Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘πανσέληνος’

Νορμανδικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2017

Ο τίτλος εξηγείται επειδή, όταν θα δημοσιευτεί αυτό το άρθρο (να ‘ναι καλά ο αυτόματος πιλότος) εγώ καλώς εχόντων των πραγμάτων θα βρίσκομαι στη Νορμανδία, όπου βέβαια θα σερβίρουν νορμανδικά μεζεδάκια -και θα τα συνοδεύουν με μηλόκρασο, υποθέτω. Η δουλειά του ιστολόγου βλέπετε, είναι απαιτητική -ακόμα και στις διακοπές πρέπει να μεριμνήσει για άρθρα, οπότε τα σημερινά μεζεδάκια γράφτηκαν νωρίτερα απ’ ό,τι συνήθως.

* Άλλες χρονιές, τέτοιες μέρες ήμουν στην Αίγινα -φέτος, πήγα νωρίτερα. Διαβάζω όμως ότι υπάρχουν προβλήματα στο δίκτυο ύδρευσης και πολλές περιοχές του νησιού έμειναν χωρίς νερό. Ο Δήμος, πάλι, ανακοίνωσε ότι «Δεν υπάρχει πρόβλημα στην υδροδότηση ολόκληρου του νησιού». Αναρωτιέμαι, είναι αυτό σαφές; Εννοεί μήπως ότι υπάρχει πρόβλημα σε ορισμένες περιοχές του νησιού ή ότι δεν υπάρχει πρόβλημα σε κανένα σημείο του νησιού;

Η διατύπωση «δεν υπάρχει πρόβλημα σε ολόκληρο το νησί» κατά τη γνώμη μου σημαίνει ότι «σε ορισμένες περιοχές μπορεί και να υπάρχει». Ωστόσο, είμαι βέβαιος ότι ο Δήμος εννοούσε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα πουθενά. Επειδή, όπως διαβάζουμε στο ρεπορτάζ, σε κάποιες περιοχές πρόβλημα υπήρξε, έχουμε μια περίπτωση που είπαν την αλήθεια κατά λάθος!

* Ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση.

Κάπου είδα αυτή τη φωτογραφία, του ομογενή αρχιφύλακα Paul Paulos, ο οποίος υπηρετεί, πολύ ταιριαστά, στην αστυνομία του St. Paul, στη Μινεσότα!

Βέβαια, ο προπάππος του, που πιθανώς αποβιβάστηκε στο Έλις Άιλαντ πριν από 100-120 χρόνια, κάπως αλλιώς θα λεγόταν, ίσως Παυλόπουλος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αίγινα, Αθλήματα, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 84 Σχόλια »

Ένα φεγγάρι τον Αύγουστο

Posted by sarant στο 18 Αύγουστος, 2016

full-moon-1920x1440_pixabayΑπόψε είναι πανσέληνος, ή τουλάχιστον έτσι διαβάζω εδώ, αν και οι εκδηλώσεις σε αρχαιολογικούς και άλλους σημαδιακούς χώρους ξεκίνησαν από χτες, μια και η αυγουστιάτικη πανσέληνος είναι κάτι το ξεχωριστό.

Φέτος η αυγουστιάτικη πανσέληνος πέφτει σχεδόν στη μέση του μήνα, ενώ πέρυσι παραλίγο να είχαμε δυο φεγγάρια τον Αύγουστο, όπως είναι ο τίτλος εκείνης της παλιάς ταινίας του Φέρρη, αλλά τελικά είχαμε δυο φεγγάρια τον Ιούλιο, στις 2 και στις 31 του μήνα. Αφού πανσέληνος από πανσέληνο απέχουν 29 μέρες και κάτι, μερικές χρονιές έχουμε μήνα με δυο φεγγάρια, ενώ άλλες, όπως φέτος, όχι.

Οι παλιοί πολιτισμοί μετρούσαν τον χρόνο με τις φάσεις του φεγγαριού και είχαν σεληνιακούς μήνες και σεληνιακό ημερολόγιο -εβραίοι και μουσουλμάνοι το έχουν άλλωστε κρατήσει, είναι μία από τις πολλές ομοιότητες των δύο θρησκειών.

