Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Π. Μανδραβέλης’

Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας, μια πρώτη εκτίμηση

Posted by sarant στο 7 Νοεμβρίου, 2014

xlaΓια εμάς που ασχολούμαστε βιοποριστικά με τη γλώσσα, η κυκλοφορία ενός νέου «μεγάλου» λεξικού είναι σημαντικό γεγονός. Τη Δευτέρα το μεσημέρι είχα την τύχη να παρευρεθώ στην επίσημη παρουσίαση του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας, που εκδόθηκε από την Ακαδημία Αθηνών και αρκετοί φίλοι που το έμαθαν, ζήτησαν τη γνώμη μου για το νέο αυτό σύγγραμμα. Φυσικά, δεν είναι δυνατό να γράψει κανείς μια εμπεριστατωμένη γνώμη για ένα λεξικό (ή για οποιοδήποτε εκτενές σύγγραμμα) μέσα σε μια-δυο μέρες, οπότε εδώ θα δώσω απλώς τις πρώτες εντυπώσεις μου -ας πούμε μια δημοσιογραφική παρουσίαση και όχι μια λεξικογραφική κριτική. Ταυτόχρονα, θα σχολιάσω και ορισμένα πράγματα που γράφτηκαν στον τύπο για το λεξικό αυτό.

Πριν ξεκινήσω, επιβάλλεται μια προειδοποίηση.  Γνωρίζω τον καθηγητή Χριστόφορο Χαραλαμπάκη, που ήταν ο γενικός συντονιστής της έκδοσης, η ψυχή του λεξικού θα λέγαμε, και πέρυσι είχα την ευκαιρία να διαβάσω ένα μικρό τμήμα του λεξικού και να διατυπώσω κάποιες παρατηρήσεις.  Κατά συνέπεια, δεν είμαι αμερόληπτος. Και η ευνοϊκή μου προδιάθεση προς το λεξικό αυτό ενισχύεται από ορισμένα χαρακτηριστικά της έκδοσής του που θα αναπτύξω παρακάτω.

Το καινούργιο αυτό λεξικό για την οικονομία της συζήτησης θα το αποκαλέσω ΧΛΑ, χωρίς να ξέρω αν αυτό θα είναι το ακρώνυμο που τελικά θα καθιερωθεί: Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, το τρίτο μας «μεγάλο» λεξικό μετά το ΛΝΕΓ (Λεξικό Μπαμπινιώτη αλλιώς) και το ΛΚΝ (Λεξικό [του Ιδρύματος] Τριανταφυλλίδη αλλιώς). Ο ασαφής χαρακτηρισμός «Μεγάλο» δεν έχει να κάνει μόνο με τον όγκο και το λημματολόγιο του λεξικού αλλά και με την διάδοσή του, πραγματική ή προβλεπόμενη. Το δεύτερο λεξικό του οίκου Τεγόπουλου-Φυτράκη, που ονομάστηκε Μείζον, ήταν μεγάλο από μερικές ποσοτικές απόψεις αλλά από πλευράς διάδοσης και επιρροής δεν δικαιολόγησε ποτέ τον τίτλο του.

Το ΧΛΑ εκδίδεται από την Ακαδημία Αθηνών -και, κακά τα ψέματα, για πολλούς Έλληνες το κορυφαίο αυτό πνευματικό ίδρυμα είναι συνδεδεμένο, και όχι άδικα ίσως, με έννοιες όπως ο συντηρητισμός, η αρτηριοσκλήρωση, η ημετεροκρατία. Για να μείνουμε στον χώρο της λογοτεχνίας, όπου τα ονόματα είναι πιο γνωστά στο ευρύ κοινό, είναι χαρακτηριστικό πως ακαδημαϊκός δεν έγινε ο Σεφέρης (για Βάρναλη ούτε λόγος) αλλά ο Γεώργιος Αθάνας -και δεν ήταν ο χειρότερος από τους λογοτέχνες ομολόγους του.

