Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Πιτυκάκης’

Ο χουμάς και τα θρέμπελα του Π. Πολάκη

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2016

Το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένα σε δυο ιδιωματικές λέξεις, από εκείνες που το ιστολόγιο αρέσκεται να σχολιάζει, και να ελέγχει, μέσα από τα σχόλιά σας, αν και κατά πόσο εξακολουθούν να ακούγονται. Εννοώ λέξεις που τα γενικά λεξικά δεν τις έχουν, είτε επειδή είναι μισοξεχασμένες είτε επειδή είναι ιδιωματικές, άλλοτε εντοπιζόμενες σε μία μόνο περιοχή του ελληνόφωνου χώρου και άλλοτε σε περισσότερες. Τέτοιες άλλωστε λέξεις έχω συμπεριλάβει στο βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται«, αρκετές από τις οποίες τις έχω παρουσιάσει εδώ.

Τις δυο σημερινές λέξεις δεν τις έχω βάλει στο βιβλίο, για τον απλό λόγο ότι το 2011 αγνοούσα την ύπαρξή τους. Ήρθαν και οι δυο φευγαλέα στην επικαιρότητα πρόσφατα, όταν τις χρησιμοποίησε ο υφυπουργός Υγείας Παύλος Πολάκης. Ο Πολάκης είναι Κρητικός (νομίζω Σφακιανός) και η μία από τις λέξεις είναι σίγουρα κρητική -για την άλλη δεν είμαι και τόσο βέβαιος αλλά θα περιμένω τα σχόλιά σας.

Επειδή εδώ λεξιλογούμε, δεν θα εστιάσω τη συζήτηση στον υφυπουργό, μόνο για να πω ότι ένα μόνο πράγμα με έχει ενοχλήσει πολύ στη δημόσια παρουσία του, ενώ άλλα, για τα οποία έχει δεχτεί κριτική, είτε με αφήνουν αδιάφορο είτε τα επιδοκιμάζω. Και αυτό το ένα είναι ότι, όπως γράφτηκε, άναψε τσιγάρο σε σύσκεψη του υπουργείου, σε κλειστό δημόσιο χώρο. Αλλά ούτε σε αυτό θέλω να σταθώ, διότι ξέρω (και ως πρώην καπνιστής) ότι το κάπνισμα εξάπτει τα πάθη και ότι όσοι καπνίζουν αδυνατούν, στην πλειοψηφία τους, να σκεφτούν λογικά για το θέμα αυτό -θα προτιμούσα λοιπόν σήμερα να εστιαστούμε στον χουμά και στα θρέμπελα.

Ο χουμάς είναι η λέξη που ακούστηκε πιο πρόσφατα, και που τη συζητήσαμε και στα σχόλια του άρθρου εκείνης της ημέρας.

Πράγματι, σε συζήτηση στη Βουλή και σε έντονη αντιπαράθεση με την αντιπολίτευση, ο υφυπουργός είπε ότι οι προηγούμενες κυβερνήσεις «τα κάνανε χουμά» στον τομέα της υγείας, και αμέσως μετά εξήγησε πως «είναι αυτό που μένει όταν βγαίνει το τυρί, το άχρηστο».

(Στο βίντεο της συζήτησης η ατάκα με τον χουμά είναι περιπου στο 14′. Σπό το 9ο λεπτό και μετά ακούγονται και άλλες ενδιαφέρουσες λέξεις, όπως ο μπέτης = το στήθος, αν και μου φάνηκε πιο ενδιαφέρουσα η ανάλυση των πρώτων 9 λεπτών κι ας μην έχει αιχμές ή δύσκολες λέξεις).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Βουλή, Ντοπιολαλιές, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 272 Σχόλια »

Το σελέμι και η χιώνα (συνεργασία Μ. Μαρκάκη)

Posted by sarant στο 24 Νοεμβρίου, 2014

Την περασμένη βδομάδα είχαμε ένα άρθρο με κρητικές λέξεις τουρκικής προέλευσης και συνεχίζουμε κρητικά στο σημερινό μας άρθρο, που μου το έστειλε ο Μανώλης Μαρκάκης (παίρνοντας αφορμή από παλιότερο άρθρο του ιστολογίου για το κούρεμα), και παρουσιάζει ένα επεισόδιο από την ιστορία της Κρητικής Πολιτείας, από κείμενο του 1895 που έχει και τα αντισημιτικά στερεότυπα της εποχής εκείνης. Στο τέλος θα λεξιλογήσω.

