Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Περιγλώσσιο’

Ο πόλεμος των φθόγγων, απολογισμός της Φωνηεντιάδας

Posted by sarant στο 22 Νοέμβριος, 2012

Και σήμερα θα σας παρουσιάσω βιβλίο, όπως και χτες. Δεν το κάνω (μόνο) επειδή πλησιάζει η περίοδος που κάποτε ο κόσμος γιόρταζε και αγόραζε βιβλία, αλλά κυρίως διότι το βιβλίο αυτό έχει ως αντικείμενο ένα θέμα που έχει απασχολήσει κατ’ επανάληψη το ιστολόγιό μας και επειδή αύριο γίνεται εκδήλωση στην οποία το βιβλίο παρουσιάζεται, οπότε είναι πολύ προτιμότερο η παρουσίαση εδώ να έχει προηγηθεί.

Το βιβλίο που θα παρουσιάσω, που το εξώφυλλό του το βλέπετε αριστερά, είναι «Ο πόλεμος των φθόγγων» του Βασίλη Αργυρόπουλου, που κυκλόφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις CaptainBook, και το οποίο όπως θα καταλάβατε είναι αφιερωμένο στη Φωνηεντιάδα, όπως συνηθίζω να τη λέω εγώ (ο όρος πρέπει να πλάσθηκε από τον Ν. Λίγγρη), δηλαδή τις επιθέσεις εναντίον της νέας Γραμματικής του Δημοτικού, με την ασύστατη κατηγορία ότι «καταργεί» κάποια γράμματα του αλφαβήτου, επιθέσεις που μας απασχόλησαν πολύ και στο εδώ ιστολόγιο τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Ο υπότιτλος άλλωστε του βιβλίου, είναι εύγλωττος: Καταργήθηκαν τα γράμματα η, ω, ξ και ψ στη νέα γραμματική του δημοτικού;

Το βιβλίο του Βασίλη Αργυρόπουλου θα παρουσιαστεί αύριο Παρασκευή 23.11.2012 στις 8 μ.μ. στη γκαλερί «Πυλαρινός» (πλ. Μητροπόλεως 11). Θα μιλήσουν ο Γιώργος Κοτζόγλου, επίκουρος καθηγητής του Πανεπ.  Αιγαίου και ένας από τους συγγραφείς της επίμαχης γραμματικής, ο λεξικογράφος Παναγιώτης Πούτος και ο ίδιος ο συγγραφέας. Θα πήγαινα οπωσδήποτε αν ήμουν στην Αθήνα, αλλά δυστυχώς δεν είμαι. Πιστεύω πως θα γίνει ενδιαφέρουσα συζήτηση, το εγγυάται άλλωστε η κατάρτιση των τριών ομιλητών. Να πάτε!

Ο συγγραφέας του βιβλίου είναι πολύ γνωστός στο ελληνόφωνο Διαδίκτυο, ή έστω στη μικρή διαδικτυακή γειτονιά που ασχολείται με τη νεοελληνική γλώσσα. Έχει το ιστολόγιο Περιγλώσσιο (και μερικά ακόμα ειδικότερου σκοπού), είναι ο δημιουργός ομάδας στο Φέισμπουκ και συμμετέχει από παλιά στις αντιπαραθέσεις επί γλωσσικών θεμάτων, στις οποίες άλλωστε αφιέρωσε και το προηγούμενο βιβλίο του, το «Αρχαιολατρία και γλώσσα» (2009), που το είχα παρουσιάσει παλιότερα από το ιστολόγιο και που αποτελεί βασικό όπλο σε όσους προσπαθούν να ανασκευάσουν τους γλωσσικούς μύθους που διαδίδονται από αρχαιοβαρεμένους, ετυμοτσαρλατάνους και ελλαδέμπορους. Το νέο του βιβλίο είναι βέβαια πολύ πιο συνοπτικό (118 σελίδες) αφού και το θέμα του δεν είναι τόσο πλατύ. Και αξίζει έπαινος στον συγγραφέα (αλλά και στον εκδότη) που παρουσίασαν τόσο γρήγορα το βιβλίο τους, μόλις τρεις ή τρεισήμισι μήνες μετά το ξέσπασμα της Φωνηεντιάδας. Η έκδοση είναι τυπογραφικά άρτια (π.χ. διαφορετικές γραμματοσειρές στις απόψεις και στα σχόλια, ώστε να ξεχωρίζουν), αλλά η τιμή του βιβλίου λιγάκι τσιμπημένη (11,25 ευρώ) για τόσο λίγες σελίδες.

