβραβεύσεων ή δελεαστικών μέσων (το καρότο) και τιμωρίας ή απειλών (το μαστίγιο ή το ραβδί). Η έκφραση με το ραβδί βέβαια αναφέρεται και σε μια συναφή μέθοδο παρακίνησης υποζυγίων: δένουν με σπάγγο ένα καρότο στην άκρη ενός ραβδιού και το κρεμάνε μπροστά στη μουσούδα του γαϊδάρου, ο οποίος υποτίθεται ότι θα τρέχει όλο και πιο γρήγορα (και μάταια) για να το πιάσει, αν και βέβαια τα πραγματικά υποζύγια δεν είναι τόσο ανόητα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 215 Σχόλια »