Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ρομ’

Ποράιμος

Posted by sarant στο 2 Αύγουστος, 2018

Ποράιμος θα πει Αφανισμός στη γλώσσα Ρομανί, τη γλώσσα των Ρομά.

Η σημερινή μέρα, η 2α Αυγούστου, έχει ανακηρυχθεί εδώ και μερικά χρόνια ως ημέρα μνήμης για τη γενοκτονία των Ρομά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η επιλογή της μέρας δεν είναι τυχαία: στις 2 Αυγούστου 1944 περίπου από 3.000 Ρομά –κυρίως ηλικιωμένοι, γυναίκες και παιδιά– δολοφονήθηκαν
στους θαλάμους αερίων του Zigeunerlager (στρατόπεδο τσιγγάνων) στο ναζιστικό στρατόπεδο Άουσβιτς-Μπιρκενάου. Συνολικά, στο ίδιο στρατόπεδο θανατώθηκαν τουλάχιστον 23.000 Ρομά, ενώ, σύμφωνα με εκτιμήσεις, τουλάχιστον 500 000 Ρομά εξοντώθηκαν κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο από τους Ναζί και από φιλικά τους καθεστώτα, κι έτσι σε ορισμένες χώρες εξοντώθηκε πάνω από το 80% του πληθυσμού των Ρομά.

Όπως είχε επισημάνει παλιότερα το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η γενοκτονία των Ρομά έχει παραμείνει άγνωστη στο ευρύ κοινό και συχνά δεν αναγνωρίζεται ούτε διδάσκεται στα σχολεία, με αποτέλεσμα ο λαός των Ρομά να κατατάσσεται στα «άγνωστα» θύματα γενοκτονίας κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Με την ευκαιρία της φετινής Ημέρας Μνήμης, η Πανελλαδική Συνομοσπονδία Ελλήνων Ρομά «Ελλάν Πασσέ», που νομίζω ότι θα πει «έλα κοντά» στη Ρομανί, διοργανώνει απόψε εκδήλωση μνήμης στο Ζάππειο.

Η αφίσα της εκδήλωσης φαίνεται αριστερά -δεν θυμάμαι ποιος είναι ο εικονιζόμενος πυγμάχος, αν και κάπου πρέπει να τον έχω ξαναδεί.

Παραθέτω το δελτίο τύπου της εκδήλωσης.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Εκδήλωση: Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά
2 Αυγούστου 2018, Ζάππειο Μέγαρο, Αθήνα, 21:00 μ.μ.

Η Πανελλαδική Συνομοσπονδία Ελλήνων Ρομά «Ελλάν Πασσέ» έχει την χαρά και την τιμή να σας ανακοινώσει την ιστορική για την ελληνική Ρομά κοινότητα διοργάνωση εκδήλωσης επετειακού χαρακτήρα της Ημέρας Μνήμης για το Ολοκαύτωμα των Ρομά, στις 2 Αυγούστου 2018 στην Αθήνα, στο Ζάππειο Μέγαρο, στις 9 η ώρα το βράδυ.

Η Ημέρα Μνήμης τιμά τα θύματα του «Αφανισμού» («Ποράιμος») των Τσιγγάνων κατά τη διάρκεια του Μεσοπολέμου και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος έλαβε διαστάσεις πανευρωπαϊκής εθνοκάθαρσης των Ρομά, με περισσότερους από ένα εκατομμύριο ανθρώπους να οδηγούνται στον αποτρόπαιο-φρικαλέο θάνατο από τα ναζιστικά στρατεύματα. Η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά στην Ευρώπη καθιερώθηκε ως επίσημη ημέρα Μνήμης από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Απρίλιο του 2015.

Στόχος μας είναι η θεσμική καθιέρωση της διεξαγωγής τελετής σε ετήσια βάση για την Ημέρα Μνήμης και στη χώρα μας, με τρόπο ο οποίος όχι μόνο θα τιμά τα θύματα της Γενοκτονίας αλλά θα συνεισφέρει στην ενδυνάμωση της συλλογικής μνήμης, την καταπολέμηση του ρατσισμού και της ρητορικής του μίσους. Στην φετινή εκδήλωση, στην οποία θα τιμηθεί για πρώτη φορά στη χώρα μας η Ημέρα Μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ρομά, έχουν προσκληθεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Πρόεδρος της Βουλής, η ελληνική Κυβέρνηση, η Εκκλησία της Ελλάδας, η Περιφέρεια Αττικής, η ηγεσία των πολιτικών κομμάτων, καθώς και άλλοι πολιτικοί και κοινωνικοί φορείς του τόπου.