Βρίσκω εξαιρετικά εύστοχη την ιδέα της κυκλοφορίας του χρησιμότατου αυτού βιβλίου. Ο Πόλεμος των φθόγγων θα μπορούσε να πάρει θέση πλάι στη Δίκη των τόνων ως υλικό αναφοράς για μια σημαντική αντιπαράθεση γλωσσικής και όχι μόνο πολιτικής -για να το πω αλλιώς, μακάρι να είχε βρεθεί κάποιος να τεκμηριώσει σε ένα βιβλιαράκι την… μπαμπινιωτιάδα του 1998 δηλαδή τον καβγά για το Λεξικό Μπαμπινιώτη και το λήμμα «Βούλγαροι». Ο Αργυρόπουλος συγκεντρώνει σχεδόν όλα τα αντιρρητικά κείμενα εναντίον της νέας Γραμματικής, που ακολούθησαν την πανταχούσα της Δασκάλας από τη Ραφήνα, και απαντάει με αξιοθαύμαστη μεθοδικότητα, νηφαλιότητα και υπομονή, ανασκευάζοντας σημείο προς σημείο τις αντιεπιστημονικές θέσεις των φωνηεντομάχων. (Εντοπίζω μια σοβαρή έλλειψη στην τεκμηρίωση αλλά θα την πω παρακάτω).

Το στυλ συζήτησης του Αργυρόπουλου είναι εξαιρετικά νηφάλιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνει εκπτώσεις στην κριτική του· ο συγγρ. πειστικά και μεθοδικά ανασκευάζει τις απόψεις που κρίνει λανθασμένες, χωρίς περιστροφές· απλώς, το κάνει με ηρεμία και νηφαλιότητα -για τις πιο εξωφρενικές απόψεις των φωνηεντομάχων, περιορίζεται να γράψει «αυτά είναι φαιδρότητες που δεν αξίζει να σχολιαστούν». Για να δείτε όμως σε ποιες απόψεις απαντά ο Αργυρόπουλος, θα σας παρουσιάσω τα περιεχόμενα του βιβλίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 228 Σχόλια »

Πολυτονικό για διακοσμητικούς λόγους

Posted by sarant στο 17 Μαρτίου, 2010

Πριν μπω στο θέμα του σημερινού μου σημειώματος, θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι δεν έχω σκοπό να μετατρέψω το ιστολόγιο σε… Στάθης Γουότς. Ναι μεν θα ασχοληθώ για δεύτερο συνεχόμενο άρθρο με κάτι που έγραψε ο αγαπητός Στάθης Σταυρόπουλος, αλλά πρόκειται για σύμπτωση. Στο κάτω-κάτω, πρόκειται για ένα θέμα για το οποίο έχω γράψει πολλές δεκάδες σελίδες: το μονοτονικό σύστημα ή την αντιπαράθεση με τους οπαδούς του πολυτονικού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Μονοτονικό, Παρωδίες | Με ετικέτα: , , , , , , , | 216 Σχόλια »

Έχει παράξει -και άλλοι αφορεσμένοι τύποι

Posted by sarant στο 8 Οκτώβριος, 2009

Στην Καθημερινή της Πέμπτης 8/10 δημοσιεύεται επιστολή του γνωστού μεταφραστή Θεόφιλου Βαμβάκου για ένα γλωσσικό θέμα. Διαβάστε την:

Υπάρχει μεγάλη σύγχυση ως προς την ορθή χρήση ορισμένων τύπων των ρημάτων ανάγω, εξάγω, παράγω, απάγω κ.λπ. Π.χ. υπάρχουν άνθρωποι, ναι, ακόμη και «παροικούντες την Ιερουσαλήμ», που δεν μπορούν να διακρίνουν σε τι διαφέρει η έκφραση «να παράγει» από την έκφραση «να παραγάγει» ή που λένε ότι π.χ. «ο κακοποιός… απαγάγει το παιδί», αντί βέβαια του «…απάγει το παιδί».

