Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Πολυξένη Μπούκη. Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος’

Η μικρή Κούλα, ο Παπαδιαμάντης και τα Τραγούδια του Θεού

Posted by sarant στο 10 Αυγούστου, 2014

koula2

Πολυξένη και Κούλα Μπούκη το 1911, έτος θανάτου του Παπαδιαμάντη

Tο σημερινό άρθρο είναι κατά συνέχεια του άρθρου της προηγούμενης Κυριακής, στο οποίο είχαμε αναδημοσιεύσει ένα άρθρο του Π. Κουλουφάκου, γιου του Κώστα, στο οποίο αποκαλυπτόταν ότι η μητέρα του Κώστα Κουλουφάκου, η Αγγελική το γένος Μπούκη είναι το ίδιο πρόσωπο με τη «μικρή Κούλα» που πρωταγωνιστεί στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Τα τραγούδια του Θεού«. Σήμερα θα αναδημοσιεύσω μια συνέντευξη με την ίδια την Αγγελική Μπούκη-Κουλουφάκου, όπως δημοσιεύτηκε στην Επιθεώρηση Τέχνης το 1961.

Bέβαια, όσοι θυμούνται το διήγημα ίσως εκπλαγούν, αφού η Κούλα του διηγήματος πεθαίνει σε ηλικία 11 χρονών -αλλά ευτυχώς αυτό έγινε μόνο στο διήγημα. Για τους ξεσκολισμένους παπαδιαμαντιστές αυτό δεν θα είναι κάτι νέο: η πληροφορία ότι ο Παπαδιαμάντης προτίμησε να «πεθάνει» τη μικρή και ότι η μητέρα της δεν του έκρυψε την ενόχλησή της όταν διάβασε στην εφημερίδα τον θάνατο της κόρης της δεν είναι καινούργια, έχει ξαναγραφτεί από τον Μερλιέ στον πρόλογο μιας συλλογής διηγημάτων του Ππδ. στα γαλλικά -και περιλαμβάνεται στο διάσημο αφιέρωμα που έκανε η Νέα Εστία το 1941 στον Παπαδιαμάντη.

Αυτό ακριβώς το περιστατικό έχει μεγάλη σημασία για την εκδοτική ιστορία του διηγήματος. Η (μέχρι στιγμής) πρώτη του δημοσίευση, με βάση τα όσα γνωρίζουμε, έγινε μετά τον θάνατο του Παπαδιαμάντη, στο περιοδικό Καλλιτέχνης του Βώκου το 1912. Ολοφάνερα, δεν μπορεί να το διάβασε τότε η Πολυξένη Μπούκη και να διαμαρτυρήθηκε στον Παπαδιαμάντη -μάλιστα, επειδή ο Παπαδιαμάντης έφυγε για τη Σκιάθο τον Απρίλη του 1908, το επεισόδιο πρέπει να έγινε το αργότερο έως τότε.

Τούτο σημαίνει ότι, αν η διήγηση αληθεύει, πρέπει να υπήρξε μια προηγούμενη δημοσίευση του διηγήματος σε εφημερίδα, γύρω στο 1906 ή 1907, η οποία μέχρι σήμερα λανθάνει. Στην κριτική του έκδοση (εκδ. Δόμος) ο Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος  αποφεύγει να πάρει σαφή θέση ως προς το αν θεωρεί πιθανή την ύπαρξη προηγούμενης δημοσίευσης και παραθέτει απλώς τις απόψεις του Βαλέτα στο κριτικό υπόμνημα της δικής του έκδοσης (ο Βαλέτας γνωρίζει την αφήγηση του Μερλιέ αλλά διατηρεί επιφυλάξεις για το αν είναι αληθινή και αν υπήρξε προηγούμενη δημοσίευση).

Φαίνεται ότι ο ΝΔΤριανταφυλλόπουλος δεν είχε υπόψη του τη μαρτυρία του Π. Κουλουφάκου ούτε τη συνέντευξη της Αγγελικής Μπούκη-Κουλουφάκου που δημοσιεύουμε σήμερα. Ωστόσο, το σημερινό άρθρο (ή η μαρτυρία του Π. Κουλουφάκου) δεν είναι βέβαιο ότι ενισχύουν τη μαρτυρία του Μερλιέ, αφού στην πραγματικότητα η πηγή και των τριών αφηγήσεων φαίνεται να είναι η ίδια: η «οικογενειακή ιστορία» της οικογένειας Μπούκη.

Και ποια είναι τάχα η «αθηναϊκή εφημερίδα» στην οποία δημοσιεύτηκε το διήγημα του Παπαδιαμάντη και το διάβασαν οι συγγένισσες της Πολυξένης Μπούκη; Στη συνέντευξή της, η Αγγελική αναφέρει την εφημερίδα «Ομόνοια» -όμως τέτοια εφημερίδα δεν υπήρχε στην Αθήνα. Υπήρχε στην Αλεξάνδρεια μόνο, αλλά την εποχή εκείνη είχε συγχωνευτεί με μιαν άλλη και έβγαινε με διπλό τίτλο (Ταχυδρόμος – Ομόνοια) και δεν φαίνεται να κυκλοφορούσε στην Αθήνα -τόσο ώστε να τη διαβάζουν λαϊκές γυναίκες σαν τις κουμπάρες της Πολυξένης Μπούκη. Κι έτσι κι αλλιώς, δεν έχει βρεθεί συνεργασία του Παπαδιαμάντη με την αλεξανδρινή αυτή εφημερίδα.

Λοιπόν; Μήπως είναι θρύλος όλη η ιστορία, ένας οικογενειακός μύθος που τον ξεκίνησε κάποιος κάποτε και τον πίστευε για αληθινό η Αγγελική Μπούκη; Δεν μπορώ να το αποκλείσω. Όμως εξίσου πιθανό είναι απλώς να θυμάται λάθος η Αγγελική τον τίτλο της εφημερίδας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Παπαδιαμάντης, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 90 Σχόλια »