Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σαπφώ’

Ο βασιλιάς των φρούτων ξανά

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2016

Μπήκαμε και επίσημα πριν από μερικές μέρες στο φθινόπωρο, οπότε σκέφτομαι σήμερα να βάλω σε επανάληψη ένα άρθρο για ένα φρούτο της εποχής. Η πρώτη δημοσίευση είχε γίνει πριν από πεντέμισι χρόνια, ενώ το άρθρο ξαναδουλεμένο συμπεριλήφθηκε στο βιβλίο μου Οπωροφόρες λέξεις του 2013. Αυτή την ξαναδουλεμένη μορφή παρουσιάζω εδώ.

250px-Red_AppleΣτον Πωρικολόγο, τη βυζαντινή λαϊκή σάτιρα που προσωποποιεί τα φρούτα (τα πωρικά) και τα βάζει να συνεδριάζουν, βασιλιάς των οπωρικών είναι ο πανενδοξότατος Κυδώνιος. Δεν θα συμφωνούσαν πολλοί σήμερα με την ιεράρχηση αυτή. Για τον καθένα από μας, βασιλιάς των φρούτων είναι το φρούτο που τους αρέσει, για άλλους πάλι το σταφύλι αφού δίνει το κρασί. Γλωσσικά όμως, αδιαμφισβήτητος βασιλιάς των φρούτων, ή φρούτο καθαυτό, θα τολμούσα να πω, είναι το μήλο.

Τουλάχιστον αυτό ίσχυε στα αρχαία ελληνικά, αφού οι αρχαίοι σε πολλά άλλα φρούτα έδιναν ονόματα που ήταν παραλλαγές του μήλου: τα ροδάκινα τα ονόμαζαν περσικά μήλα, τα βερίκοκα αρμενιακά μήλα, τα κυδώνια τα έλεγαν κυδώνια μήλα, τα κίτρα μηδικά μήλα, κάτι που συνεχίστηκε στα λατινικά και σε νεότερες ευρωπαϊκές γλώσσες, αν σκεφτούμε πως τη ντομάτα οι μεν Γάλλοι την είπαν ερωτόμηλο (pomme d’amour), οι δε Ιταλοί χρυσόμηλο (pomo d’oro), και την πατάτα, βέβαια, οι Γάλλοι την είπαν pomme de terre, κάτι που το δανειστήκαμε κι εμείς ως γεώμηλο. Ας μην ξεχάσουμε επίσης τα κυπαρισσόμηλα και τα κορόμηλα, καθώς και άλλες ονομασίες διαλεκτικές ή σπανιότερες (π.χ. στη Μυτιλήνη λένε «φραγκόμηλα» τα μούσμουλα, ενώ στην Κύπρο «χρυσόμηλα» τα βερίκοκα και «κιτρόμηλα» τα νεράντζια»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Γλωσσικά συμπόσια, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , , | 243 Σχόλια »

Ο βασιλιάς των φρούτων

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2011

Στον Πωρικολόγο, το βυζαντινό σατιρικό στιχούργημα που προσωποποιεί τα φρούτα (οπωρικά) και τα βάζει να συνεδριάζουν, βασιλιάς των οπωρικών είναι ο πανενδοξότατος Κυδώνιος. Δεν θα συμφωνούσαν πολλοί σήμερα με την ιεράρχηση αυτή. Για τον καθένα από μας, βασιλιάς των φρούτων είναι το φρούτο που τους αρέσει, για άλλους πάλι το σταφύλι αφού δίνει το κρασί. Γλωσσικά πάντως, αδιαμφισβήτητος βασιλιάς των φρούτων, ή φρούτο καθαυτό, θα τολμούσα να πω, είναι το μήλο.

