Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Παν. Κουσαθανάς’

Οι Οράνιε και τα πορτοκάλια

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2014

Άλλο άρθρο είχα σκοπό να γράψω σήμερα, και μάλιστα είχα αρχίσει να το γράφω, θυμήθηκα όμως ότι απόψε είναι ο δεύτερος ημιτελικός του Μουντιάλ, όπου η Αργεντινή αντιμετωπίζει την Ολλανδία, και το ιστολόγιο δεν θέλει να κατηγορηθεί για μεροληψία: ενώ έχει αφιερώσει άρθρο στην ονομασία της εθνικής Αργεντινής, την αλμπισελέστε (και όχι μπιανκοσελέστε), δεν έχει δημοσιεύσει ανάλογο άρθρο για τους Οράνιε, και δεν είναι σωστό οι δυο μονομάχοι να κατεβούν στον στίβο χωρίς να υπάρχουν ίσοι όροι στην αναμέτρηση. Οπότε, το αρχινισμένο άρθρο αναβάλλεται για αύριο και σήμερα θα πούμε δυο λόγια για τους Οράνιε και το πορτοκαλί χρώμα: δυο λόγια που σε ένα βαθμό τα έχουμε ξαναπεί, σε παλιότερο άρθρο του ιστολογίου, αλλά που σήμερα θα τα δούμε με άλλο πρίσμα. Να πω ότι για τον πρώτο ημιτελικό, που έγινε χτες το βράδυ (τώρα που γράφω δεν έχει ακόμα αρχίσει) δεν υπάρχει τέτοιο κώλυμα, αφού δεν έχω γράψει άρθρο ούτε για τη Σελεσάο ούτε για τη Νατσιοναλμάνσαφτ, οπότε και πάλι έχουμε ισότιμες συνθήκες.

Οράνιε λέμε την εθνική Ολλανδίας, αλλά και το όνομα Ολλανδία δεν είναι αδιάφορο λεξιλογικά, αφού είναι το ανεπίσημο όνομα της χώρας, που επίσημα ονομάζεται Κάτω Χώρες (Netherlands στα αγγλικά, Nederland στα ολλανδικά, Pays-Bas στα γαλλικά). Όμως μόνο στ’ αστεία μπορούμε να πούμε για Κατωχωρίτες και κατωχωρίτικη γλώσσα: Ολλανδοί θα κατέβουν να παίξουν το βράδυ και ολλανδικά μιλάνε. Έτσι, η ονομασία «Κάτω Χώρες» παίζει το ρόλο του καλού κουστουμιού, που το φυλάμε στη ναφθαλίνη και το φοράμε μόνο σε γάμους και βαφτίσια, ενώ για τις καθημερινές περιστάσεις χρησιμοποιούμε κάτι πιο σπορ, άρα Ολλανδία.

Αυστηρά μιλώντας, Ολλανδία ονομάζονται δυο από τις δώδεκα επαρχίες των Κάτω Χωρών, η Βόρεια και η Νότια Ολλανδία, που όμως είναι οι πιο πυκνοκατοικημένες και οικονομικά αναπτυγμένες, κι έτσι έδωσαν μετωνυμικά το όνομά τους και στο ευρύτερο κράτος. Εκεί βρίσκονται οι πρωτεύουσες και οι μεγαλύτερες πόλεις του κράτους, Άμστερνταμ, Χάγη και Ρότερνταμ, διότι οι Ολλανδοί έχουν δύο πρωτεύουσες όπως ξέρουμε. Το Holland φαίνεται πως ετυμολογείται από το Holtland, δασωμένη γη. Όμως αν το άρθρο επεκταθεί στην Ολλανδία συνολικά, δεν τελειώνουμε ούτε μεθαύριο. Οπότε, πατάω φρένο και βγάζω φλας για να στρέψω τη συζήτηση ειδικώς στο παρατσούκλι Οράνιε, όπως αποκαλείται η εθνική ομάδα της Ολλανδίας.

Οράνιε ή oranje είναι το πορτοκαλί χρώμα στα ολλανδικά. Όπως έχουμε γράψει σε ένα παλιότερο άρθρο για τα πορτοκάλια και τα νεράτζια, από το οποίο θα αντλήσω αρκετά στοιχεία εδώ, το νεράντζι στα ινδικά λεγόταν κάτι σαν ναράγκα, nāraṅga, στα περσικά ναράγκ (نارنگ, nārang), στα αραβικά ναράντζ ( نارنج nāranj). Γύρω στον ένατο-δέκατο αιώνα έχει φτάσει στην Μέση Ανατολή και στο Βυζάντιο, οι Σταυροφόροι το βρίσκουν στην Παλαιστίνη, ενώ οι Άραβες το μεταφέρουν στη Σικελία. Στα ελληνικά της εποχής, το ναράντζ αυτό περνάει ως «νεράντζι», ίσως με παρετυμολογική επίδραση του νερού. Στα ισπανικά, περνάει ως naranja, στα ιταλικά narancia και στην Τοσκάνη narancio. Από τη συνεκφορά un narancio το αρχικό n- χάνεται (αυτό το φαινόμενο δεν είναι καθόλου σπάνιο) κι έτσι γίνεται arancio και arancia, και το βρίσκει κανείς και mela arancia (το μήλο είπαμε πως συχνά είναι γενική ονομασία για κάθε οπωρικό) και περνάει και δάνειο στα γαλλικά, orenge (σήμερα orange) και pome orenge, απ’ όπου το παίρνουν και οι Άγγλοι, orange. Αυτά, το νεράντζι, που βέβαια ούτε τότε το τρώγαν, μόνο το χρησιμοποιούσαν ως είδος φαρμακευτικό ή για διακόσμηση ή για γλυκά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Τοπωνύμια, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , , | 227 Σχόλια »