Αλλά και σε ετυμολογικό επίπεδο φαίνεται η αδιάρρηκτη σχέση σελήνης και ημερολογίου, αφού η αρχαϊκή λέξη για τη σελήνη ήταν «μήνη», λέξη συγγενική με τη λέξη «μην», που αρχικά σήμαινε τον σεληνιακό μήνα. Από τη μήνη και ο μηνίσκος, ο χόνδρος που έχουμε στο γόνατο και ταλαιπωρεί τους αθλητές, ιδίως τους ποδοσφαιριστές, που ονομάστηκε έτσι επειδή έχει σχήμα ημισελήνου.

Όσο για το φεγγάρι, το βρίσκουμε ως ‘φεγγάριν’ και ‘φεγγάριον’ σε διάφορα μεσαιωνικά δημώδη κείμενα. Το ‘φεγγάριον’ είναι υποκοριστικό της λέξης «φέγγος», που ήταν αρχικά το φως, η λάμψη αλλά σταδιακά η σημασία του ειδικεύτηκε να σημαίνει το σεληνόφως. «Φως ημέρας, φέγγος σελήνης» εξηγεί ο λεξικογράφος Ησύχιος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αίγινα, Βάρναλης, Ετυμολογικά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , | 134 Σχόλια »

Ένα φεγγάρι του Λαπαθιώτη για τη χτεσινή πανσέληνο

Posted by sarant στο 30 Αύγουστος, 2015

Χτες, καθώς γυρνούσαμε από τη Θεσσαλονίκη, αντικρίσαμε ξαφνικά ένα τεράστιο φεγγάρι να κάθεται πάνω στο Καλλίδρομο, και συνειδητοποιήσαμε πως ήταν πανσέληνος -δυο φεγγάρια τον Αύγουστο που έλεγε κι εκείνη η ταινία. Για το φεγγάρι έχουν γραφτεί αμέτρητα ποιήματα και τραγούδια, που σε πιάνει δέος ακόμα και να σκεφτείς πως θα τα ανθολογήσεις, οπότε θα περιορίσω το πεδίο μου στον αγαπημένο μου Ναπολέοντα Λαπαθιώτη.

Ο Λαπαθιώτης έχει γράψει πολλά ποιήματα για το φεγγάρι, σήμερα όμως θα διαλέξω να παρουσιάσω ένα πεζό του με αυτόν ακριβώς τον τιτλο – Φεγγάρι. Ένα πεζό σχεδόν σαν ποίημα, με τη γνωστή ρυθμική πρόζα του Λαπαθιώτη, που το είχα παρουσιάσει και στον παλιό μου ιστότοπο κι ύστερα το συμπεριέλαβα στον πρώτο τόμο των διηγημάτων του Λαπαθιώτη (Τα μαραμένα μάτια και άλλες ιστορίες). Πρώτη του δημοσίευση, τον Αύγουστο του 1922 στο περιοδικό «Μούσα».

Να πούμε εδώ ότι ενώ το φεγγάρι είναι συχνότατο μοτίβο στα λαπαθιωτικά ποιήματα, όχι σπάνια είναι λυπημένο και χλωμό ή άλλες φορές μάλλον εχθρικό, αλλόκοτο, προκαλεί φόβο: Έν’ αλλόκοτο φεγγάρι, σαν ένα κομμάτι πάγου, / πεθαμένο και στημένο μες στη μέση του πελάγου (Τοπίο χειμωνιάτικο) ή το παράξενο φεγγάρι περπατούσε μυστικά (Μια νύχτα πόθου μαγική) ή ακόμα και τερατώδες: Απόψε πρόβαλε γυμνή, σαν τέρας, η Σελήνη (Εκάτης πάθη). Ωστόσο, στο πεζό που θα παρουσιάσουμε σήμερα, το φεγγάρι μπορεί να είναι πελώριο και παράξενο, αλλά κάνει τη νύχτα απαλότατη και τους ανθρώπους να φαίνονται σχεδόν καλοί καλούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Λαπαθιώτης, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , | 83 Σχόλια »