Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Παλαμάς’

Και βουργάρα η ψυχή μου και τουρκάλα

Posted by sarant στο 18 Ιανουαρίου, 2010

Ύστερα από απουσία μερικών μηνών, χτες η Καθημερινή είχε και πάλι άρθρο του Παντελή Μπουκάλα, το οποίο ήταν αφιερωμένο στη λαοσπολογική εκστρατεία των τελευταίων εβδομάδων ενάντια στο βιβλίο «Τι είναι η πατρίδα μας» της Θ. Δραγώνα (και της Ά. Φραγκουδάκη), με τα χαλκευμένα αποσπάσματα που αναπαράγονται με κοπυπάστη από το ένα «ελληνοκεντρικό» ιστολόγιο στο άλλο. Επειδή ο αγαπητός Παντελής έκανε και μια αναφορά στα «γκαιμπελικά μπλογκ των αγρυπνούντων ελληνοφυλάκων», περίμενα σήμερα ότι θα υπήρχαν αντιδράσεις -και υπήρξαν.

Ένα κείμενο που αναδημοσιεύτηκε σε αρκετά ιστολόγια ξεκινάει ως εξής:

Γράφει ο διανοητής στην Καθημερινή, ο απόφοιτος οδοντιατρικής και νεόκοπος ποιητής, γράφει λοιπόν αυτός ο ευκαιριακός φιλόσοφος – ούτε λίγο ούτε πολύ – ότι ο Παλαμάς είναι τουρκοβούλγαρος. Ρε ξεδιάντροπε, αφού την έγραψες που την έγραψες την ατιμία σου, γιατί δεν γράφεις πώς τελειώνει το ποίημα;

Στ’ όνομα εγώ θα ομώνω ενός Σουλτάνου,
και θα κρατώ ενός Τσάρου το τσεκούρι.
Όσο να βγει απ’ τη γη κανείς Μανιάκης,
κανείς Σκεντέρμπεης απ’ το μνημούρι,
κι απ’ το χαμό κανένας Καραϊσκάκης.

Ο ιστολόγος συμπληρώνει: Ώρες είναι να πεταχτεί καμιά Θάλεια να μας πει ότι ο Σκεντέρμπεης δεν ήταν Έλληνας! (Η μάνα του πάντως ήταν Σέρβα). Να σημειωθεί ότι αυτή είναι η εξευγενισμένη έκδοση. Στην αρχική του βερσιόν (που είναι λιγότερο διαδομένη) το κείμενο έχει περισσότερες και πιο αισχρές βρισιές. Το παραθέτω για να δούμε τον τρόπο σκέψης του ελληναρά. Για τον Παλαμά, ο Μπουκάλας έγραψε ότι τον τιμά: … για τον συντονισμό του με το ρεύμα της πραγματικής και όχι της μυθοπλασμένης Ιστορίας, όπως την αποκαλύπτουν οι εξής οχληροί για τους γαλαζοαίματους στίχοι του: «Στο αίμα μου κρατώ κι από μια στάλα / ξένες κι οχτρές κάθε λογής πατρίδες. / Και βουργάρα η ψυχή μου και τουρκάλα». Παραδόξως, ακόμα δεν έχει κηρυχθεί εκστρατεία αναδρομικής διόρθωσης επί το εθνοπρεπέστερον του σολωμικού και του παλαμικού έργου. Αλλά ποτέ δεν είναι αργά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εθνικισμός, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , | 113 Σχόλια »

Η κυρία Διαμαντοπούλου και η ποίηση

Posted by sarant στο 30 Σεπτεμβρίου, 2009

Τηλεόραση δεν πολυβλέπω, αλλά ένας φίλος με ειδοποίησε για το φιλολογικό μαργαριτάρι της κυρίας Διαμαντοπούλου. Ωστόσο, επειδή δεν κατάφερα να βρω βιντεάκι με τις δηλώσεις και επειδή ήδη είχαν γράψει άλλα ιστολόγια, αρχικά σκέφτηκα να μη γράψω. Άλλαξα όμως γνώμη, διότι με την υπεράσπιση των σαρδάμ του ΓΑΠ τελευταία κινδυνεύει να μου βγει το όνομα (και, το χειρότερο, κινδυνεύει να βγει αδίκως και άλλων το όνομα, αν σκεφτούμε πως ένα ιστολόγιο είχε αρχικά γράψει για κόντρα του Καργάκου με τον Γιανναρά!). Και με την ευκαιρία, παραθέτω και μερικές γενικότερες σκέψεις.

