Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ΠΑΟΚ’

Άμπαλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Μαρτίου, 2018

Άμπαλος είναι αυτός που δεν ξέρει μπάλα, ο άσχετος με το ποδόσφαιρο. Στην πράξη βέβαια χρησιμοποιείται υποτιμητικά κυρίως για επαγγελματία ποδοσφαιριστή ή έστω για κάποιον που ασχολείται με το άθλημα, όχι για έναν εντελώς αμέτοχο. Κατ’ επέκταση, άμπαλος είναι ο ανίδεος με κατι, ο ατζαμής, ο ανεπίδεκτος μαθήσεως.

Τα μεζεδάκια, δηλαδή το σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο, δεν μπορούν να είναι άμπαλα με την πρώτη έννοια και ελπίζουν να μην είναι με τη δεύτερη. Ωστόσο, επειδή μετά τα γεγονότα της Τούμπας την περασμένη βδομάδα τούτο το σαββατοκύριακο δεν θα γίνουν αγώνες για το πρωτάθλημα, νομίζω πως ο τίτλος που έβαλα δικαιολογείται -αν μη τι άλλο, τις δυο-τρεις προηγούμενες Κυριακές, που είχαμε φορτισμένη ατμόσφαιρα στα γήπεδα για να το πω επιεικώς, τα ποδοσφαιρικά σχόλια διοχετεύτηκαν στην πλειοψηφία τους στο αντίστοιχο σαββατιάτικο άρθρο -αύριο υποθέτω πως δεν θα γίνει κάτι τέτοιο, αφού αγώνες θα γίνουν μόνο για τις κατώτερες κατηγορίες και δεν νομίζω να έχουμε κάποιον αντίκτυπο ακόμα κι αν υποτεθεί ότι ακυρωθεί κανονικό γκολ του Κισσαμιακού.

Αρχικά είχα σκεφτεί να βάλω τίτλο «κατοχυρωμένα μεζεδάκια», επειδή στα διάφορα ρεπορτάζ για το ματς της Θεσσαλονίκης ειπώθηκε πολλές φορές αλλά και γράφτηκε ότι «ο διαιτητής τελικά κατοχύρωσε το γκολ» ή ότι «το γκολ κατοχυρώθηκε» (εδώ και τα δύο).

Βέβαια, εδώ υπάρχει μπέρδεμα. Το γκολ δεν κατοχυρώνεται αλλά κατακυρώνεται. Μοιάζουν πολύ ηχητικά οι δυο λέξεις, κι ας είναι διαφορετικά τα δεύτερα συνθετικά τους, ενώ παρεμφερής είναι και η σημασία τους, οπότε δεν είναι παράξενο το λαθάκι. Άλλωστε ένα γκολ που κατακυρώνεται κατοχυρώνει συχνά τη νίκη μιας ομάδας, αρκεί να μη μπει ο πρόεδρός της στο γήπεδο με το κουμπούρι στην κωλότσεπη.

* Από τις πολλές έξυπνες ατάκες και τα διάφορα μιμίδια που πλημμύρισαν τη μπλογκόσφαιρα μετά το επεισόδιο της περασμένης Κυριακής, ξεχωρίζω το μιμίδιο αριστερά, με τον «καπετάνιο» Βαρδινογιαννη που υπήρξε ο πρώτος διδάξας της γηπεδικής κουμπουροφορίας.

* Κι ένα μαργαριτάρι γλωσσικό, σε ρεπορτάζ για τη σαββιδιάδα.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, «Ένα γκολ του ΠΑΟΚ στο ‘90, που ακυρώθηκε, είσοδος του Ιβάν Σαββίδη στον αγωνιστικό χώρο, φέρων, όπως δείχνουν οι φωτογραφίες, όπλο στην μέση του και αποχώρηση της ΑΕΚ στα αποδυτήρια, είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο επικράτησε για μια ακόμη φορά το χάος στο ελληνικό ποδόσφαιρο, αυτή τη φορά στο ντέρμπι των δικεφάλων στην Τούμπα.»

