Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Π. Πρεβελάκης’

Χτες έριξε καρεκλοπόδαρα

Posted by sarant στο 17 Ιανουαρίου, 2013

Χτες έριξε βροχή, έριξε μπόρα, έριξε καρεκλοπόδαρα. Απ’ ό,τι λένε, και σήμερα θα βρέξει, αλλά εμείς εδώ δεν μετεωρολογούμε· λεξιλογούμε, οπότε δεν θα ασχοληθώ με προβλέψεις και με καιρικά φαινόμενα, ακραία ή μη· θα συζητήσουμε σήμερα για τα γλωσσικά, ή μάλλον, για να το προσδιορίσω ακριβέστερα, για τα φρασεολογικά της ραγδαίας βροχής, της δυνατής μπόρας.

Όπως είπα στον τίτλο, «χτες έριξε καρεκλοπόδαρα». «Ρίχνει καρεκλοπόδαρα» είναι η πιο συνηθισμένη έκφραση της γλώσσας μας για τη ραγδαία βροχή. Καμιά φορά, το συντομεύουμε σε «ρίχνει καρέκλες», παραλλαγή που νόμιζα ότι είναι πατέντα της οικογένειάς μου, αλλά βλέπω ότι (φυσικά!) είναι αρκετά διαδεδομένη. Η άλλη πολύ διαδεδομένη έκφραση που έχουμε για τη δυνατή βροχή, είναι ότι «βρέχει με το τουλούμι». Το τουλούμι (από το τουρκ. tulum) είναι το ασκί, κυρίως από κατσικίσιο δέρμα.

Γιατί λέμε ότι ρίχνει καρεκλοπόδαρα όταν βρέχει πολύ; Κατά πάσα πιθανότητα, θέλουμε να πούμε ότι είναι τόσο μεγάλη η ένταση της βροχής, που είναι σαν να μην πέφτουν μεμονωμένες σταγόνες αλλά συνεχή υδάτινα ραβδιά -μακριά και σχετικά παχιά, σαν τα πόδια της καρέκλας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πρωτοτυπία της εικόνας βοήθησε στη διαιώνιση της έκφρασης. Υπάρχει άλλωστε και μια παραλλαγή, «βρέχει καλαπόδια» που δίνει περίπου την ίδια εικόνα, μια και τα καλαπόδια είναι κι αυτά ραβδόμορφα. Άλλωστε, παρόμοια εικόνα έχουν κι οι Γάλλοι, που λένε «il tombe des hallebardes», παναπεί «ρίχνει λόγχες» -όχι ακριβώς λόγχες, hallebarde είναι ο μεσαιωνικός λογχοπέλεκυς, η αλαβάρδα, αλλά ας μην επεκταθούμε εκεί, πάντως έχουμε πάλι ένα μακρύ και συμπαγές αντικείμενο. Και στα ολλανδικά λένε het regnet pijpenstelen, παναπεί ρίχνει λαβές από πίπες, πάλι ένα μακρύ πράγμα.  Και μια άλλη γαλλική έκφραση είναι il tombe des cordes, ρίχνει σκοινιά, που δίνει πάλι την έννοια της συνεχούς νερένιας στήλης που πέφτει από τον ουρανό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Γιουτουμπάκια, Επικαιρότητα, Συγκριτικά γλωσσικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 256 Σχόλια »