Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ρόζα Λούξεμπουργκ’

Και πάλι για τη Ρόζα Λούξεμπουργκ και τη βαρβαρότητα

Posted by sarant στο 10 Νοεμβρίου, 2014

rosa_luxemburgΜε το σημερινό άρθρο δίνεται απάντηση σε ένα ερώτημα που μας είχε απασχολήσει πριν από πεντέμισι χρόνια και είχε τότε μείνει αναπάντητο. Για να σας προλάβω, την απάντηση δεν την έδωσα εγώ, ούτε άλλος φίλος του ιστολογίου -το ερώτημα ήταν ένας γρίφος της διεθνούς ιστορίας του σοσιαλιστικού κινήματος και η απάντηση δόθηκε από τον Ian Angus, υπεύθυνο ενός οικοσοσιαλιστικού περιοδικού, και χάρη στη μαγευτική μεσολαβητική ικανότητα του Διαδικτύου, αντί η ανακάλυψη αυτή να μείνει καταχωνιασμένη στις στήλες ενός εντύπου στην άλλη άκρη του κόσμου, μέσα σε λίγες μέρες υπέπεσε στην αντίληψη του φίλου Νίκου Λ., ο οποίος θυμήθηκε την παλιά συζήτηση που είχαμε εδώ και με ενημέρωσε αρμοδίως.

Αλλά ακόμα δεν είπα ποιο είναι το ερώτημα στο οποίο δόθηκε απάντηση.

Πρόκειται για το πολύ γνωστό απόφθεγμα για το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» στο οποίο βρίσκονται οι σύγχρονες κοινωνίες. Στα νεότερα χρόνια έτσι ονομαζόταν (στα γαλλικά: Socialisme ou barbarie) μια γαλλική τροτσκιστική (ίσως ο όρος δεν είναι ακριβής) ομάδα με επικεφαλής τον Κορνήλιο Καστοριάδη, που έβγαζε κι ένα περιοδικό με τον ίδιο τίτλο, αλλά η φράση προέρχεται από ένα παλιότερο κείμενο της Ρόζας Λούξεμπουργκ, η οποία αποδίδει τη φράση στον Φρίντριχ Ένγκελς: «η αστική κοινωνία βρίσκεται μπροστά σ’ ένα δίλημμα: είτε μετάβαση στο σοσιαλισμό, είτε πισωγύρισμα στη βαρβαρότητα».

Το αρχικό μας άρθρο είχε δημοσιευτεί πριν από μερικούς αιώνες ή πεντέμισι χρόνια (περίπου το ίδιο είναι), τον μακρινό Μάιο του 2009, με κυβέρνηση ΝΔ και Κ. Καραμανλή και αξιωματική αντιπολίτευση ΠΑΣΟΚ και Γ.Α.Παπανδρέου. Τότε λοιπόν, στην προεκλογική εκστρατεία για τις ευρωεκλογές του 2009, ο Γ.Α.Παπανδρέου είχε αναφέρει σε μια ομιλία του το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα», ο δε Κ. Καραμανλής αντέδρασε θυμωμένα νομίζοντας ότι ο αντίπαλός του αποκαλούσε «βαρβάρους» τους οπαδούς της ΝΔ. Έτσι, η φράση της Ρόζας Λούξεμπουργκ κέρδισε πάνω από 15 λεπτά μιντιακής δημοσιότητας.

Το πρόβλημα είναι ότι στο κείμενό της η Ρόζα Λούξεμπουργκ αποδίδει ρητά την πατρότητα της φράσης στον Ένγκελς, όμως στα έργα του Ένγκελς δεν έχει βρεθεί καμιά τέτοια φράση. Συγκεκριμένα, λέει η Λούξεμπουργκ: «Ο Φρίντριχ Ένγκελς είπε κάποτε: η αστική κοινωνία βρίσκεται μπροστά σ’ ένα δίλημμα: είτε μετάβαση στο σοσιαλισμό, είτε πισωγύρισμα στη βαρβαρότητα» (Στο πρωτότυπο: Friedrich Engels sagte einmal: die bürgerliche Gesellschaft steht vor einem Dilemma: entweder Übergang zum Sozialismus oder Rückfall in die Barbarei).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Μεταμπλόγκειν, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , | 76 Σχόλια »