Κόκκινα δάνεια, κούρεμα, διαγραφή χρέους, ιδιωτικού ή δημόσιου. Αν είναι δυνατόν ! Γίνονται τέτοια πράγματα; (…)

Κι όμως, όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, όχι μόνο έχουν ξαναγίνει τέτοια πράγματα, αλλά και ένα από τα πρώτα εφαρμοσμένα παραδείγματα έγινε εδώ στον τόπο μας, στην Κρήτη.

Στις απαρχές της Κρητικής Πολιτείας, της γνωστής περιόδου της Αυτονομίας υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου, από τα πρώτα νομοθετήματα και μάλιστα με εισήγηση-σύνταξη του Ελ.Βενιζέλου (Εθνάρχη ή προδότη, διαλέξτε…) είναι αυτά «κατά των αισχροκερδών» (υπ΄ αριθμόν 153) και «κατά των κακόπιστων οφειλετών» (υπ’ αριθμόν 154).

Μεταφέρω μια σχετική ιστορία :

Τα χρέη, τα οποία βαρύνουσι και καταθλίβουσι τα ελαιοφόρα χωρία, τα μη παράγοντα επαρκή σιτηρά, δεν παρατηρούνται εις τα χωρία του λεκανοπεδίου Χανδρά. Αν εις αυτά δεν υπάρχωσι οι μεγάλοι των ελαιοφόρων χωρίων κεφαλαιούχοι, οίτινες εφαρμόζοντες και τα περίφημα σελέμια, την απαισιοτέραν ταύτην του εμπορίου μορφήν, υπερπλουτούσι, δεν υπάρχουσιν όμως ουδέ οι των χωρίων πάμπτωχοι, των οποίων και αυτή η πενιχρά καλύβη ανήκει εις τον σελεμιτζήν ελαιοέμπορον.

Σελέμι είναι λέξις τουρκική σημαίνουσα προπώλησις. Εις τι συνίσταται η επαίσχυντος αυτή του εμπορίου μέθοδος καταφαίνεται εκ του επομένου παραδείγματος. Αγοράζων τις επί πιστώσει κριθήν, από την έξωθεν εισαγομένην (η του τόπου παραγωγή δεν επαρκεί εις την κατανάλωσιν), ή άλλα εμπορεύματα αξίας γροσίων 200 (επί παραδείγματι), αναλαμβάνει δια σενετίου (γραμματίου) την υποχρεώσιν να παραδώση «όταν βγή το λάδι» οκάδας 80 εξ αυτού (υπολογίζεται εις το ήμισυ της συνήθους τιμής των 5 γροσίων).

Αν δε εξ αφορίας των ελαιών ή εξ άλλου λόγου δεν παραδωθή το έλαιον, υποχρεούται υπό του υπογραφέντος γραμματίου του να πληρώση αυτό προς την ακεραίαν την τρέχουσαν τιμήν ήτοι προς γρ.5 εκάστην οκάν, καταβαλλών εν όλο 400 γρόσια, το διπλάσιον δηλ. της αξίας του αγορασθέντος εμπορεύματος. Αν δε μηδέ το χρηματικόν τούτο ποσόν κατεβάλη, αναγκάζεται «ν΄αλλάξη σενέτι» και να «κόψη λάδι» πάλιν προς 2 ½ λογιζόμενον, οκάδας 160, υπό τον όρον πάντοτε να πληρώνη αυτό προς γρ.5, αν δεν το παραδώση, καταβαλών εν όλω γρ. 800, ή «ν΄αλλάξη σενέτι» πάλιν και να «κόψη λάδι».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Κρήτη, Ντοπιολαλιές, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , | 129 Σχόλια »