Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘προπηλακισμός’

Λοιδορίες και προπηλακισμοί

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2015

loidorΟι δυο λέξεις του τίτλου ακούγονται αρκετά τον τελευταίο καιρό στις εφημερίδες και στα ηλεκτρονικά μέσα, πολλές φορές μάλιστα μαζί, κάτι που δεν είναι παράξενο αφού η σημασία τους είναι παραπλήσια. Ένα άλλο κοινό στοιχείο που έχουν είναι ότι και οι δυο λέξεις γράφονται και λάθος (αν και όχι με την ίδια συχνότητα), από παρασυσχέτιση με άλλες λέξεις. Οπότε, δεν είναι παράξενο που σήμερα συστεγάζονται στο ίδιο άρθρο, πλάι-πλάι στη μαρκίζα του τίτλου.

Σύμφωνα με το ΛΚΝ, η λοιδορία είναι «κακολογία, χλευασμός που απευθύνει κάποιος σε κπ. για να τον προσβάλει, να τον περιγελάσει», ενώ ο προπηλακισμός είναι «ο χλευασμός, ο διασυρμός, ο εξευτελισμός». Και οι δυο λέξεις περιλαμβάνονται σε ένα καινούργιο λεξικό για το οποίο φιλοδοξώ (αλλά δεν υπόσχομαι επίσημα: μην τάξεις σ’ άγιο κερί…) να γράψω άρθρο μέσα στις επόμενες εβδομάδες, το Λεξικό των Πιο Απαιτητικών Λέξεων του Γ. Μπαμπινιώτη. Εκεί, ο Μπ. κάνει τη (σωστή) επισήμανση ότι ο προπηλακισμός γίνεται σε δημόσιο χώρο.

Στο παλιό, κλασικό από πολλές απόψεις, γαλλοελληνικό λεξικό του Ηπίτη, βρίσκουμε επίσης τις δυο λέξεις να παρατίθενται η μια μετά την άλλη σαν συνώνυμα, ως εξήγηση του γαλλ. insulte. Αλλά συνοδοιπορούν από πολύ παλιότερα, αφού στον Δημοσθένη βρίσκουμε τη φράση «ἐχθροῦ μὲν ἐπήρειαν ἔχει καὶ ὕβριν καὶ λοιδορίαν καὶ προπηλακισμὸν ὁμοῦ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα…» (railing and vituperation στην αγγλική μετάφραση).

Για να κάνουμε το χατίρι της αλφαβητικής σειράς, θα ξεκινήσουμε από τη λοιδορία. Λέξη αρχαία, από το ρήμα λοιδορώ, που σημαίνει, είπαμε, χλευάζω. Στον μύθο του Αισώπου Λύκος και έριφος, μια κατσίκα ανεβασμένη σε ένα ψήλωμα βλέπει έναν λύκο να περνάει από κάτω και αρχίζει να τον βρίζει και να τον κοροϊδεύει. «Ου συ με λοιδορείς, αλλ’ ο τόπος», απαντάει ο λύκος -να σε πετύχω σε κανένα ίσωμα, να δεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ετυμολογικά, Ορθογραφικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 212 Σχόλια »