Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σαρλί Εμπντό’

Αυτοπροστατευόμενα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Σεπτεμβρίου, 2020

Τα μεζεδάκια της προηγούμενης εβδομάδας ήταν περιορισμένα από τα μέτρα περιορισμού που επιβάλλονταν σε διάφορες περιοχές της χώρας, τούτα εδώ είναι αυτοπροστατευόμενα, παίρνοντας αφορμή από μια φράση του προχτεσινού διαγγέλματος του πρωθυπουργού.

Eίπε λοιπόν ο πρωθυπουργός ότι το δίλημμα είναι «αυτοπροστασία ή καραντίνα». Θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε αρκετά το περιεχόμενο του μηνύματός του, αλλά όχι σήμερα, σήμερα κάνουμε γλωσσικά και ευτράπελα σχόλια, όχι συζήτηση επί της ουσίας.  Οπότε, από την αυτοπροστασία δανειζόμαστε τον τίτλο του σημερινού βδομαδιάτικου άρθρου μας, κι έτσι έχουμε «αυτοπροστατευόμενα μεζεδάκια».

* Κι επειδή ο πρωθυπουργός ξεκίνησε το διάγγελμα λέγοντας ότι βρισκόμαστε «σε μια κρίσιμη καμπή της μάχης με την πανδημία», ενώ κατά σύμπτωση ο ανιψιός του πρωθυπουργού, που είναι και δήμαρχος Αθηναίων, επέρριψε τις ευθύνες για την κακή κατάσταση του γκαζόν της Ομόνοιας στις κάμπιες που το έφαγαν, πολλοί φωτοσοπιστές στα σόσιαλ άρπαξαν την ευκαιρία και παρώδησαν το σουπεράκι της ΕΡΤ μετατρέποντας την καμπή σε κάμπια όπως εδώ. Κι έτσι, είμαστε σε μια κρίσιμη κάμπια (Και μια κάμπια τόση, με το συμπάθειο, θα μπορούσαμε να πούμε).

Να θυμίσουμε ότι η κάμπια στα αρχαία ή στην καθαρεύουσα λέγεται «κάμπη» και πιθανώς συνδέεται με το ρήμα «κάμπτω», απ’ όπου παράγεται και η καμπή -αλλά αυτό αξίζει ίσως να αναπτυχθεί σε ξεχωριστό άρθρο.

* Κατά τα άλλα, και επειδή αυτή η κυβέρνηση περισσότερο από τις προηγούμενες δείχνει να κινείται με βάση τις συμβουλές επικοινωνιολόγων και για τα μικρά και για τα μεγάλα, αναρωτιέμαι τι να σκέφτηκαν οι επικοινωνιολόγοι του πρωθυπουργού όταν τον συμβούλεψαν να φορέσει πένθιμη μοβ γραβάτα για το διάγγελμά του;

* Mεγάλη γκάφα των ΕΛΤΑ. Ήταν να εκδοθούν γραμματόσημα για τα 2500 χρόνια των Θερμοπυλών και της Σαλαμίνας, αλλά τελικά «για τεχνικούς λόγους» κυκλοφόρησε μόνο το σχετικό με τη Σαλαμίνα.

Οι τεχνικοί λόγοι ήταν ότι στο γραμματόσημο για τις Θερμοπύλες, που είχε το επίγραμμα του Σιμωνίδη, υπήρχαν όχι ένα αλλά δύο ορθογραφικά λάθη στο αρχαίο περσικό κείμενο, τα οποία δεν τα πρόσεξε κανείς ανευθυνοϋπεύθυνος του οργανισμού, αλλά εντοπίστηκαν (υποθέτω από πολλούς πολίτες και πάντως στο ιστολόγιο σε σχόλιο μέσα στη βδομάδα) μόλις τα ΕΛΤΑ έδωσαν στον Τύπο εικόνες των νέων γραμματοσήμων 2-3 μέρες πριν από την προγραμματισμένη κυκλοφορία.

