Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Π. Κονιδάρης’

Πανάκεια: Μια λέξη κι ένα βιβλίο

Posted by sarant στο 16 Μαρτίου, 2009

273128Πανάκεια είναι το φάρμακο που υποτίθεται πως θεραπεύει όλες τις ασθένειες. Και επειδή τέτοιο φάρμακο δεν έχει βρεθεί, τη λέξη τη χρησιμοποιούμε μεταφορικά κυρίως, και σχεδόν πάντα με αρνητικό πρόσημο· εννοώ, σπάνια θα πει κάποιος θετικά ότι το τάδε είναι πανάκεια για όλα τα προβλήματα· τις περισσότερες φορές, δηλώνουμε ότι κάποιο πράγμα μπορεί μεν να είναι χρήσιμο, αλλά δεν είναι πανάκεια, δεν λύνει όλα τα προβλήματα. Έτσι, διαβάζουμε λογουχάρη ότι η τεχνολογία δεν είναι πανάκεια για την αντιμετώπιση της πείνας ή ότι το στεντ είναι μεν χρήσιμο εργαλείο στην καρδιολογία αλλά όχι και πανάκεια. Επίσης, οι πολιτικοί αρέσκονται να επικρίνουν τους αντιπάλους τους ότι κακώς θεώρησαν πανάκεια κάποιο μέτρο ή κάποια εξέλιξη.

Να πω την αμαρτία μου, επειδή στα φοιτητικά μου χρόνια άκουγα να πολυφοριέται η λέξη, την έχω ελαφρώς αντιπαθήσει· παλιά, όταν κάποιος έλεγε ότι το τάδε «δεν είναι πανάκεια», έλεγα από μέσα μου «δεν είναι πανάκια, είναι πετσετάκια». Αλλά πλατειάζω. Καλύτερα να δούμε την ιστορία της λέξης. Η λέξη δεν είναι γαλαζοαίματη αρχαία, ας πούμε ομηρική, βλέπετε εμείς οι τρισχιλιετείς τέτοιες αγαπάμε, είναι μάλλον ελληνιστική, αν και η Πανάκεια ήταν θεά της αρχαίας θρησκείας, κόρη του Ασκληπιού. Η αρχαιότερη εμφάνιση της λέξης, στον Πλούτο του Αριστοφάνη, στη θεά αναφέρεται. Ετυμολογείται από το παν + άκος, που θα πει θεραπεία. Θεραπεία των πάντων, δηλαδή. Αυτό το άκος το βρίσκουμε σε κάμποσες αρχαίες σύνθετες λέξεις, από τις οποίες στη νεότερη γλώσσα χρησιμοποιείται μόνο η ανήκεστος βλάβη, με την οποία αποφεύγουν τη φυλακή οι γηραιοί πραξικοπηματίες (το άλφα έγινε ήτα στη σύνθεση για να μη μας μαλώσει ο Βακερνάγκελ). Σπεύδω να διευκρινίσω ότι το -άκος του επωνύμου μου δεν έχει καμιά σχέση με το άκος της πανάκειας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Λογοτεχνία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: | 9 Σχόλια »