Σε περίπτωση που δεν το ξέρετε, σε χτεσινό (29.9) δελτίο ειδήσεων στον Άλτερ, η κυρία Διαμαντοπούλου θέλησε να απαγγείλει το εξής πολύ γνωστό απόσπασμα από τον Δωδεκάλογο του Γύφτου:

και μην έχοντας πιο κάτου άλλο σκαλί
να κατρακυλήσεις πιο βαθιά
στου Κακού τη σκάλα,
για τ’ ανέβασμα ξανά που σε καλεί
θα αιστανθείςνα σου φυτρώσουν, ω χαρά!
τα φτερά,
τα φτερά τα πρωτινά σου τα μεγάλα!

Όπως μου λένε, αφενός το παρέθεσε μέσες-άκρες (και πιο πολύ άκρες, παρά μέσες) και αφετέρου, το χειρότερο, είπε πως είναι… του Βιζυηνού! Προσοχή, δεν είναι κακό να μη θυμάται κανείς ακριβώς ένα ποίημα. Για να πω την αμαρτία μου, κι εγώ δεν το θυμόμουν ολόσωστα το απόσπασμα που παράθεσα. Βλέπετε, δεν έχω γαλουχηθεί με τον Δωδεκάλογο (αντιθέτως, οι παλιότεροι τα καταφέρνουν καλύτερα· ο πατέρας μου, μια φορά που βρήκε ακροατήριο με αντοχή, είχε απαγγείλει ολόκληρο ένα άσμα του 12λογου). Δεν με ενοχλεί λοιπόν που η κ. Διαμαντοπούλου λάθεψε τους στίχους. Περισσότερο με ενοχλεί που είπε ότι είναι του Βιζυηνού· διότι, όπως και να το κάνουμε, καλλιέργεια είναι αυτό που μένει όταν έχεις ξεχάσει τα πάντα (έχει πει ένας Γάλλος, δεν θυμάμαι ποιος). Και δύσκολα θα μπορέσει να βρει κανείς περισσότερο διαφορετικούς ποιητές από τον Παλαμά και τον Βιζυηνό. Να έλεγε, λογουχάρη, πως είναι του Σικελιανού, θα έλεγα εντάξει, κάποια κοινά στοιχεία έχουν. Αλλά του Βιζυηνού; Σαν να ακούς, έστω, Κουγιουμτζή και να λες πως είναι του Μαχαιρίτσα το τραγούδι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 103 Σχόλια »

Πνοή χαλάστρα διορθωσιγενής και ενασμενιζόμενη

Posted by sarant στο 2 Σεπτεμβρίου, 2009

Ο τίτλος του άρθρου άλλαξε πολλές φορές. Καταρχάς (ή καταρχήν) είχα σκοπό να ασχοληθώ με «μεζεδάκια», δηλαδή μαργαριτάρια γλωσσικά ή μεταφραστικά από τις εφημερίδες. Όμως είχα και μια απορία, που ελπίζω να τη λύσει η συλλογική σοφία των επισκεπτών του ιστολογίου. Κι επειδή αν έβαζα την απορία στο τέλος θα την έτρωγε το σκοτάδι, αποφάσια να τη βάλω στην αρχή και μετά να γράψω τα μεζεδάκια. Όμως, το πρώτο μεζεδάκι έπιασε αρκετό χώρο, οπότε αποφάσισα να το σταματήσω εκεί, διότι δεν προλαβαίνω να γράψω τα υπόλοιπα. Αλλά για να μην διαμαρτυρηθείτε για τη συντομία, πρόσθεσα κι ένα υστερόγραφο.