Όπως βλέπετε, το «κείνων» έγινε «κοινων» -έτσι όπως είναι άτονο, θα το πούμε «κοινών» άραγε;- ενώ η τελευταία λέξη, το «πειθόμενοι» απέκτησε ωμέγα αντί για όμικρον έτσι που να φαντάζει πιο αρχοντική -το όμικρον είναι για την πλέμπα.

Ντροπή τους, μια δουλειά είχε να κάνει κάποιος και όπως φαίνεται δεν την έκανε. Αλλά να περάσει από τόσα μάτια (ή δεν πέρασε από τόσα μάτια;) και να μην το δουν; Τέτοιο κάζο δεν θυμάμαι τα τελευταία κάμποσα χρόνια στα ΕΛΤΑ, και πέρα από το πλήγμα στο γόητρο του οργανισμού φαντάζομαι ότι θα υπάρχει και όχι αμελητέα οικονομική ζημία αφού το γραμματόσημο είχε τυπωθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Επιγραφές, Κύπρος, Λογοπαίγνια, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά, Παρίσι | Με ετικέτα: , , , , , , | 515 Σχόλια »

Το Σαρλί Εμπντό και η ελευθερία

Posted by sarant στο 24 Σεπτεμβρίου, 2020

Εδώ και αρκετές μέρες γίνεται στο Παρίσι η δίκη για τη δολοφονική επίθεση στο σατιρικό περιοδικό Σαρλί Εμπντό, τότε που οι φανατικοί ισλαμιστές αδελφοί Κουασί εισέβαλαν στα γραφεία του περιοδικού σε ώρα σύσκεψης του επιτελείου του και δολοφόνησαν πολλά στελέχη του περιοδικού, ανάμεσά τους και τον 80χρονο διάσημο γελοιογράφο Ζορζ Βολίνσκι. Είχαμε γράψει τότε στο ιστολόγιο.

Κατηγορούμενοι είναι συγγενείς και φίλοι των (φερόμενων ως) δραστών, που μόνο βοηθητικό ρόλο έπαιξαν στο μακελειό, αφού οι φερόμενοι ως δράστες σκοτώθηκαν στη συνέχεια (όχι αμέσως, αλλά μερικές μέρες μετά) από την αστυνομία. Έτσι, η δίκη δεν έχει φοβερό ποινικό ενδιαφέρον αλλά οπωσδήποτε φέρνει ξανά στις μνήμες το απαίσιο εκείνο έγκλημα.

Με την ευκαιρία της δικης, το περιοδικό κυκλοφόρησε στις αρχές του μηνός έχοντας στο εξώφυλλό του τις γελοιογραφίες για τον Μωάμεθ που αποτέλεσαν την αρχική αιτία του μακελειού -αφού πρώτα δημοσιεύτηκαν από τη δανέζικη Jyllands Post και στη συνέχεια από το γαλλικό περιοδικό- και με μεγάλα στοιχεία, σε μαύρο φόντο, τη φράση Tout ça pour ça, «Όλα αυτά γι’ αυτό». Όλα αυτά: το μακελειό, το κυνηγητό, οι απειλές, η δαμόκλεια σπάθη που κρέμεται τόσα χρόνια πάνω από το κεφάλι όσων επέζησαν κι όσων πήραν τη θέση των δολοφονημένων.

Η αναδημοσίευση, όπως θα μπορούσε κανείς να περιμένει, προκάλεσε καινούργιες απειλές. Προχτές η επικεφαλής του τμήματος προσωπικού του περιοδικού, που επί πέντε χρόνια ζει με αστυνομική φρούρηση, αναγκάστηκε να φύγει εσπευσμένα από το σπίτι της για να ζει στο εξής κρυμμένη.

Στο τεύχος του που κυκλοφόρησε χτες, το περιοδικό έχει στην πρώτη του σελίδα μια έκκληση που την υπογράφουν πολλά γαλλικά έντυπα και μέσα ενημέρωσης. Πιο κάτω αναδημοσιεύω και το χτεσινό εξώφυλλο.