Χρησιμοποιούν, δηλαδή, την έκφραση «να παράγει» όταν γραμματικά απαιτείται να πουν «να παραγάγει». Για τον στιγμιαίο μέλλοντα του παράγω αντί να πουν «θα παραγάγω» καταφεύγουν, για… σιγουριά…, στο άκομψο «θα παράξω», ενώ κανείς τους δεν θα τολμούσε (και σωστά!) να πει «θα… απάξω», «θα εξάξω» ή «θα ανάξω»! Το ίδιο γραμματικό λάθος δεν το κάνουν, για καλή μας τύχη, για άλλα ρήματα π.χ. χρησιμοποιούν σωστά, στην περίπτωση του ρήματος «δίνω» (όπως και στα περισσότερα άλλα ρήματα), τις εκφράσεις «να δίνει» και «να δώσει», αφού βεβαίως η πρώτη αφορά μια δραστηριότητα συνεχιζόμενη (χρόνος διαρκείας), ενώ η δεύτερη αφορά μια δραστηριότητα που λαμβάνει χώραν σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή (στιγμιαίος χρόνος).

Ο κ. Βαμβάκος δεν είναι ο πρώτος που έχει στηλιτεύσει το ‘άκομψο’ «θα παράξω». Παλιότερα, ένας ανερχόμενος λογοτέχνης και μεταφραστής είχε φτάσει στο σημείο να αποφανθεί ότι η σωστή χρήση του ‘να παραγάγω’ αποδεικνύει την «καλή γνώση της ελληνικής γλώσσας» ή κάτι τέτοιο, ενώ, αν πιστέψουμε τον Περιγλώσσιο, η γνωστή καθηγήτρια κυρία Ξανθάκη είχε πει με μάτια βουρκωμένα ότι «όλοι πια λένε να παράξει αντί του ορθού να παράσχει» (sic –ε, γίνονται αυτά εν τη ρύμη και τη συγκινήσει του λόγου, προσθέτει χαιρέκακα ο Περιγλώσσιος).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 116 Σχόλια »

Κοράνι, Αλλάχ, Μωάμεθ, λέξεις ελληνικές!

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2009

Φαίνεται πως διέρρευσε στο ευρύ κοινό ότι ετοιμάζουμε τα βραβεία Γκας Πορτοκάλος, διότι συνεχώς παρουσιάζονται νέες υποψηφιότητες. Βέβαια, ο καθηγητής Σταύρος Θεοφανίδης έχει από παλιότερα εξαιρετικές επιδόσεις στην ετυμολογία. Είχε αποδείξει ότι περίπου όλες οι αγγλικές λέξεις είναι ελληνικές. Τώρα, στρέφεται στα αραβικά. Διαβάστε άρθρο του στη σημερινή Ελευθεροτυπία:

«ΤΟ ΚΟΡΑΝΙΟ»  είναι ελληνική λέξη – και έχει ένα κεφάλαιο με τίτλο: «ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ»…

Τι λέει το Κοράνιο; «Οι Ελληνες [πάντα] θα νικούν. Είναι θέλημα του Αλλάχ»
[Surah ΧΧΧ, 1-5]

Λίγοι γνωρίζουν ότι η ιερή λέξη «Κοράνιο» είναι ελληνικότατη και μάλιστα ομηρική*. Προέρχεται από το ιερό ελληνικό ρήμα «κορέω», που σημαίνει σπέρνω -τον Λόγο του Θεού!- και κατ’ επέκταση «σαρώνω». Το ρήμα «κορέω» εκφράζει και την ιερή πράξη της δημιουργίας: όταν ο πατέρας μας «εκόρευσε», δηλαδή έσπειρε τον σπόρο του στην κόρη-μάνα μας και έπλασαν εμάς! Σήμερα το ρήμα είναι γνωστό ως: «δια-κορεύω», από το κόρη: δια-κορεύω<κόρη. Δηλαδή η πιο δημιουργική πράξη στον κόσμο!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Ετυμολογικά, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 82 Σχόλια »