Οπότε, ανακύπτει αυτόματα το ερώτημα: Η είσοδος του φέρων για ποιανού συμφέρον έγινε;

* Ένα άλλο μπέρδεμα που ακούστηκε πολύ τη βδομάδα που μας πέρασε έχει να κάνει με το όνομα της πόλης όπου κρατούνται οι δύο στρατιωτικοί.

Ακούμε συχνά, αλλά και διαβάζουμε κάποτε, για Ανδριανούπολη -για παράδειγμα, εδώ στον τίτλο αν και στο κείμενο υπάρχει το σωστό, Αδριανούπολη. Μπορεί να είναι συχνότερο σήμερα το όνομα Ανδριανός-Ανδριανή, αλλά η πόλη ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού, που απ’ αυτόν έχει ονομαστεί, ανάμεσα στ’ άλλα, ένα από τα γνωστότερα μνημεία των Αθηνών, η πύλη του Αδριανού, που κι αυτήν θα τη δειτε ποτε-πότε να αναφέρεται «Πύλη του Ανδριανού«.

Να πούμε βέβαια ότι το κανονικό όνομα της πόλης είναι Edirne, Εντιρνε (αγνοώ πού τονίζεται). Κι αυτό απ’ την Αδριανούπολη προέρχεται, αλλά όσοι αγανακτούν θεωρώντας προκλητικό να λέει ενας Τούρκος την Κομοτηνή Γκιουμουλτζίνα, ας σκεφτούν πως το ίδιο κάνουμε κι εμείς όταν λέμε για Αδριανούπολη. Αλλά για τα εξώνυμα θα πούμε άλλη φορά.

* Τα άχρηστα εισαγωγικά της εβδομάδας, σε άρθρο για το Αφρίν, με τίτλο:

Ανθρωπιστική «καταστροφή» στην Αφρίν που ασφυκτιά από την τουρκική επίθεση.

Τι νόημα έχουν τάχα τα εισαγωγικά; Δεν είναι κανονική καταστροφή μήπως; Μεταφορικά χρησιμοποιείται η λέξη; Σε λίγο θα καταντήσουμε να μη δίνουμε σημασία όταν βλέπουμε εισαγωγικά, αν είναι να μπαινουν για διακοσμητικούς λόγους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κύπρος, Λεπτές διακρίσεις, Μεζεδάκια, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , | 209 Σχόλια »

Μεζεδάκια επί μακρόν

Posted by sarant στο 6 Μαΐου, 2017

Τα προηγούμενα μεζεδάκια τα είχαμε πει «προπρωτομαγιάτικα», όμως τούτα εδώ δεν θα τα πω «μεταπρωτομαγιάτικα» διότι υπάρχει πιο σημαδιακό γεγονός να τα συνδέσω, αφού αύριο γίνεται ο δεύτερος γύρος των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία (Γαλλία, Γαλλία χαρά της οικουμένης που έλεγε και ο γαλλόφιλος Λαπαθιώτης).

Αντιγράφω ένα σχόλιο που έκανα χτες στο Φέισμπουκ για τα γαλλικά πολιτικά πράγματα:

Κλείνει σήμερα στη Γαλλία η προεκλογική εκστρατεία ενόψει των εκλογών της Κυριακής και όπως όλα δείχνουν ο Εμανουέλ Μακρόν θα αναδειχτεί μεθαύριο ο 8ος πρόεδρος της 5ης Γαλλικής Δημοκρατίας και μάλιστα με πάνω από 60%.

Σύμφωνα με μια δημοσκόπηση, το 51% των ψηφοφόρων του Μελανσόν θα ψηφίσουν Μακρόν και το 11% Λεπέν, οι άλλοι λευκό/αποχή. Ήταν 47-17, αλλά έπαιξε ρόλο η άγρια εμφάνιση της Λεπέν στο προχτεσινό ντεμπά (ντιμπέιτ που το λέμε εμείς). Βέβαια, αυτά τα λένε οι δημοσκοπήσεις, αλλά είναι και η δική μου αίσθηση.