Τουλάχιστον αυτό ίσχυε στα αρχαία ελληνικά, αφού οι αρχαίοι έδιναν σε πολλά άλλα φρούτα ονόματα που ήταν παραλλαγές του μήλου: τα ροδάκινα τα ονόμαζαν περσικά μήλα, τα βερίκοκα αρμενιακά μήλα, τα κυδώνια τα έλεγαν κυδώνια μήλα, τα κίτρα μηδικά μήλα, κάτι που συνεχίστηκε και στις ευρωπαϊκές γλώσσες, αν σκεφτούμε πως τη ντομάτα οι μεν Γάλλοι την είπαν ερωτόμηλο (pomme d’amour), οι δε Ιταλοί χρυσόμηλο (pomo d’oro), και την πατάτα, βέβαια, οι Γάλλοι την είπαν pomme de terre, τέχνασμα που το δανειστήκαμε κι εμείς ως γεώμηλο. Ας μην ξεχάσουμε επίσης τα κυπαρισσόμηλα και τα κορόμηλα. Και για να γυρίσουμε στον Πωρικολόγο, κι εκεί το μήλο έχει σχετικά υψηλή θέση, αφού είναι λογοθέτης, δηλαδή υπουργός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , , , | 87 Σχόλια »

Τα κλαμπ, το γκλομπ και το κλουβί του Πλεύρη

Posted by sarant στο 1 Δεκέμβριος, 2009

Προειδοποίηση: Λίγα είχα σκοπό να γράψω, αλλά τελικά βγήκε σεντονάρα. Να το βάλω σε συνέχειες, δεν λέει. Συγνώμη, αλλά Λάκωνας είμαι τρίτης γενεάς, οπότε όσο και να πεις τα σχετικά παραγγέλματα έχουν ατονήσει. Και μια ανακοίνωση: ύστερα από προτροπή ομοτέχνου, έβαλα ένα κουμπί, επάνω δεξιά, που λέει «Ηλενημέρωνέ με!» Αν το πατήσετε γράφεστε «συνδρομητές» , που σημαίνει πως θα σας έρχεται ημέιλ κάθε φορά που υπάρχει καινούργιο άρθρο -διότι αν σας ξεφύγει κανένα θα χάσει η Βενετιά βελόνι.

Πολύ διασκεδάζω καμιά φορά που διαβάζω να λένε για τον Κ. Πλεύρη ότι ναι μεν είναι ακραίος, ρατσιστής και δεν συμμαζεύεται, αλλά, το σωστό να λέγεται, είναι «επιστήμων» -εννοώ τις περιπτώσεις που αυτό το λένε άνθρωποι καλοπροαίρετοι, διότι τα εγκώμια που έπλεξαν στην… επιστημοσύνη του Πλεύρη ορισμένοι δικαστές στις πρόσφατες άστοχες δίκες του δεν νομίζω ότι εντάσσονται σ’ αυτή την κατηγορία. Και λέω ότι διασκεδάζω, διότι  τα βιβλία του Πλεύρη είναι γραμμένα με μέθοδο εντελώς αντιεπιστημονική και είναι γεμάτα (πέρα από τις αναρίθμητες συνειδητές διαστρεβλώσεις) με παιδαριώδη λάθη.

Πριν από κάμποσο καιρό, σε μια συζήτηση σ’ αυτό εδώ το ιστολόγιο για τις ελληνοβαρεμένες ετυμολογήσεις, ο Καλοπροαίρετος είχε εισφέρει ένα τέτοιο μαργαριτάρι του Πλεύρη. Στο βιβλίο του «Οι κίναιδοι», ο μέγας επιστήμων αποκαλύπτει ότι η λέξη πούστης προέρχεται «εκ του πού στή, δηλαδή, πού ίσταται, προς αλίευσιν επιβητόρων». Φυσικά, η λέξη είναι τούρκικη και όχι αρχαία, και όλη αυτή η πλευρική ετυμολογία ταιριάζει περισσότερο σε κρύα γυμνασιακά αστεία δεκατριάχρονων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκας Πορτοκάλος, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 95 Σχόλια »