Κι όμως, στην παρουσίαση του ΧΛΑ ο κ. Βασίλειος Πετράκος, Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας, μας εξέπληξε ευχάριστα όταν ανέφερε, ανάμεσα στα άλλα, και τα εξής: «Η Ακαδημία με το Χρηστικό Λεξικό δεν αποβλέπει σε ρύθμιση της γλώσσας, αποδεδειγμένως ανεδαφική, τουλάχιστον από τα χρόνια του Κοραή. Παρουσιάζει με συστηματικό τρόπο και επιστημονικώς εξακριβωμένο την πραγματική μορφή της Νεοελληνικής, τον γλωσσικό πλούτο της και τις θαυμαστές εκφραστικές δυνατότητές της … Το μέγα πλήθος των νεολογισμών και των νέων σημασιών που περιέχονται στο Χρηστικό Λεξικό είναι η αψευδής μαρτυρία αυτού του γεγονότος, που δείχνει τη δημιουργική δύναμη των Ελλήνων στη γλώσσα και διαψεύδει όσους θρηνούν για τη φθορά της».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , | 231 Σχόλια »

48 κιλομπάιτ μεζεδάκια (να τ’ αφήσω; )

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2014

Ο τίτλος του σημερινού σαββατιάτικου, άρα πολυσυλλεκτικού, άρθρου είναι φυσικά παρμένος από το σαρδάμ του γνωστού κωμικ… βουλευτή της ΝΔ Ταμήλου, ο οποίος τις προάλλες, μιλώντας σε κάποιο τηλεπαράθυρο, είπε, όπως μπορείτε να ακούσετε στο δεύτερο βίντεο της σελίδας, ότι η ΔΕΗ παράγει 10 γιγαμπάιτ ηλεκτρική ενέργεια. Βέβαια, τα μεζεδάκια μετριούνται και με κιλομπάιτ, αν υποθέσουμε ότι τόσο πιάνει το αρχείο κειμένου που τα περιέχει.

Όσο για τα βουλευτικά γιγαμπάιτ, εντάξει, ένα απλό σαρδάμ είναι (γιγαμπάιτ, GB, αντί για γιγαβάτ, GW), που δεν είναι και παράδοξο αφού στους ψηφιακούς καιρούς μας ασχολούμαστε πολύ περισσότερο με γιγαμπάιτ, στα στικάκια ας πούμε, που τα έχουμε και στην τσέπη μας ή την τσάντα μας, και όχι με μεγαβάτ και γιγαβάτ. Δεν δείχνει αμορφωσιά ή ασχετοσύνη το μπέρδεμα του βουλευτή, αλλά δεν είναι και κακό να γελάμε με το λαθάκι -και ο κ. Ταμήλος, όχι για πρώτη φορά, χάρισε άφθονο γέλιο.

Πιο αξιοσημείωτο ωστόσο, είναι κάτι άλλο που είπε, που μπορείτε να το ακούσετε στο πρώτο βίντεο της ίδιας σελίδας, ότι δηλαδή μόνο το νερό είναι κοινωνικό αγαθό και όχι η ενέργεια, αφού μπορεί κανείς να πάει στο χωριό και να ζει με λάμπες πετρελαίου. Ναι, αλλά χωρίς ρεύμα πώς θα συνδεθεί κανείς με το taxis για να υποβάλει φορολογική δήλωση;

* Σχετικά με την πώληση της «μικρής ΔΕΗ» (χαρακτηρισμός που έδωσε αφορμή για μερικά πολύ καλά λογοπαίγνια), ένας φίλος επισημαίνει μια σύμπτωση που εγείρει κατά τη γνώμη του (και τη δική μου) ζήτημα δεοντολογίας, ή ίσως ΔΕΗντολογίας. Συγκεκριμένα, την Τετάρτη 2 Ιουλίου στο left.gr δημοσιεύτηκε ένα διαρρεύσαν νον-πέιπερ της κυβέρνησης με επιχειρήματα υπέρ της πώλησης της «μικρής ΔΕΗ» και με αντίκρουση των επιχειρημάτων της αντιπολίτευσης. Ως εδώ κανένα πρόβλημα, τέτοια κείμενα συνηθίζεται να διανέμονται από τα κόμματα.

Την επόμενη μέρα, 3 Ιουλίου, δημοσιεύεται στο skai.gr άρθρο με τίτλο «Ψέματα και αλήθειες για τη μικρή ΔΕΗ«, το οποίο επαναλαμβάνει αυτολεξεί, με κόπι-πέιστ, πολλά από τα επιχειρήματα του κυβερνητικού νον-πέιπερ -αυτό θα πει «ανεξάρτητη δημοσιογραφία», απαλλαγμένη από κάθε αναστολή (ως προς τη δεοντολογία, ας πούμε).