Δεν υπάρχει αντίφαση εδώ με το αποτέλεσμα του εσωτερικού δημοψηφίσματος που έκανε ο Μελανσόν στους υποστηρικτές του, όπου το 65% τάχθηκε υπέρ του άκυρου-λευκού και το 35% υπέρ της ψήφου στον Μακρόν. Στο εσωτερικό δημοψήφισμα είχαν δικαίωμα ψήφου μόνο οι 450.000 καταγραμμένοι υποστηρικτές (και ψήφισαν από αυτούς οι μισοί), Η δημοσκόπηση εξετάζει το σύνολο των ψηφοφόρων, που έχουν πιο χαλαρή σχέση.

Σε άλλα νέα, οι μέτοχοι του ομίλου Ακόρ (ξενοδοχεία) ενέκριναν σχεδόν ομόφωνα τον διορισμό του Νικολά Σαρκοζί στο ΔΣ του ομίλου. Αν είναι κανείς άριστος, δεν πάει ποτέ χαμένος. Και ο Κούλης κάτι τέτοιο θα βρει.

Οπότε, επί μακρόν τα σημερινά μας μεζεδάκια, και τη Δευτέρα θα σχολιάσουμε τα αποτελέσματα με άλλο ένα γαλλοστραφές άρθρο.

* Την περασμένη Δευτέρα είχαμε τις πρωτομαγιάτικες διαδηλώσεις -και ένα κρούσμα ακλισιάς στο πανό της φωτογραφίας.

Όπως έχουμε ξαναγράψει, μόνο στα ελληνικά υπάρχει η λέξη «Σικάγο», στα αγγλικά και στις άλλες γλώσσες προφέρεται διαφορετικά -οπότε είναι ανεξήγητο γιατί να μένει άκλιτη μια ελληνική λέξη: των εργατών του Σικάγου, λοιπόν.

* Και επειδή πρόσφατα είχαμε και την επέτειο της εισόδου των Γερμανών στην Αθήνα το 1941, κυκλοφόρησε και πάλι ο μύθος για τον (ανύπαρκτο) ήρωα Κωνσταντίνο Κουκκίδη -για τον οποίο έχει γυριστεί και ταινία μικρού μήκους, ενώ βεβαίως έχουν βρεθεί (όλοι στον αιώνα μας) και μάρτυρες που ήξεραν την (ανύπαρκτη) οικογένειά του. Παρήγορο είναι ότι στην πιο πρόσφατη προσπάθεια αναβίωσης του μύθου υπήρξαν αρκετά αντιρρητικά σχόλια, ενώ με χαρά είδα να επικαλούνται κάποιοι το άρθρο του ιστολογίου μας.

* Τις προάλλες καλεσμένος στην εκπομπή της Κατερίνας Ακριβοπούλου στην ΕΡΤ (Αίθουσα Σύνταξης) ήταν ο Άδωνης Γεωργιάδης. Όπως μου λένε φίλοι που υπήρξαν αυτήκοοι μάρτυρες, κάποια στιγμή είπε:

«Σας ερωτώ εσάς, κυρία Ακριβοπούλου, ως οικοδεσπότη της εκπομπής»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Γαλλία, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , , | 271 Σχόλια »

Μετεξεταστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Μαΐου, 2015

Τα μεζεδάκια του προηγούμενου Σαββάτου τα είχαμε πει «εξεταστικά», επειδή δημοσιεύτηκαν καταμεσίς στις πανελλήνιες εξετάσεις. Τα σημερινά τα ονομάζω με πλατύ χαμόγελο ανακούφισης «μετεξεταστικά», αφού χτες ολοκληρώθηκαν (για τους περισσότερους υποψήφιους) οι εξετάσεις -βέβαια, κάποιοι θα δώσουν το έκτακτο μάθημα την Τρίτη, ενώ όσοι δίνουν ειδικά μαθήματα έχουν λογαριασμούς και στα μέσα Ιουνίου, αλλά για αρκετόν κόσμο (και, το σημαντικότερο, για τη Νικοκυροπούλα) οι εξετάσεις τελείωσαν. Οπότε, μετεξεταστικά τα μεζεδάκια μας και να δούμε ποιους θ’ αφήσουμε μετεξεταστέους.