Η έκκληση συντάχθηκε με πρωτοβουλία του Riss, του σημερινού διευθυντή του περιοδικού, που το 2015 είχε τραυματιστεί με σφαίρα στον ώμο.

Σε ένδειξη αλληλεγγύης, μετέφρασα και δημοσιεύω την έκκληση, μια και δεν την βρήκα πουθενά μεταφρασμένη ολόκληρη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Ελευθερία του λόγου, Θρησκεία, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , | 232 Σχόλια »

Αντισημιτικές γελοιογραφίες, ισλαμοφοβικές γελοιογραφίες

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2018

Πριν από ένα μήνα περίπου είχαμε συζητήσει δυο γελοιογραφίες του Μιχ. Κουντούρη στην ΕφΣυν, που είχαν κατηγορηθεί από κάποιους για αντισημιτικές και που είχαν προκαλέσει ενδιαφέρουσα ανταλλαγή απόψεων και μέσα στην εφημερίδα. Στο σημερινό άρθρο θα δούμε άλλες δύο γελοιογραφίες, από τον διεθνή Τύπο τούτη τη φορά, που συζητήθηκαν πολύ και που κατηγορήθηκαν η μία για αντισημιτική και η άλλη για ισλαμοφοβική.

Η πρώτη κατά σειρά δημοσίευσης γελοιογραφία δημοσιεύτηκε στη γερμανική Suddeutsche Zeitung, μια από τις κορυφαίες γερμανικές εφημερίδες, γύρω στις 15 Μαΐου, αμέσως μετά τη βράβευση της συμμετοχής του Ισραήλ στον διαγωνισμό της Γιουροβίζιον και τη δήλωση «Του χρόνου στην Ιερουσαλήμ» της νικήτριας, της Νέτας. Υπογράφεται από τον Ντίτερ Χάνιτς, βετεράνο γελοιογράφο και επί δεκαετίες συνεργάτη της εφημερίδας.

 

Ο Χάνιτς παρουσιάζει τον πρωθυπουργό του Ισραήλ ντυμένο σαν τη Νέτα (αναρωτιέμαι αν έκανε κάποιος το εύκολο λογοπαίγνιο ανάμεσα σε Νέτα και Νετανιάχου) να κραδαίνει πύραυλο και να δίνει ραντεβού του χρόνου στην Ιερουσαλήμ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Γερμανία, Γελοιογραφίες, Δικαιώματα, Εβραϊσμός, Ισραήλ, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , , , | 244 Σχόλια »

Και πάλι για το Σαρλί Εμπντό

Posted by sarant στο 21 Ιανουαρίου, 2016

Πάλι; -θα πείτε. Τι συμβαίνει πάλι με το Σαρλί Εμπντό, που να αξίζει κι άλλο άρθρο στο περιοδικό, έξι μέρες μετά το προηγούμενο άρθρο, στο οποίο συζητήσαμε το επίμαχο σκίτσο του Ρις με τον μικρό Αϊλάν;

Η απάντηση είναι πως με το Σαρλί Εμπντό καθαυτό δεν συνέβη τίποτα καινούργιο -βέβαια, το περιοδικό έβγαλε χτες το καινούργιο τεύχος του, αλλά δεν το αγόρασα, οπότε δεν ξέρω αν έχει κάτι που να είναι άξιο συζήτησης. Με το σημερινό άρθρο επανέρχομαι στο διάσημο πλέον σκίτσο του Ρις, παρόλο που το συζητήσαμε, εμείς εδώ αλλά και ο μισός πλανήτης, μέχρι κορεσμού.

