Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Παναγιώτης Φρούντζος’

Συζητώντας για το Ζορμπαλίκι των ραγιάδων

Posted by sarant στο 20 Ιανουαρίου, 2021

Σήμερα θα ευλογήσω τα γένια μου. Δεν το κάνω συχνά, αλλά σήμερα θα κάνω μιαν εξαίρεση, δηλαδή θα (ξανα)μιλήσω για ένα δικό μου βιβλίο.

Σας έχω ήδη μιλήσει για το βιβλίο μου «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων» όταν κυκλοφόρησε, λίγο πριν απο τα Χριστούγεννα και μέσα στην αβεβαιότητα που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορονοϊού, που πολύ ταλαιπώρησε τους εκδότες (και πολλούς άλλους, φυσικά). Για μερικές μέρες άνοιξαν και τα βιβλιοπωλεία, ύστερα έκλεισαν πάλι, τώρα ξανάνοιξαν, όπως και όλο το λιανεμπόριο.

Στο μεσοδιάστημα, υπήρχαν οι ηλεπαραγγελίες -αλλά μια φίλη μού έστειλε μέιλ, λέγοντας ότι είχε παραγγείλει εδώ και 10+ μέρες το Ζορμπαλίκι και δεν της είχε έρθει και το χρειαζόταν για μια εκδήλωση.Της έστειλα το pdf, να πάρει μια ιδέα.

Αλλά πλατειάζω. Σήμερα λοιπόν θα παρουσιάσω μια συνέντευξη που έδωσα στον Παναγιώτη Φρούντζο και την εφημερίδα Documento και δημοσιεύτηκε την Κυριακή που μας πέρασε, αφιερωμένη ακριβώς στο καινούργιο βιβλίο, το Ζορμπαλίκι των ραγιάδων. Η συνέντευξη δόθηκε τηλεφωνικά, οπότε θα μου συγχωρέσετε κάποια προφορικότητα. Στο τέλος βάζω καναδυό λινκ που έχουν κι αυτά σχέση με το βιβλίο.

Τη συνέντευξη την έχω ανεβάσει εδώ σε pdf, αλλά το κείμενο το παραθέτω πιο κάτω.

Oι άνθρωποι της εφημερίδας έφτιαξαν και ένα πολύ ωραίο λεξοσύννεφο, κυρίως με σπάνιες λέξεις του βιβλίου (το οποίο, να διευκρινίσω, δεν έχει μόνο σπάνιες λέξεις). Δυστυχώς, επειδή το λεξοσύννεφο εκτείνεται σε δισέλιδο, δεν μπόρεσα να το αναπαράξω (σικ, ρε) ολόκληρο, οπότε βάζω μόνο το δεξί μέρος που είναι και το μεγαλύτερο. Μερικές κομμένες λέξεις άλλωστε θα τις μαντέψετε.

lexosy

Η εισαγωγή του δημοσιογράφου:

Η αγάπη του Νί­κου Σαραντάκου για τις λέ­ξεις -και δη τις χαμένες λέξεις­- είναι γνωστή είτε από τα βιβλία του είτε από το μπλογκ του είτε από τις παρεμ­βάσεις του σε διάφορα έντυπα. Έτσι η καινούργια του εργασία «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων» που πρόσφατα κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου δεν εξέπληξε κανέναν. Ο Νίκος Σαραντάκος ετυμολο­γεί 300 λέξεις που βρίσκονται σε κείμενα της εποχής του αγώ­να της ανεξαρτησίας, παραθέ­τει σχετικά αποσπάσματα και συνθέτει ένα εξαιρετικό λημμα­τολόγιο, χρήσιμο οδηγό για τον αναγνώστη που θα αναζητήσει γνώση και συγκίνηση στα πρω­τότυπα κείμενα των αρχών του 19ου αιώνα.

Και οι ερωτήσεις και απαντήσεις.

Η αλήθεια είναι ότι καταπιαστήκατε με ένα θέμα που παρουσιάζει μεγάλο βιβλιογραφικό κενό.

Είναι αλήθεια ότι έως τώρα η λαϊκή γλώσσα και τα ιδιώματα δεν έχουν αποτελέσει αντικεί­μενο μεγάλης προσοχής, γιατί αυτά τα είχε αναλάβει το «Ιστορικό Λεξικό της Νέας Ελληνι­κής» της Ακαδημίας Αθηνών, το οποίο έχει σταματήσει στο γράμ­μα δέλτα. Αυτό το λεξικό πράγ­ματι παραθέτει και τις πηγές από τον καιρό του 1821, όσες ήταν γνωστές βέβαια τότε. Αν προσέ­ξετε στα πρώτα λήμματα μέχρι το γράμμα γάμμα στο «Ζορμπαλίκι των ραγιάδων» έχω πάρει υπόψη μου τι αναφέρει το Ιστορικό Λεξικό. Και αν αυτό ήταν πλήρες -έως τώρα έχουν κυκλο­φορήσει μόνο έξι και έχει φτάσει μέχρι τη λέξη «διάλεκτος»-, αν ήταν έτοιμο, ίσως δεν θα χρεια­ζόταν να γίνει μια δουλειά όπως η δική μου.

Έχετε αποθησαυρίσει 300 λέξεις. Με ποια λογική κινηθήκατε στην επιλογή των συγκεκριμένων λέξεων;

Είχα στον νου μου τον αναγνώ­στη ο οποίος θέλει με την ευκαι­ρία της επετείου ή και ανεξαρτή­τως αυτής να διαβάσει κείμενα της εποχής. Σκέφτηκα λοιπόν σε ποιες λέξεις θα κολλήσει. Έτσι ξεκίνησα από τις λέξεις που επα­ναλαμβάνονται στα κείμενα της εποχής συχνά και δεν υπάρχουν στα σημερινά λεξικά. Δεν σας κρύβω ότι η αρχική μου σκέψη ήταν να περιοριστώ σε αυτό το λεξιλόγιο. Όμως στη συνέχεια είδα ότι το λημματολόγιό μου θα ήταν κουτσό καθώς δεν θα πε­ριλάμβανα λέξεις εμβληματικές για το 1821, οι οποίες εξακολου­θούν να είναι γνωστές, όπως για παράδειγμα το ταμπούρι, ο αγάς, ο πασάς, τα γρόσια, το μετερίζι, το γιαταγάνι. Τα δύο τρίτα λοι­πόν είναι λέξεις που δεν υπάρ­χουν στα σημερινά λεξικά και το 1/3 λέξεις που υπάρχουν.

Αντίθετα δεν έβαλα κάποιες λέξεις που δεν είναι ειδικά συνδεδεμένες με το 1821 και υπάρ­χουν στα σημερινά λεξικά. Στον Μακρυγιάννη, ας πούμε, θα δεί­τε τη λέξη «κιοτής». Δεν την έβα­λα γιατί σκέφτηκα ότι υπάρχει και σε σημερινό λεξικό και δεν αναφέρεται ειδικά στην Ελλη­νική Επανάσταση. Αν και επι­δίωξα τον στρογγυλό αριθμό, πιστεύω ότι δεν άφησα απέξω κάποιες που θα έπρεπε να μπουν ούτε έβαλα παραγεμίσματα. Νο­μίζω ότι αυτό το λημματολόγιο είναι ένα καλό δείγμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Όχι στα λεξικά, Παρουσίαση βιβλίου, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , | 116 Σχόλια »