Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Παναγιώτης Εμμανουηλίδης’

Πλειοψηφίες και μειονότητες

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2014

Στο σημερινό θέμα έχω αναφερθεί παρεμπιπτόντως δυο-τρεις φορές στο ιστολόγιο, αλλά ειδικό άρθρο δεν έχω αφιερώσει. Πρόκειται για την (υποτιθέμενη) διάκριση ανάμεσα στις λέξεις «πλειοψηφία» και «πλειονότητα». Την ξαναθυμήθηκα προχτές, όταν έγραψα εδώ ότι κάποιοι είναι «στη συντριπτική πλειοψηφία τους» υποστηρικτές των κομμάτων της συγκυβέρνησης και ένας καλός φίλος στο Φέισμπουκ μού υπενθύμισε σε προσωπικό μήνυμα ότι το σωστό είναι «πλειονότητα» και όχι «πλειοψηφία».

Ο φίλος στηρίζει την άποψή του στο επιχείρημα ότι, από την ετυμολογία του, ο όρος «πλειοψηφία» πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο όταν η υπεροχή αυτή προκύπτει από ψηφοφορία ή άλλη εκλογική διαδικασία, και σε όλες τις άλλες περιπτώσεις πρέπει να χρησιμοποιείται ο όρος «πλειονότητα». Η άποψη αυτή υποστηρίζεται πράγματι από πολλούς λαθοθήρες, και μπορείτε να τη βρείτε σε καταλόγους με τα συχνότερα (ή τα φριχτότερα) «λάθη που κάνουμε στη γλώσσα μας», αλλά νομίζω ότι δεν είναι σωστή.

Πράγματι, όπως απάντησα στον φίλο μου, σύμφωνα με το εγκυρότερο ελληνικό λεξικό, το ΛΚΝ (του ιδρύματος Τριανταφυλλίδη) η λέξη πλειοψηφία σημαίνει, μεταξύ άλλων: ο μεγαλύτερος αριθμός, το μεγαλύτερο ποσοστό (σε σχέση με ένα σύνολο). Το λεξικό δίνει τις εξής παραδειγματικές φράσεις: H πλειοψηφία των Ελλήνων είναι υπέρ της ενωμένης Ευρώπης. H πλειοψηφία των κατοίκων της περιοχής είναι αγρότες.

Και τις δύο αυτές φράσεις, οι σκληροπυρηνικοί λαθοθήρες θα τις θεωρούσαν λανθασμένες, αφού η ανάδειξη του μεγαλύτερου ποσοστού δεν έχει προκύψει από ψηφοφορία. Ίσως την πρώτη να τη δέχονταν καταχρηστικά, αφού ενδεχομένως προϋποθέτει κάποια δημοσκόπηση, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν θα δέχονταν τη δεύτερη, όπου η αριθμητική υπεροχή διαπιστώνεται από καταμέτρηση ή απογραφή και όχι από ψηφοφορία.

Από τη στιγμή όμως που ένα έγκυρο λεξικό δέχεται μια σημασία, χωρίς μάλιστα να τη θεωρεί καταχρηστική, η άποψη ότι σωστός τύπος είναι ο τ. πλειονότητα δεν στηρίζεται σε καμιά βάση. Είναι καθαρά θέμα προτίμησης αν θα επιλέξουμε να χρησιμοποιήσουμε τον όρο «πλειονότητα» ή τον όρο «πλειοψηφία», ενώ κάποιοι μπορεί να χρησιμοποιούν πότε τον ένα όρο και πότε τον άλλο. Προσωπικά χρησιμοποιώ συνήθως τον όρο «πλειοψηφία» και σπανιότερα τον όρο «πλειονότητα», ενώ μερικές φορές χαριτολογώντας αναφέρω και τους δύο, π.χ. «η πλειοψηφία (πλειονότητα αν επιμένετε πολύ) θα συμφωνήσει ότι…».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisement

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Συντακτικό | Με ετικέτα: , , , | 65 Σχόλια »

Ο τέως και η πρώην μου

Posted by sarant στο 14 Φεβρουαρίου, 2011

Ο τίτλος είναι επίτηδες παραπλανητικός· παρά το γεγονός ότι σήμερα είναι η μέρα του Αγίου Βαλεντίνου, μην περιμένετε να σας διηγηθώ σκαμπρόζικες ιστορίες. Ένα βιβλίο θα σας παρουσιάσω, για τη γλώσσα, βιβλίο γραμμένο, είναι η αλήθεια, με μεράκι.

Το βιβλίο λέγεται «Ψάχνω την κατάλληλη λέξη», είναι γραμμένο από τον φιλόλογο Παναγιώτη Εμμανουηλίδη και μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Μαζί κυκλοφόρησε κι άλλο ένα βιβλίο του Π. Εμμανουηλίδη, με τίτλο «Βρίσκω τον τύπο που θέλω». Αυτό το δεύτερο βιβλίο είναι κάπως πιο «στεγνό», μια και περιέχει την κλίση χιλιάδων ουσιαστικών και επιθέτων, τους βασικούς τύπους 4.000 ρημάτων και άλλα τέτοια θέματα. Δεν το θεωρώ άχρηστο, κάθε άλλο: για παράδειγμα, ποιο είναι το τρίτο πρόσωπο του παρατατικού του «αποτελούμαι»; Αν ψάξετε στο λεξικό Μπαμπινιώτη, δεν θα βρείτε την απάντηση. Στο «Βρίσκω…» θα βρείτε μια απάντηση, σύμφωνη με τη γραμματική Τριανταφυλλίδη. Όμως, επιφυλάσσομαι να αφιερώσω σημείωμα στους άγαρμπους αυτούς παρατατικούς, οπότε σταματάω εδώ αυτή την παρέκβαση.

Στο βιβλίο «Ψάχνω την κατάλληλη λέξη», ο συγγραφέας εξετάζει ζευγάρια ή ομάδες λέξεων που συσχετίζονται σημασιολογικά, που μοιάζουν αλλά διαφέρουν στη σημασία (αφομοίωση και ανομοίωση· δικάζω, εκδικάζω, επιδικάζω, καταδικάζω· διακριτικός, διακριτός). Επίσης ασχολείται με γλωσσικά λάθη και «λάθη» (δικά του τα εισαγωγικά): αντεπεξέρχομαι και ανταπεξέρχομαι, ανενημέρωτος και ανημέρωτος, κι άλλα που θα τα βρείτε σε πολλά λαθολόγια και οδηγούς της γλώσσας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 71 Σχόλια »