Ο λόγος που επανέρχομαι είναι διότι χτες, σε σχόλιό του στο προηγούμενο άρθρο για το Σαρλί, ο φίλος μας ο Στέφανος έκανε μια επισήμανση σε σχέση με το επίμαχο σκίτσο του Ρις, που δεν είχα δει να την αναφέρει κανείς ως τώρα -και να σκεφτείτε ότι διάβασα (ή έστω διάτρεξα με το μάτι) πολλές δεκάδες άρθρα για το σκίτσο αυτό, πήρα μέρος σε κάμποσες αντιπαραθέσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, άκουσα τα σχολιανά μου από διάφορους λάβρους αντιμπεριαλιστές (οΘντκ) που έχουν βρει στους τζιχαντιστές τον νέο σύμμαχο κατά του ιμπεριαλισμού, κι όμως εδώ και μια βδομάδα πουθενά δεν είδα να μνημονεύεται το στοιχείο που επισήμανε ο φίλος Στέφανος, που νομίζω ότι παίζει κάποιο ρόλο στο πώς θα δούμε το σκίτσο.

Αξίζει τάχα χωριστό άρθρο για αυτό το νέο στοιχείο; Δεν θα μπορούσε να προστεθεί στο προηγούμενο άρθρο; Θα μπορούσε, αλλά οι περισσότεροι (το 95%) δεν θα έβλεπαν την προσθήκη, ούτε θα νοιάζονταν για το σχόλιο αριθ. 300 στο προηγούμενο άρθρο. Κακά τα ψέματα, τα σχόλια τα διαβάζουν ως το τέλος μόνο όσοι συμμετέχουν στη συζήτηση -και όχι όλοι.

Μπορεί βέβαια να πείτε ότι κρυφός μου σκοπός είναι να «λουφάρω άρθρο», δηλαδή να εκμεταλλευτώ την προσφορά του Στέφανου και να γλιτώσω από την αγγαρεία ενός νέου άρθρου. Σας πληροφορώ ότι το είχα σχεδόν έτοιμο (ήταν για γλωσσικό θέμα) και το ανάβαλα για αύριο.

Λοιπόν, ο φίλος μας ο Στέφανος επισήμανε ότι το επίμαχο σκίτσο του Ρις δεν ήταν μόνο του σε μια σελίδα του περιοδικού αλλά ήταν ενταγμένο σε μια τετράδα σκίτσων για την επικαιρότητα. Μου έστειλε τη στήλη (έστω και κακοφωτογραφημένη με το κινητό, φαίνεται καλούτσικα) και τη δημοσιεύω πιο κάτω, συνοδευόμενη από τα σχόλιά του. Δεν ξέρω αν τα νέα στοιχεία είναι τέτοια που να σας κάνουν να αλλάξετε γνώμη για το επίμαχο σκίτσο, αλλά ήθελα να υπάρχει κάπου ολόκληρη η στήλη του περιοδικού, έτσι που την είδαν οι αναγνώστες του, και όχι το σκίτσο του Ρις ξεκομμένο όπως το είδαμε όλοι οι άλλοι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Ελευθερία του λόγου, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , | 187 Σχόλια »

Η σάτιρα και τα όριά της

Posted by sarant στο 15 Ιανουαρίου, 2016

Κάπως αθόρυβα, διότι έπεσε στο τέλος του γιορταστικού δωδεκάμερου, αλλά κι επειδή από τότε έχουν συμβεί άλλα κι άλλα, συμπληρώθηκε πριν από μια βδομάδα ένας χρόνος από το μακελειό στο Σαρλί Εμπντό, όταν δυο τρελαμένοι ισλαμοφασίστες μπήκαν στα γραφεία του σατιρικού περιοδικού και εκτέλεσαν όσους βρήκαν μπροστά τους, ανάμεσά τους τον Σαρμπ, τον διευθυντή του περιοδικού, τον Βολίνσκι, μια από τις κορυφαίες μορφές της γαλλικής γελοιογραφίας, και άλλους, που το μόνο έγκλημά τους ήταν ότι συμμετείχαν στην έκδοση ενός περιοδικού που με τη σάτιρά του ενοχλούσε.