* Σίγουρα μετεξεταστέα μένει η έγκριτη (οΘντκ) Καθημερινή, που γράφοντας για την πυρπόληση του τρόλεϊ στην Πατησίων από τους νέους μπουρλοτιέρηδες, αναφέρει: Ανησυχία επικράτησε στους χώρους γύρω από το Πολυτεχνείο το απόγευμα του Σαββάτου, όταν άγνωστοι πυρπόλησαν ένα τρόλεϊ, ενώ πρωτίστως είχαν στήσει οδοφράγματα στην Πατησίων.

Προφανώς, το «προηγουμένως» φάνηκε πολύ μπανάλ στον συντάκτη. Ή ίσως είχε στο νου του το τραγούδι του Τσιτσάνη «Κάτσε ν’ ακούσεις μια πενιά«, όπου και οι στίχοι «Κι αν δεν σ’ αρέσουν όλ’ αυτά που σου ‘χα πει πρωτίστως / το ζεϊμπεκάκι είν’ έτοιμο, έχει το λόγο ο Χρήστος».

* Ένας εμπειρικός κανόνας στον οποίο έχω καταλήξει, και που σπάνια λαθεύει, είναι ο εξής: αν ένα άρθρο έχει ως τίτλο ή ως μότο τον στίχο του Ελύτη «τη γλώσσα μού έδωσαν ελληνική» ή αν αρχίζει ή τελειώνει με αυτόν τον στίχο, τότε κατά πάσα πιθανότητα θα είναι σαχλαμάρα. Δεν ξέρω αν το πρόσφατο χρονογράφημα του Π. Μανταίου στην ΕφΣυν αξίζει αυτόν τον χαρακτηρισμό, πάντως πριν αποφανθούμε ότι μια λέξη ανήκει «στη γλώσσα τους» ανοίγουμε και κανα ρημαδολεξικό -κι αν άνοιγε ο συντάκτης το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας θα έβρισκε καταχωρημένο τον όρο «εστιακός φοιτητής» (= που στεγάζεται στις φοιτητικές εστίες). Όσο για το αν είναι «λάθος» η αναφορά της ημερομηνίας «Τετάρτη 13 Μάη», πολλή συζήτηση μπορεί να γίνει -πράγματι, παλιά λέγαμε ή 13 του Μάη ή 13 Μαΐου, αλλά κι η γλώσσα δεν είναι κάτι που μένει αμετάβλητο.

* Έπεσε κι ο Αλέξης Τσίπρας θύμα των 360 μοιρών. Στην ομιλία του προς την Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ, διαβάζουμε ότι είπε: Και εδώ πρόκειται για στροφή 180 μοιρών σε σχέση με την αντεργατική πολιτική των μνημονιακών κυβερνήσεων.

Ωστόσο, πρόκειται για το επιμελημένο κείμενο. Αν παίξετε το βιντεάκι που είναι στην ίδια σελίδα, στο 13.40 θα ακούσετε ότι λέει «πρόκειται για μια σημαντική στροφή 360 μοιρών». Και βέβαια, με 360 μοίρες έχεις κάνει πλήρη περιστροφή, οπότε δεν νομίζω πως εννοούσε αυτό ο ηγέτης του ΣΥΡΙΖΑ.

* Τέτοια λάθη, όπως οι 360 μοίρες, δεν αφήνουν τουλάχιστον καμιά αμφιβολία ως προς το πραγματικό νόημα. Αντίθετα, δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο τι ήθελε να πει ο υπουργός Διεθνών Εξωτερικών Σχέσεων Ευκλείδης Τσακαλώτος στη συνέντευξή του στην εφημερίδα Αγορά.

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, είπε: Για εμάς η ρήξη δεν είναι φετίχ. Δουλεύουμε για την καλή λύση, αλλά όλοι ξέρουν ότι τα όρια μας είναι πολύ συγκεκριμένα.