* Ευτυχώς το γλιτώσαμε παρά ένα χρόνο -εννοώ το νέο σύστημα στην 1η Λυκείου με την τράπεζα θεμάτων και εννοώ την οικογένειά μου. Διότι άλλες οικογένειες δεν το γλίτωσαν -και υπέστησαν όλο το απερίγραπτο αλαλούμ, με αποκορύφωμα, ίσως, τις αλλαγές του τρόπου βαθμολόγησης.

Ταιριάζει λοιπόν που η εγκύκλιος την οποία εξέδωσε το υπουργείο για το φοβερό αυτό μπάχαλο είναι γραμμένη σε ανάλογα ελληνικά: Ο Υφυπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων Αλέξανδρος Δερμεντζόπουλος έχει ήδη ετοιμάσει σχετική τροπολογία, η οποία θα κατατεθεί άμεσα στη Βουλή και θα καταλαμβάνει και τους φετινούς εξετασθέντες μαθητές της Α’ Λυκείου…..

Θα τους καταλαμβάνει με έφοδο ή εξαπίνης;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , | 205 Σχόλια »

Ο δυσθεόρατος Βίσκοντ, μερικά μεζεδάκια και δυο απορίες

Posted by sarant στο 19 Ιανουαρίου, 2011

 

Το σημερινό πιάτο με τα μεζεδάκια έχει μια διαφορά από τα συνηθισμένα, διότι ζητάω να μου λύσετε δυο απορίες που παρουσιάστηκαν -μια και εγώ σηκώνω τα χέρια ψηλά. Αλλά, πρώτα η διασκέδαση και οι απορίες στο τέλος.

Ο τίτλος πάντως του άρθρου είναι παρμένος από τα μεζεδάκια. Και ας ξεκινήσουμε από τη λέξη δυσθεόρατος, που είναι σαν το refudiate της Σάρας Πέιλιν, δηλαδή είναι πάντρεμα δυο άλλων υπαρκτών λέξεων. Υπάρχει η λέξη «δυσθεώρητος» που είναι λόγια και σημαίνει αυτόν που δύσκολα μπορούμε να τον συλλάβουμε σε όλο του το μέγεθος, άρα τεράστιος, πολύ ψηλός, ιδίως όταν χρησιμοποιείται στη φράση «δυσθεώρητο ύψος», πολύ μεγάλο ύψος δηλαδή. Βέβαια, σπάνια λέμε ότι το τάδε κτίριο έχει ύψος δυσθεώρητο, συνήθως το λέμε για το χρέος που έχει φτάσει σε δυσθεώρητο ύψος. Υπάρχει πάλι και η λέξη «θεόρατος» που σημαίνει επίσης τεράστιος, πολύ ψηλός. Οπότε δεν είναι περίεργο που κάποιοι τα μπλέκουν και λένε για «δυσθεόρατο ύψος»,  θα περίμενα όμως από κοτζάμ πρόεδρο των δημοσιογράφων, όχι σε προφορικό λόγο αλλά σε ενυπόγραφο και υποτίθεται βαρυσήμαντο άρθρο να μην κάνει τέτοια στραβοπατήματα. Διότι τις προάλλες ο Πάνος Σόμπολος, σε άρθρο για την κρίση στα ΜΜΕ έγραψε ότι ο αριθμός των ανέργων δημοσιογράφων έχει ανέβει σε δυσθεόρατα ύψη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 132 Σχόλια »

Σκόρπια της Κυριακής

Posted by sarant στο 7 Μαρτίου, 2010

Σκόρπιες σημειώσεις από δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών, σε εφημερίδες και στο Διαδίκτυο.

* Γράφει ο Πάσχος Μανδραβέλης στην προχτεσινή Καθημερινή: Ευτυχώς δεν παρακολουθούν οι Γερμανοί ελληνική τηλεόραση. Διότι αν έβλεπαν τις κινητοποιήσεις των συνταξιούχων θα στύλωναν ακόμη περισσότερο τα πόδια. Αν παρακολουθούσαν δηλαδή τους Ελληνες «απόμαχους» να συγκρούονται με τα ΜΑΤ στο Μέγαρο Μαξίμου, δικαιολογημένα θα αναρωτιόταν: «τι σόι συνταξιούχοι είναι αυτοί που μπορούν να διασπούν τον κλοιό των 20ρηδων ανδρών; Κι αν μπορούν να το κάνουν αυτό γιατί να μην μπορούν να δουλέψουν -όπως κι εμείς- μέχρι τα 67;»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Καλώς κείμενα, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , , , , | 92 Σχόλια »