Η Ημέρα Μνήμης για το Ολοκαύτωμα των Ρομά, αποτελεί μία ημερομηνία-σταθμό στην ιστορία όχι μόνο της τσιγγάνικης κοινότητας, αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητας και του 20ου αιώνα. Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει χαιρετισμούς, σύντομες εισηγήσεις και ομιλίες για το ζήτημα, προβολή βίντεο για το Ολοκαύτωμα των Ρομά από το αρχείο της ΕΡΤ, ενώ θα ακολουθήσει 30λεπτο καλλιτεχνικό πρόγραμμα, με τη συμμετοχή των Κώστα Χατζή, Θανάση Βασιλόπουλου και ερμηνεία του έργου «Εξαΰλωση-Ρέκβιεμ» του αείμνηστου μουσικού και συνθέτη Κώστα Σαμσαρέλου.

Με την ευκαιρία της εκδήλωσης, μπορείτε επίσης να διαβάσετε μια παλιότερη συνέντευξη του προέδρου της Ελλάν Πασσέ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Ετυμολογικά, Εθνοφαυλισμοί, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , | 181 Σχόλια »

Τσιγγάνοι, αθίγγανοι και τσιγγούνηδες

Posted by sarant στο 29 Οκτώβριος, 2013

Τώρα που η μικρή Μαρία αποδείχτηκε τσιγγανάκι, και μάλιστα από τη Βουλγαρία, τα κανάλια έπαψαν να ολοφύρονται για το «ξανθό αγγελούδι», που δεν έχει καμιά σχέση, τάχα, με τα τσιγγανάκια. Βέβαια, το ίδιο το παιδί έχει άλλα ντράβαλα τώρα, πολύ σοβαρότερα, καθώς, όπως όλα δείχνουν, οδεύει προς κάποιο ίδρυμα, έχοντας χάσει την οικογένειά του τη θετή, χωρίς να βρει τη βιολογική –μπορεί να το ανέλαβε το Χαμόγελο του Παιδιού, αλλά το παιδί έχασε το χαμόγελό του.

Το ξανθό αγγελούδι βγήκε γυφτάκι, έγραψε σαρκαστικά κάποιος, χρησιμοποιώντας επίτηδες τη μειωτική ονομασία γύφτος που είναι καθιερωμένη για τους Ρομά, και που δεν θα μας απασχολήσει στο σημερινό άρθρο, επειδή σήμερα λογαριάζω να περιοριστώ στην ιστορία της λέξης «τσιγγάνος», που κι αυτή βέβαια έχει πάμπολλες αρνητικές συμπαραδηλώσεις, έχει όμως και θετικές, και πιστεύω ότι μπορεί να χρησιμέψει εναλλακτικά σαν ελληνικό συνώνυμο του άβολου Ρομά, που καλό είναι στον πληθυντικό, αλλά δεν έχει ούτε θηλυκό ούτε ουδέτερο, τουλάχιστον στα ελληνικά.

Βέβαια στη Ρομανί, τη γλώσσα των Ρομά, ο ενικός αριθμός είναι Ρομ στο αρσενικό και Ρομνί στο θηλυκό γένος, ενώ Ρομά είναι ο πληθυντικός (και, αν δεν κάνω λάθος, Ρομνιά ο πληθυντικός στο θηλυκό). Όμως είναι αμφίβολο αν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στα ελληνικά τους κανόνες κλίσης μιας άλλης γλώσσας, αν και όχι αδιανόητο, εφόσον έχουμε να κάνουμε με μια μειονότητα που ζει στη χώρα μας εδώ και τόσους αιώνες. Η χρήση πάντως των όρων ρομ/ρομνί/ρομά βοηθάει προσωρινά, αν και τελικά προβλέπω να καθιερωθεί το «ο/η/οι ρομά». Δεν βοηθάει βέβαια η λατινογραφή (roma), ούτε ο παρατονισμός «Ρόμα», που κύριος οίδε πού τον ψάρεψε το λεξικό Μπαμπινιώτη και τον κατέγραψε και τον χρησιμοποιεί ακόμα και στην τελευταία έκδοσή του. Σε μιαν άλλη εποχή, θα είχε ίσως καθιερωθεί ή έστω επιχειρηθεί κάποιος εξελληνισμός (Ρομαΐτες, ας πούμε).

Το άρθρο θα λεξιλογήσει, και θα σταθεί ειδικά στην ετυμολογία των τσιγγάνων -και των Ρομ. Σε ένα παλιό κείμενό του (εδώ βρίσκετε ένα καίριο απόσπασμα) ο καθηγητής Γεωργακάς είχε προτείνει ελληνική αρχή για τη λέξη Ρομ, από το Ρωμαίος/Ρωμιός, κάτι όχι παράλογο αφού οι Τσιγγάνοι πρώτα στο Βυζάντιο ήρθαν. Ωστόσο, οι περισσότεροι δέχονται ότι η λέξη Ρομ έχει ινδική/σανσκριτική ετυμολογία (παράδειγμα, αν και υπάρχουν κι άλλες εκδοχές).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εθνοφαυλισμοί, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 140 Σχόλια »