Από τότε, κύλησε πολύ αίμα στο αυλάκι, με αποκορύφωμα τις φονικές επιθέσεις των τζιχαντιστών στο Παρίσι στις 13 Νοεμβρίου, ενώ στο δεύτερο μισό της περασμένης χρονιάς είχαμε την όξυνση της προσφυγικής κρίσης και τη συνακόλουθη εκμετάλλευσή της από πολιτικάντες και ακροδεξιά κινήματα -που ταυτίζουν πρόσφυγες με τζιχαντιστές. Στο μεταξύ το περιοδικό, αφού πρόσκαιρα έγινε αντικείμενο ειλικρινούς τιμής από ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και ξεδιάντροπης καπηλείας από πολιτικούς ηγέτες, αφού πούλησε ένα τεύχος σε αστρονομικό τιράζ, διέκοψε την έκδοσή του για κάμποσο καιρό, προσπάθησε να επουλώσει τις πληγές του και ξανάρχισε να εκδίδεται -και να ενοχλεί.

Charlie-Hebdo-janvier-2016-un-anΓια να τιμήσει τον ένα χρόνο από το μακελειό, το περιοδικό κυκλοφόρησε με ένα άσεβο εξώφυλλο, στο οποίο παρουσιάζει έναν ηλικιωμένο με μακριά γενειάδα, τρελό βλέμμα και ματωμένα ράσα, ολοφάνερα τον Θεό, οπλισμένο με καλάσνικοφ, να τρέχει, και με τη λεζάντα «Ο δολοφόνος παραμένει ασύλληπτος» (L’assassin court toujours, κατά λέξη: τρέχει πάντοτε).

Διαμαρτυρήθηκαν κάποιοι για το εξώφυλλο αυτό, αλλά όχι πολλοί και όχι πολύ. Αντίθετα, ένα σκίτσο του επόμενου (θαρρώ) τεύχους έχει προκαλέσει μεγάλο θόρυβο.

Θα το παρουσιάσω στη συνέχεια και θα ζητήσω τη γνώμη σας, αν και κάποιοι τακτικοί φίλοι του ιστολογίου ήδη έκαναν χτες λόγο για το σκίτσο, με σχόλιά τους στο χτεσινό άρθρο, και εξέφρασαν τη γνώμη τους -διότι, είπαμε, η υπόθεση συζητιέται πολύ. Με τα δόντια τούς κράτησα να μην δώσουν συνέχεια στη συζήτηση αφού είχα σκοπό να το συζητήσουμε σήμερα -και τους ευχαριστώ για την αυτοσυγκράτηση που έδειξαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , | 314 Σχόλια »

Τζιχαντιστές και μουτζαχεντίν

Posted by sarant στο 21 Ιανουαρίου, 2015

Στο άρθρο που είχα γράψει πριν από μερικές μέρες για τη βάρβαρη δολοφονική επίθεση των φανατικών εναντίον του περιοδικού Σαρλί Εμπντό, είχα χρησιμοποιήσει για τους δολοφόνους τον όρο «ισλαμοφασίστες», αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι ήταν προβληματικός. Είχα αποφύγει τον όρο «τζιχαντιστές», επειδή θεωρούσα ότι είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται για όσους πολεμούν στη Συρία ή στο Ιράκ, ιδίως για όσους φεύγουν από ευρωπαϊκές χώρες για να πολεμήσουν στη Συρία και στο Ιράκ.

Τελικά όμως πείστηκα ότι η διάκριση αυτή δεν είναι και τόσο χρήσιμη, οπότε δεν έχω πια ενδοιασμούς αυτής της τάξεως να χρησιμοποιήσω τον όρο «τζιχαντιστής» για τους δολοφόνους του Σαρλί Εμπντό. Ωστόσο, υπάρχουν άλλες ενστάσεις για τη χρήση αυτού του όρου.