Μια παράκληση, αναγγελίες και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Νοεμβρίου, 2009

Δεν έχω μεγάλο άρθρο για σήμερα, μόνο μερικά πράγματα σκόρπια, μεζεδάκια δηλαδή. Στην αρχή σκέφτηκα να βάλω καμιά αναδημοσίευση ή κάνα άρθρο απ’ αυτά που έχω στο συρτάρι, αλλά τελικά είπα να γράψω πολλά και διάφορα, διότι έχω και μια παράκληση προς το εκλεκτό κοινό του ιστολογίου.

* Κι ας ξεκινήσω από την παράκληση. Τις προάλλες σκέφτηκα (με αφορμή κάτι που έγραψε ο αγαπητός Άγγελος) το τραγουδάκι του Γαβριά από τους Αθλίους του Ουγκώ. Το συνθέτει και το τραγουδάει ενώ μαζεύει πυρομαχικά από τους σκοτωμένους στα οδοφράγματα κι ενώ γύρω του σφυρίζουν οι σφαίρες. Τελικά, μια σφαίρα τον βρίσκει -και με την τελευταία του πνοή λέει μια τελευταία στροφή. Να το δούμε ολόκληρο στα γαλλικά:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ξενισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , | 46 Σχόλια »

Το παραμύθι με την ένταξη της Μεγάλης Βρετανίας

Posted by sarant στο 16 Σεπτεμβρίου, 2009

Ένας επίμονος μύθος που κυκλοφορεί στο ελληνικό Διαδίκτυο αλλά και σε παραδοσιακά μίντια, είναι ότι, δήθεν, η Μεγάλη Βρετανία αναγκάστηκε να αλλάξει όνομα σε Ηνωμένο Βασίλειο προκειμένου να ενταχθεί στην ΕΟΚ, ύστερα από την επιμονή των Γάλλων.  Είχα γράψει κάτι για τον μύθο αυτόν πέρυσι στον ιστότοπό μου, αλλά βλέπω ότι ο μύθος επανέρχεται, και μάλιστα η WordPress με πληροφορεί ότι ένα από τα δημοφιλέστερα άρθρα των τελευταίων ημερών (μαζί με την Υπατία, προσθέτω σεμνά) είναι και ένα που λέει ότι «Ο Ντε Γκώλης ανάγκασε κοτζάμ Ινγκλατέρα» να αλλάξει το Great Britain σε United Kingdom για να μη μπερδεύεται με τη γαλλική Βρετάνη. Οπότε, σκέφτομαι, δεν είναι άστοχο να φρεσκάρω το περσινό μου άρθρο και να το παρουσιάσω εδώ.

Σύμφωνα με μια πηγή, ο μύθος περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Η ελληνικότητα της Μακεδονίας» του Σαράντου Καργάκου, που δεν το έχω πρόχειρο, αλλά και πάλι αυτό δεν δείχνει τίποτα για την πατρότητά του. Τον ίδιο μύθο τον πλάσαρε το 2008 θαρρώ στους δημοσιογράφους ο Καρατζαφέρης ύστερα από συνάντησή του με την Ντόρα Μπακογιάννη: Ο Ντε Γκωλ από τη δική του την πλευρά επέβαλε στην αυτοκρατορία της Μ. Βρετανίας να μπει στην Ευρώπη με το όνομα Ηνωμένο Βασίλειο, επειδή είχε και αυτός τη Γαλλική Βρετάνη. Επίσης, ο Αντώνης Σαμαράς έχει αναφέρει τον ίδιο μύθο σε παρέμβασή του στους Φακέλους στις 11 Μαρτίου 2008. Εδώ να ζητήσω συγνώμη, διότι απ’ όσο ξέρω βιντεάκια με το σχετικό στιγμιότυπο τόσο του Καρατζαφέρη όσο και του Σαμαρά κυκλοφορούσαν στο Διαδίκτυο, και καλό θα ήταν να βάλω εδώ ένα λινκ, αλλά ψάχνοντας πρόχειρα δεν τα βρήκα. Όποιος φίλος τα βρει, ας τα προσθέσει στα σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 154 Σχόλια »