Διά γυμνού οφθαλμού, που λένε, φαίνεται ότι ο σ. Ευκλείδης μπέρδεψε το φετίχ με το ταμπού, ότι ήθελε να πει «η ρήξη δεν είναι ταμπού»: «Δουλεύουμε μεν για την καλή λύση, αλλά έχουμε και όρια, κι αν τα φτάσουμε τότε η ρήξη δεν είναι για μας απαγορευμένη λέξη». Αυτή είναι η γνώμη μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 258 Σχόλια »

Αγκούγκλιστοι Σουηδοί ή η ιδιοκτησία στις λέξεις

Posted by sarant στο 29 Μαρτίου, 2013

Δεν είμαι τόσο ψωνισμένος να πω ότι τη λέξη την έφτιαξα εγώ, πάντως τον νεολογισμό «αγκούγκλιστος» τον έχω χρησιμοποιήσει, και μάλιστα σε τίτλο άρθρου, από πέρυσι, όταν είχα παρουσιάσει 20 αγκούγκλιστες κρητικές παροιμίες, διαλεγμένες από το βιβλίο που μου έστειλε ένας φίλος. Η λέξη «αγκούγκλιστος» αντιστοιχεί τόσο στο αγγλικό ungoogled, τις λέξεις που δεν έχουμε ακόμα γκουγκλίσει, όσο και στο αγγλικό ungoogleable, τις λέξεις που δεν βγαίνουν σε αναζήτηση στο γκουγκλ, επειδη κανείς δεν τις έχει ακόμα γράψει, ή και που δεν μπορούν να γκουγκλιστούν επειδή τις γράφουμε επίτηδες με παρεμφερείς χαρακτήρες, όταν δεν θέλουμε να τις πιάσει η απόχη του γκουγκλ, π.χ. αν γράψω Σαραvτάκος βάζοντας το αγγλικό v αντί για το ν. Αυτό είναι ένα μειονέκτημα της τρισχιλιετούς μας γλώσσας, ότι δεν κάνει διάκριση ανάμεσα στον αήττητο που δεν έχει ακόμα ηττηθεί (undefeated) και στον αήττητο που είναι ακατανίκητος (invincible), στο άλυτο πρόβλημα που δεν το έχουμε ακόμα λύσει (unsolved) και το άλυτο πρόβλημα που δεν επιδέχεται λύση (unsolveable). Οι κουτόφραγκοι χρειάζονται δυο λέξεις γι’ αυτή τη δουλειά, ενώ εμείς κάνουμε τη δουλειά μας με μία. Αλλά το άρθρο δεν έχει σκοπό να παινέψει την τρισχιλιετή μας. Πάντως, πριν περάσω στο κυρίως θέμα, να πω ότι ο τύπος «γκουγκλίζω» που χρησιμοποιώ εγώ, υπερέχει σε σχέση με το «γκουγκλάρω» που χρησιμοποιούν άλλοι, διότι το “αγκούγκλιστος” κάνει οικονομία μίας συλλαβής σε σύγκριση με το «αγκουγκλάριστος». Σε καιρούς λιτότητας, τέτοιες εξοικονομήσεις μπορεί να φανούν σωτήριες.

Οι Σουηδοί, πάντως, το «αγκούγκλιστος» το λέγανε ogooglebar. Οι γερμανομαθείς θα αναγνωρίσουν το επίθημα -bar, που είναι ίδιο με το αγγλικό -able, ενώ το o- είναι το στερητικό πρόθημα, αντίστοιχο με το αγγλικό ή το γερμανικό un-. Η λέξη ogooglebar, αντίστοιχη της αγγλικής ungoogleable, είχε συμπεριληφθεί σε έναν κατάλογο νεολογισμών του 2012, που είχε καταρτισθεί από το Σουηδικό Γλωσσικό Συμβούλιο, έναν φορέα επιφορτισμένο με το να παρακολουθεί τους νεολογισμούς που μπαίνουν στη σουηδική γλώσσα.

Μόνο που ο σουηδικός φορέας έδωσε μια κάπως διαφορετικήν ερμηνεία στο ogooglebar. Αντί να γράψει ότι είναι «η λέξη που δεν μπορεί να βρεθεί σε αναζήτηση με το Google», έδωσε τον ορισμό «αυτό που δεν μπορεί να βρεθεί με μηχανές αναζήτησης στο Διαδίκτυο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Διεθνείς λέξεις, Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 263 Σχόλια »