Και πάλι για τη βαρβαρότητα

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2009

rosaΈγραψα εδώ τις προάλλες για τον θόρυβο που έγινε σε σχέση με το σύνθημα «Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα». Επισήμανα ότι από τη μετάφραση που έδωσε στη στήλη του ο Στάθης Σταυρόπουλος (στην οποία τον βοήθησε η Νάντια Βαλαβάνη), έλειπε η αναφορά στο όνομα του Ένγκελς. Την ίδια μέρα με μένα, ο Χρήστος ο Μόρφος στο δικό του μπλογκ παρέθεσε όλο  το χωρίο (στα αγγλικά) και υπογράμμισε την παράλειψη της αναφοράς στον Ένγκελς, την οποία εμμέσως πλην σαφώς απέδωσε σε πονηρούς σκοπούς. Εμμέσως, διότι δεν λέει τι εννοεί, αλλά σαφώς αφού λέει ότι «πτύει» τους δυο μεταφραστές, τον Στάθη και τη Νάντια Βαλαβάνη δηλαδή (όταν φτύνεις στα καθαρευουσιάνικα, η ροχάλα είναι πιο κομιλφώ, φαίνεται). Δεν ξέρω αν ο Μόρφος είδε από εμένα την επισήμανση ότι λείπει ο Ένγκελς, τα άρθρα μας είναι σχεδόν ταυτόχρονα· εγώ το άρθρο του δεν το είχα δει, τώρα το βλέπω· νομίζω πως το δικό μου δημοσιεύτηκε λιγάκι πρωτύτερα, αλλά δεν διεκδικώ τα… πρωτοτόκια. Πιθανότατα πρόκειται για ανεξάρτητα δημοσιεύματα. Εγώ πάντως δεν θεωρώ αξιόμεμπτη την παράλειψη του ονόματος του Ένγκελς και εξήγησα (πολύ συνοπτικά, ίσως) γιατί: επειδή δεν έχει βρεθεί κανένα χωρίο του Ένγκελς στο οποίο να διατυπώνεται ρητά το δίλημμα «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , , | 17 Σχόλια »

Βαρβαρότητες και άλλα εφήμερα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Μαΐου, 2009

mezes1Πολλές φορές βλέπω κάτι που αξίζει σχολιασμό αλλά όχι και ολόκληρο δημοσίευμα –και βρίσκομαι στο δίλημμα: να το σχολιάσω εδώ και τώρα ή να το κρατήσω στο συρτάρι μέχρι να βρεθούν και άλλα ομοειδή, με κίνδυνο να μπαγιατέψει ανεπανόρθωτα; Μια λύση που βρήκα είναι να τα σερβίρω όσο ακόμα είναι ζεστά, πολλά μαζί, σαν τις ποικιλίες στα μεζεδοπωλεία. Λοιπόν, παρουσιάζω εδώ την πρώτη πιατέλα από εφήμερα μεζεδάκια, κι αν αποδειχτούν νόστιμα μπορεί να το καθιερώσω το σύστημα αυτό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφήμερα, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 59 Σχόλια »

Η Βίκη και η Ρόζα και οι κουτουλιές

Posted by sarant στο 28 Μαρτίου, 2009

Με χαρά φιλοξενώ εδώ ένα κείμενο που έστειλε η καλή φίλη Μαρία, με αφορμή τη «σάμπα της αναρχίας», το μεταφραστικό μαργαριτάρι στο οποίο αφιερώθηκε προηγούμενο ποστ. Το θέμα αυτού του κειμένου είναι κάποια άλλα μαργαριτάρια και κακές μεταφράσεις στη Βικιπαίδεια (και όχι μόνο στην ελληνική). Από περιέργεια, γκούγκλισα το επίμαχο απόσπασμα με τις κουτουλιές και βρήκα ότι αναπαράγεται σε κάμποσα ιστολόγια και σε μερικούς πολυσύχναστους ή/και έγκυρους ιστότοπους (Πολιτικό καφενείο, indy.gr κτλ.) Δεν είναι βέβαιο αν το λάθος έγινε από τον μεταφραστή της Βικιπαίδειας ή αν έγινε αντιγραφή κακής μετάφρασης από έντυπο, αλλά δεν ενδιαφέρει.

