Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘πολυτονικό’

Ἀπετάξω τῷ πολυτονικῷ; (άρθρο του Βενέδικτου Βασιλείου)

Posted by sarant στο 25 Αυγούστου, 2016

Αναδημοσιεύω σήμερα ένα άρθρο του γλωσσολόγου Βενέδικτου Βασιλείου, που δημοσιεύτηκε στις αρχές του μήνα στην κυπριακή εφημερίδα «Σημερινή», όπου ο Βασιλείου διατηρεί εβδομαδιαία στήλη για γλωσσικά θέματα.

Μια και δεν είναι πολλές οι γλωσσικές στήλες σε ελληνόφωνες εφημερίδες, καλό είναι να μαθαίνουμε όσες υπάρχουν (μια άλλη είναι του φίλου Γιάννη Χάρη στην Εφημερίδα των Συντακτών, με αναδημοσίευση στο ιστολόγιό του -όποιος ξέρει κι άλλες, προσθέτει στα σχόλια). Κατά σύμπτωση, από σήμερα θα είναι διαθέσιμα ονλάιν τα άρθρα του Βασιλείου στη Σημερινή, σε αυτή τη σελίδα του Φέισμπουκ.

Διάλεξα να παρουσιάσω σήμερα ένα άρθρο του Βασιλείου που ασχολείται με το πολυτονικό, ένα ζήτημα για το οποίο έχω κι εγώ γράψει αρκετά, τόσο στο ιστολόγιο όσο και στον παλιό μου ιστότοπο (όπου μάλιστα είχα και ειδική ενότητα για το θέμα, με τον τίτλο Δασείας καταίρεσις). Για να το πω ακριβέστερα, το άρθρο του Βασιλείου είναι το δεύτερο για το θέμα των συστημάτων γραφής και τονισμού, έχει προηγηθεί το άρθρο «Και εγένετο μονοτονικόν«, που εξετάζει την εξέλιξη από την κεφαλαιογράμματη γραφή ως το πολυτονικό και στη συνέχεια το μονοτονικό. Για τεχνικούς λόγους προτίμησα να παρουσιάσω εδώ το δεύτερο άρθρο -το πρώτο μπορείτε να το διαβάσετε στον ιστότοπο της εφημερίδας.

Έχω πάντως μια μικρή διαφωνία με τον Βασιλείου: δεν είμαι βέβαιος ότι όντως «το πολυτονικό έχει επιστρέψει στη μόδα» -δεν έχω αυτή την εντύπωση. Αντίθετα, βλέπω εκδοτικούς οίκους που κάποτε τύπωναν μόνο πολυτονικό να έχουν ρίξει νερό στο κρασί τους και να τυπώνουν και μονοτονικό. Αλλά τον αφήνω να τα πει ο ίδιος.

— Ἀπετάξω τῷ πολυτονικῷ; — Ἀπεταξάμην! — Σίγουρα;

Οι αντιδράσεις στη νομοθετική κατάργηση του πολυτονικού και καθιέρωση του μονοτονικού το 1982 στην Ελλάδα και στην Κύπρο είναι λίγο πολύ γνωστές. Οι υποστηρικτές του μονοτονικού ανέμεναν από καιρό τον επίσημο ενταφιασμό του άταφου νεκρού και χειροκρότησαν με ικανοποίηση την απόφαση. Αντίθετα, οι πολέμιοι του μονοτονι­κού και υποστηρικτές του πολυτονικού αντέδρασαν στην «εθνική μειοδοσία» καλλιεργών­τας την κινδυνολογία ότι δήθεν η ελληνική γλώσσα καταστρέφεται και αφελληνίζεται μόνο και μόνο επειδή γράφουμε, για παράδειγμα, «εκ των υστέρων» και όχι «ἐκ τῶν ὑστέρων»· οι Κασσάνδρες μάλιστα προβλέπουν ότι σύν­τομα το ελληνικό αλφάβητο θα δώσει τη θέση του στο λατινικό και καλούν σε πατριωτικό ξε­σηκωμό για την προάσπιση των εθνικών ηθών και αξιών! Η ιδεολογικο-πολιτική χροιά που δόθηκε στη διένεξη αυτή υπήρξε κάτι παραπά­νω από προφανής: προοδευτικοί και πρώην οπαδοί του στρατοπέδου της δημοτικής από τη μια, ακραίοι συντηρητικοί με προσκόλληση στην καθαρεύουσα από την άλλη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Μονοτονικό | Με ετικέτα: , , , | 180 Σχόλια »