Αλλά ας δούμε πρώτα από πού προέρχεται ο όρος. Προφανώς, ο τζιχαντιστής είναι αυτός που επιδίδεται σε τζιχάντ. Η λέξη τζιχάντ, jihad στα αγγλικά, جهاد‎ στα αραβικά, σημαίνει «αγώνας, προσπάθεια, μάχη», ωστόσο στις μέρες μας συνήθως  αποδίδεται «ιερός πόλεμος». Αν και οι θρησκείες δεν είναι το φόρτε μου, διαβάζω ότι η τζιχάντ είναι σημαντικό θρησκευτικό καθήκον του μουσουλμάνου, αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να πάρει βίαιη μορφή.

Πολλοί μελετητές υποστηρίζουν ότι στην ουσία της η τζιχάντ είναι κάτι που έχει να κάνει με τον προσωπικό αγώνα που [πρέπει να] δίνει ο κάθε άνθρωπος απέναντι στα «κατώτερά» του ένστικτα και απέναντι στα θανάσιμα αμαρτήματα (απληστία, πλεονεξία, αχαριστία κλπ). Υπάρχουν πολλών ειδών «τζιχάντ» (π.χ. του λόγου, της πράξης) και μία μόνο από αυτές είναι η τζιχάντ του «σπαθιού», ο ιερός πόλεμος, που την έχουν υιοθετήσει οι βαχαμπιστές κι έτσι η λέξη τζιχάντ έχει αποκτήσει αρνητικό φορτίο. Αυτά όμως που γράφω τα μεταφέρω από αλλού διότι, όπως είπα, δεν είμαι ειδήμονας στα θρησκευτικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , | 120 Σχόλια »

Το χιούμορ πέθανε όρθιο

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2015

220px-CharliehebdoΣτο Παρίσι, οι ισλαμοφασίστες σκότωσαν το χιούμορ. Οι γελοιογράφοι δουλεύουν με όπλο το πενάκι τους και αμύνονται με έξυπνες ατάκες, κι έτσι οι θρασύδειλοι εκτελεστές μπόρεσαν εύκολα, οπλισμένοι σαν αστακοί, να θερίσουν τον 80χρονο Βολίνσκι, τον Καμπύ, τον διευθυντή έκδοσης Σαρμπ και τους άλλους, και να φύγουν σαν κύριοι. (Κι αν αναρωτιέστε, πώς έγινε και βρήκαν όλα τα επιφανή στελέχη του Charlie Hebdo στα γραφεία, η απάντηση είναι απλή: ήξεραν ότι εκείνη τη μέρα και ώρα γινόταν η εβδομαδιαία σύσκεψη του επιτελείου του περιοδικού).

Η ελευθερία της έκφρασης δοκιμάζεται σκληρά τα τελευταία χρόνια στην ευρωπαϊκή ήπειρο -κι όσο κι αν δεν γίνεται σύγκριση ανάμεσα στη φονική βία των ισλαμοφασιστών και στη νόμιμη βία του νόμου περί βλασφημίας, το αποτέλεσμα είναι τελικά το ίδιο, η αυτολογοκρισία.

Κάποιοι έσπευσαν να εκμεταλλευτούν το γεγονός: «Και μερικοί δεν θέλουν τον φράχτη» σχολίασε ο Άδωνης -δεν ξέρει ότι όλοι οι προηγούμενοι ισλαμοφασίστες εγκληματίες είναι γέννημα-θρέμμα της Ευρώπης; Ή μήπως είναι προτιμότερος για τον Άδωνη ο ισλαμοφοβικός φονιάς Μπρέιβικ επειδή είναι ξανθός;

Αυτά τα έγραψα χτες στο Φέισμπουκ, σαν μια πρώτη αντίδραση στο απαίσιο αυτό χτύπημα. Εδώ θα πω λίγο περισσότερα και ευχαρίστως θα ακούσω τη γνώμη σας και τις αντιρρήσεις σας.

Θυμίζω ότι κι άλλη μια φορά, πριν από δυο χρόνια, είχα γράψει για το ηρωικό Σαρλί Εμπντό και τις απειλές που τότε δεχόταν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ελευθερία του λόγου, Θρησκεία, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , , | 569 Σχόλια »