Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Παρθένιος Κατζιούλης’

Ο λόγος και η ράβδος και πάλι

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2013

Περιδιαβάζοντας στο Διαδίκτυο τις προάλλες, έπεσα πάνω σ’ ένα άρθρο για έναν αστυνομικό που ξυλοκόπησε συνάδελφό του μέσα στα γραφεία της συνδικαλιστικής τους οργάνωσης. Υπάρχει και βιντεάκι που καταγράφει το περιστατικό, αλλά δεν το είδα, την προσοχή μου την τράβηξε το εξής απόσπασμα: «Είναι αδιανόητο οι όποιες διαφορές να λύνονται με τη φασιστική- χρυσαυγίτικη αντίληψη όπου δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος. Το βίντεο αυτό και οι συμπεριφορές που καταγράφει, αποτελούν μνημείο όνειδους για τον αστυνομικό συνδικαλισμό…» Σε άλλους ιστότοπους (ας πούμε εδώ) το άρθρο δημοσιεύεται χωρίς τις λέξεις  «φασιστική-χρυσαυγίτικη». Δεν έκατσα να ψάξω ποια μορφή είναι η παλιότερη, αν δηλαδή υπήρξε προσθήκη των επιθέτων «φασιστική-χρυσαυγίτικη» ή αντίθετα διαγραφή τους. Ούτε είμαι βέβαιος αν είναι σωστό να χαρακτηρίζουμε το κάθε τι φασιστικό ή χρυσαβγίτικο. Πάντως, επειδή καμιά φορά χαζεύω τα σχόλια των επισκεπτών σε μεγάλους ειδησεογραφικούς ιστότοπους, πρέπει να πω ότι κάμποσες φορές έχω παρατηρήσει να χρησιμοποιείται η παροιμία «όπου δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος» και να ακολουθείται από κάποιο εγκώμιο προς τη Χρυσή Αβγή που θα ξεβρωμίσει, τάχα, τον τόπο.

Κι αφού θυμήθηκα την παροιμία, θυμήθηκα ότι πριν από τριάμισι, κοντά τέσσερα, χρόνια είχα γράψει στο ιστολόγιο ένα άρθρο για τη φράση αυτή, που νομίζω ότι σηκώνει αναδημοσίευση, αφού στην πρώτη του έξοδο στον κυβερνοχώρο πέρασε μάλλον απαρατήρητο.

Λοιπόν, η παροιμία συνήθως ακούγεται με τη μορφή «όπου δεν πίπτει λόγος πίπτει ράβδος», αν και κάποτε τη βρίσκουμε και εκδημοτικισμένη («όπου δεν πέφτει λόγος πέφτει ράβδος») Το ΛΚΝ έχει και τις δυο μορφές, ο Μπαμπινιώτης μόνο την πρώτη, αν και ο Κώστας Βίρβος έχει απαθανατίσει και τη λαϊκότερη μορφή στο «Μένα με λένε Περικλή» («γιατί θα πέφτει καμουτσί όπου δεν πέφτει λόγος»). Η σημασία της παροιμίας είναι φανερή: όποιος δεν συνετίζεται με τα λόγια, θα συνετιστεί με τη βία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Επαναλήψεις, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 48 Σχόλια »

Το ιπτάμενο παπούτσι και τα φρασεολογικά του

Posted by sarant στο 13 Σεπτεμβρίου, 2010

Τη μέρα που εκείνος ο ιρακινός δημοσιογράφος πέταξε το παπούτσι του στον Τζορτζ Μπους, είχα σκεφτεί πως ήταν θέμα χρόνου το να βρει μιμητές. Κι έτσι προχτές, ένας ακτινολόγος στο επάγγελμα «πατριώτης ακτιβιστής», παρόλο που οι περισσότεροι ομοϊδεάτες του αποστρέφονται τους μουσουλμάνους σαν ο διάολος το λιβάνι, ευχαρίστως εισήγαγε στη χώρα μας το αραβικό αυτό έθιμο (αν και σε συνεννόηση με ξένα τηλεοπτικά κανάλια όπως άκουσα). Πάντως, το έθιμο δεν αποκλείεται να εδραιωθεί, διότι βέβαια, αν είναι να ρίξεις κάτι στον σημερινό ή στον προηγούμενο υπουργό ή πρωθυπουργό, το παπούτσι είναι απείρως πρακτικότερο από άλλα αντικείμενα που θα μπορούσαν να παίξουν το ρόλο του συμβολικού βλήματος: το κινητό π.χ. είναι ακριβό και καταστρέφεται, γιαούρτια και τούρτες φαίνονται πολύ, και γενικά ό,τι μεταφέρει κανείς στα χέρια μπορεί να αφαιρεθεί σε σωματική έρευνα –ενώ το παπούτσι όχι (αλλά ας μην τους δίνω ιδέες…)

Όμως εδώ δεν πολιτικολογούμε, ούτε ασχολιόμαστε με την ακτιβιστική βαλλιστική, αλλά λεξιλογούμε –κι έτσι θα ασχοληθούμε λίγο με τα γλωσσικά και τα φρασεολογικά του παπουτσιού. Λίγο, γιατί το θέμα είναι τεράστιο.

Καταρχάς, η ίδια η λέξη παπούτσι είναι δάνειο, από τα τουρκικά (papuç, pabuç), με περσική την αρχή. Από παλιά παίρναμε λέξεις σχετικές με την υπόδηση από τους εξ ανατολών γείτονες και ειδικά από τους Πέρσες: τα τζαγγία, που τα φορούσαν και οι βυζαντινοί αυτοκράτορες, και που έδωσαν αργότερα τον τσαγκάρη, περσικής αρχής είναι. Όμως, στην ελληνική γλώσσα το παπούτσι καθιερώθηκε για οποιοδήποτε υπόδημα, έγινε γενικός όρος (ή να πω γένιος ως απόδοση του generic για να μην καταλάβετε; ), ενώ τα ξαδερφάκια του σε άλλες γλώσσες, π.χ. το γαλλικό babouche (αυτοί το πήραν από τους άραβες κι έτσι το αρχικό p μετατράπηκε σε b επειδή οι άραβες δεν ξεκινάνε λέξεις από p) δηλώνουν ένα συγκεκριμένο είδος παπουτσιού, σαν παντούφλα ή πασούμι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 150 Σχόλια »