Όταν επισημαίνονται λάθη στη Βικιπαίδεια, μια απάντηση είναι «αντί να χάνετε χρόνο να τα επισημαίνετε, πηγαίνετε εκεί να τα διορθώσετε». Κι αυτό μπορεί να γίνει, και θα γίνει, αλλά όπως είδατε, το λάθος έχει ήδη αναπαραχθεί και, όπως λέει η παροιμία, πού να βρεις χίλια μαντήλια να φράξεις χίλια στόματα. Διότι βέβαια είναι ανθρωπίνως αδύνατο να προλαβαίνει κανείς όλα τα λάθη της Βικιπαίδειας στην πηγή.

Εγώ πάντως, να πω την αμαρτία μου: στη Βικιπαίδεια ανατρέχω. Πού και πού μάλιστα διορθώνω και κανένα λάθος που βρίσκω. Αλλά ήδη είπα πολλά, ίσως επειδή δεν θα μπορέσω να πάρω μέρος στην αρχή της συζήτησης καθώς θα λείπω για δυο μέρες. Λοιπόν σταματώ εδώ και περιμένω, αν υπάρχει διάθεση, να δω στα σχόλια τη γνώμη σας για τη Βικιπαίδεια και την εγκυρότητά της.

Το κείμενο της Μαρίας:

Από τότε που η λέξη Καλαβρία, τόπος αυτοκτονίας του Δημοσθένη με παρέπεμψε στην Ιταλία αντί για το δικό μας Πόρο σταμάτησα να ανατρέχω στην ελληνική Βικιπαίδεια. (Με τον καιρό βέβαια ανακάλυψα ότι τα πράγματα και στις άλλες γλώσσες δεν είναι πάντα καλύτερα.) Η σάμπα όμως της αναρχίας μ’ έβαλε σε πειρασμό. Ας δω, είπα, τι γράφει η βίκι για τη Ρόζα απ’ το Λουξεμβούργο, όπως είχα ακούσει να την αποκαλούν  οι ασφαλίτες που το Σεπτέμβρη του 73 έκαναν κατάσχεση στο βιβλιοπωλείο φίλης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , | 7 Σχόλια »

Τι είναι η σάμπα της αναρχίας;

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2009

rosaΤο 1916, μέσα στον πόλεμο, η Ρόζα Λούξεμπουργκ έγραψε μια μπροσούρα, με τίτλο Η κρίση της σοσιαλδημοκρατίας (Die Krise der Sozialdemokratie). Την υπογράφει με το ψευδώνυμο Junius που χρησιμοποιούσε τότε, γι’ αυτό στην αγγλική βιβλιογραφία θα δείτε καμιά φορά να αναφέρεται το έργο σαν The Junius pamphlet. Δεν ξέρω αν το έργο έχει ολόκληρο μεταφραστεί στα ελληνικά, δεν βρήκα κάτι σχετικό, άλλωστε μπορεί να περιλαμβάνεται σε συλλογή έργων της Λ. με άλλο τίτλο. Όμως, το απόσπασμα που μας ενδιαφέρει υπάρχει στην ελληνική Βικιπαίδεια:

«Λασπωμένη, ατιμασμένη, βουτηγμένη μέσα στο ίδιο της το αίμα, στάζοντας πύον: να πώς παρουσιάζεται η αστική κοινωνία, να ποιο είναι το πραγματικό της πρόσωπο. Δεν είναι πια όπως κάποτε, που φτιασιδωμένη και φορώντας το πέπλο της εντιμότητας επιδιδόταν στην κουλτούρα και στη φιλοσοφία, στην ηθική και στην τάξη, στην ειρήνη και στο δίκαιο. Τώρα μοιάζει με άγριο ζώο που χορεύει τη σάμπα της αναρχίας και σπέρνει τη χολέρα στον πολιτισμό και την ανθρωπότητα. Η αστική κοινωνία φανερώνεται ολόγυμνη, όπως πραγματικά είναι.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , | 20 Σχόλια »