Η απορία είναι, από ποιο ποίημα του Παλαμά προέρχεται το τετράστιχο

Πέρασε μια πλατιά πνοή
πνοή χαλάστρα
κι έσβησε όλα τα τραγούδια
κι όλα τ΄ άστρα

Αν γκουγκλίσετε, θα βρείτε μόνο ότι οι λέξεις «πνοή χαλάστρα» υπάρχουν σε τραγούδι χιπχόπ των Άκτιβ Μέμπερ, ενώ θα βρείτε και το τετράστιχο, που είναι προμετωπίδα σε διήγημα του Θ. Λασκαρίδη, δημοσιευμένο σε περιοδικό του 1921. Για τον Λασκαρίδη θα τα ξαναπούμε, αν και διστάζω να σας συστήσω να διαβάσετε το διήγημα που έχω ανεβάσει, όχι μόνο επειδή τα αντιπολεμικά του είναι πολύ ανώτερα, αλλά και επειδή η δημοσίευση στο περιοδικό έχει φριχτά τυπογραφικά λάθη που αλλάζουν το νόημα και που πολύ κακώς δεν έχω διορθώσει στο δημοσιευμένο κείμενο.

Λοιπόν, όποιος μπορεί να βρει για ποιο ποίημα του Παλαμά πρόκειται, θα αξίζει πολλά συγχαρητήρια. Τέλος της (εισαγωγικής!) παρένθεσης, πάμε στο μεζεδάκι που μετατράπηκε σε κυρίως και μοναδικό πιάτο.

Το μαργαριτάρι αυτό θα μπορούσα (αν ανήκα στην ΕΛΕΤΟ) να το ονομάσω διορθωσιγενές, οπότε θα θαυμάζατε την απαράμιλλη πλαστικότητα της ελληνικής γλώσσας. Πρόκειται για λάθος που γεννήθηκε (υποθέτω) κατά τη διόρθωση του κειμένου, σαν κάτι αρρώστους που παθαίνουν ιατρογενείς λοιμώξεις. Διαβάζω στην Ελευθεροτυπία της 18 Αυγούστου μεταφρασμένο άρθρο για τα πυρηνικά στη Β. Κορέα (http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=18/08/2009&id=73746, για κάποιο λόγο δεν μπορώ να βάλω λινκ κανονικά), όπου γίνεται λόγος για «διαπραγματεύσεις Εξι Ημερών».

Όμως, Έξι Ημερών ήταν ο πόλεμος στη Μέση Ανατολη. Διαπραγματεύσεις Έξι Ημερών δεν υπάρχουν, ούτε στην Κορέα ούτε αλλού. Στην Κορέα γίνονται Εξαμερείς Συνομιλίες, αγγλιστί Six-Party talks (συμμετέχουν οι δυο Κορέες,  ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα, Ιαπωνία).

Τι συνέβη; Προφανώς ο συντάκτης μετέφρασε άκομψα «διαπραγματεύσεις έξι μερών». Μετά, αυτό το «έξι μερών» το είδε ο διορθωτής, που νόμισε ότι το «μερών» αναφέρεται στις μέρες και όχι στα μέρη, φρικίασε φρίκη μεγάλη και ευπρέπισε το μαλλιαρό «μερών» σε «ημερών». Μόνο που η μέρα ήταν μέρος, κι έτσι προέκυψε το μαργαριτάρι, διορθωσιγενές.

Και πριν κλείσω, υστερογραφικώς, μια φράση που διάβασα την τελευταία μέρα του Αυγούστου και μου έκανε εντύπωση:

Δεν φταίει η Αριστερά για τον σκολιό δρόμο της ανθρωπότητας, φταίει εντούτοις για τον εναγκαλισμό της με τα μαγνάδια της εξουσίας και την ενασμένισή της απέναντι στα φιλελεύθερα φληναφήματα.

Δεδομένου ότι μαγνάδι είναι το πέπλο, η μπόλια, το κάλυμμα της κεφαλής, το λεπτό και αραχνοΰφαντο πανί (λένε τα λεξικά), και δεδομένου ότι «ενασμένιση» δεν θα βρείτε στα λεξικά που να χτυπιέστε κάτω, τι θέλει να πει ο ποιητής;

Δεν φταίει η Αριστερά για τον σκολιό δρόμο της ανθρωπότητας, φταίει εντούτοις για τον εναγκαλισμό της με τα μαγνάδια της εξουσίας και την ενασμένισή της απέναντι στα φιλελεύθερα φληναφήματα.

Posted in Απορίες, Εφήμερα, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 42 Σχόλια »