Η δράκα των επίορκων βουλευτών και άλλα πνευματώδη ψέματα (στη μνήμη του Λευτέρη Βερυβάκη)

Posted by sarant στο 7 Αυγούστου, 2012

Πέθανε χτες, σε ηλικία 77 χρονών, ο πολιτικός Λευτέρης Βερυβάκης, αγωνιστής της Δημοκρατίας και κατ’ επανάληψη βουλευτής και υπουργός κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ. Ο Βερυβάκης ήταν συναγωνιστής του Αλέξανδρου Παναγούλη, συμμετείχε στην απόπειρα κατά του δικτάτορα Παπαδόπουλου και καταδικάστηκε σε ισόβια για την αντιδικτατορική του δράση. Έμεινε έξι χρόνια στις φυλακές.

Αυτή ήταν η μία μεγάλη προσφορά του Βερυβάκη στη δημοκρατία και την πατρίδα. Όμως έχει κερδίσει την υστεροφημία και για έναν άλλο λόγο: ήταν ο πρώτος υπουργός Παιδείας του ΠΑΣΟΚ το 1981, δηλαδή ήταν ο υπουργός Παιδείας που εισηγήθηκε την καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος, το οποίο απάλλαξε την ελληνική εκπαίδευση από τον βραχνά της τελετουργικής εκμάθησης πνευμάτων και τονικών σημαδιών που δεν είχαν καμιά σχέση με την πραγματικότητα της νεοελληνικής γλώσσας.  Βέβαια, ο Βερυβάκης δεν είχε κάποια προηγούμενη δράση υπέρ του μονοτονικού -η τιμή αυτή ανήκει σε άλλους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, όπως τον ποιητή Γιάννη Κουτσοχέρα. Ήταν όμως ο υπουργός της μεταρρύθμισης και το όνομά του θα μείνει στην ιστορία γι’ αυτό, πλάι στον Γιάννο Τσιριμώκο (γλωσσική-εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917), τον Λουκή Ακρίτα (μεταρρύθμιση του 1964) και τον Γεώργιο Ράλλη (μεταρρύθμιση του 1976).

Τις μέρες μας, η βαθιά κρίση που περνάμε έχει, πολύ εύλογα, οδηγήσει πολλούς να αμφισβητούν συνολικά τις κατακτήσεις της μεταπολίτευσης, στάση που θυμίζει εκείνον που πέταξε το μωρό μαζί με τα βρωμόνερα της λεκάνης. Μαζί αμφισβητείται και το μονοτονικό, στο οποίο χρεώνονται όλες οι υπαρκτές και φανταστικές παθογένειες της ελληνικής εκπαίδευσης και της ελληνικής γλώσσας, όπως η δήθεν λεξιπενία (που δεν αποδεικνύεται από πουθενά, μάλλον το αντίθετο ισχύει). Δεν είναι τυχαίο ότι η τελευταία σκοταδιστική εκστρατεία, που ξεκίνησε με το υστερικό άρθρο της δασκάλας από τη Ραφήνα, δεν είχε στόχο απλώς το νέο βιβλίο Γραμματικής, αλλά το σύνολο της γλωσσικής και εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης από το 1976 και μετά, την καθιέρωση της δημοτικής επί Ράλλη και του μονοτονικού επί Βερυβάκη.

Επί της ουσίας, πολυτονικό σε μια γλώσσα που δεν γνωρίζει μακρά και βραχέα φωνήεντα (παρά τους κωμικούς ισχυρισμούς του Δ. Σαββόπουλου και καναδυό άλλων) δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Όμως, ένα άλλο επιχείρημα που προβάλλουν οι νοσταλγοί του πολυτονικού και οι σκοταδιστές (αυτές οι δυο κατηγορίες δεν ταυτίζονται) είναι ότι, τάχα, το μονοτονικό επιβλήθηκε περίπου πραξικοπηματικά, χωρίς προηγούμενη συζήτηση στην κοινωνία. Πρόκειται για άθλιο ψέμα που εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τότε κι έτσι πολλοί δεν θυμούνται ποια ήταν η κατάσταση ή δεν τη γνώρισαν καν. Οπότε σκέφτηκα να ανεβάσω σήμερα, στη μνήμη του Λευτέρη Βερυβάκη, ένα παλιό μου άρθρο που επιχειρεί να ανασκευάσει ακριβώς αυτό το πολυτονιάτικο ψέμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γλωσσικό ζήτημα, Εις μνήμην, Μονοτονικό, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 172 Σχόλια »