Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σβέικ’

Το μανιφέστο του Κόμματος της Μετριοπαθούς Προόδου εντός των Ορίων του Νόμου

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2017

Υπάρχει τέτοιο κόμμα; θα ρωτήσετε. Δεν ξέρω να υπάρχει τώρα, αλλά υπήρξε στο παρελθόν -όχι στην Ελλάδα όμως. Βέβαια, ιδρύθηκε για πλάκα, για κοροϊδία των εκλογών -για τρολάρισμα, θα λέγαμε σήμερα, αβάν λα λετρ βεβαίως διότι το κόμμα αυτό ιδρύθηκε πριν από εκατό και βάλε χρόνια, το 1911.

Και τι μας ενδιαφέρει; θα πείτε. Δικαίως θα το πείτε, αλλά ψυχή του κόμματος αυτού ήταν ένας από τους πιο λαμπρούς χιουμορίστες όλων των εποχών, ο μέγιστος Γιαροσλάβ Χάσεκ (1883-1923), ο πατέρας του Καλού Στρατιώτη Σβέικ, που περιέργως δεν του έχω αφιερώσει άρθρο του ιστολογίου. Ο Χάσεκ ήταν οικογενειακή μας αγάπη: θυμάμαι τον πατέρα μου και τον παππού μου να απαγγέλλουν από στήθους αποσπάσματά του. Τον Σβέικ τον διάβασα πρώτη φορά έφηβος και φοιτητής διάβασα και άλλα του Χάσεκ, στα ελληνικά ή τα αγγλικά, κι αργότερα αξιώθηκα να επιμεληθώ και μια μετάφραση διηγημάτων του.

Ο Χάσεκ ήταν αναρχικός και μποέμ (δυο φορές μποέμ, καθότι βοημός) και με την παρέα του ίδρυσαν το Κόμμα της Μετριοπαθούς Προόδου για να κοροϊδέψουν τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς. Δημοσιογράφος και διηγηματογράφος, πολέμησε στον μεγάλο πόλεμο, πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Ρώσους, και όπως πολλοί Τσέχοι αυτομόλησε στους Ρώσους και εντάχθηκε στην Τσεχική Λεγεώνα. Όταν όμως μετά την Οκτωβριανή επανάσταση η Λεγεώνα στράφηκε εναντίον των Μπολσεβίκων, ο Χάσεκ έφυγε (δεύτερη φορά αυτόμολος) και πήγε με τους Μπολσεβίκους. Πολέμησε στον ρωσικό εμφύλιο, κυρίως με την πένα του, και το 1920 επέστρεψε στην Πράγα, όπου πολλοί τον θεωρούσαν προδότη.

Αρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες τον Σβέικ, όμως η υγεία του είχε καταπονηθεί πολύ κι έτσι δεν μπόρεσε να τελειώσει το έργο -πέθανε πριν κλείσει τα σαράντα του χρόνια. Εκτός από το μισοτελειωμένο αριστούργημα, άφησε περίπου 1500 διηγήματα.

Πώς και θυμήθηκα τον Χάσεκ, θα πείτε. Πριν από μερικές μέρες, σε μια συζήτηση στο Φέισμπουκ, κάποιος άγνωστός μου θυμήθηκε το Κόμμα της Μετριοπαθούς Προόδου κτλ. αναφέροντας πως είχε διαβάσει το μανιφέστο του (αυτό που θα δείτε) πριν από πολλά χρόνια σε κάποιο περιοδικό. Έτσι το θυμήθηκα κι εγώ κι έψαξα τα κιτάπια μου και το βρήκα. Το διήγημα το είχα μεταφράσει από τα αγγλικά και είχε δημοσιευτεί στο τεύχος 36-38 του περιοδικού Πολιτιστική, του αείμνηστου Αντώνη Στεμνή, το 1986.

Καναδυό χρόνια αργότερα ασχολήθηκα πιο πολύ με τον Χάσεκ, όταν επιμελήθηκα το βιβλίο «Τα μυστικά της παραμονής μου στη Ρωσία». Κακώς η Βιβλιονέτ λέει ότι είναι δική μου η μετάφραση -εγώ έκανα θεώρηση της μετάφρασης που είχε κάνει ο Λυσίμαχος Παπαδόπουλος, πολιτικός πρόσφυγας στην Τσεχοσλοβακία, και επιμέλεια του κειμένου. Τσέχικα δεν ήξερα βέβαια, αλλά είχα νεανική άγνοια κινδύνου κι έπειτα το πρόβλημα στη μετάφραση ήταν κυρίως τα κάπως σκουριασμένα ελληνικά εξαιτίας της αναγκαστικής υπερορίας του μεταφραστή. Είχα ως βοήθημα την αγγλική μετάφραση σε πολλά από τα διηγήματα, αλλά επειδή σε κάποια σημεία είχα αμφιβολία ζήτησα τη βοήθεια του φίλου μου Γιώργου Κ. που τον είχα γνωρίσει στον στρατό. Αυτός είχε σπουδάσει στην Πράγα και ήξερε τσέχικα. Τελικά το βιβλίο βγήκε πολύ καλό, αν το βρείτε να το πάρετε.

Κατά σατανική σύμπτωση, προχτές επικοινώνησε μαζί μου ύστερα από τόσα χρόνια ο παλιός φίλος ο Γιώργος Κ., που άκουσε τον κουμπάρο του να λέει ότι διαβάζει καθημερινά το ιστολόγιό μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Διηγήματα, Μεταφραστικά, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , , | 80 Σχόλια »

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Η επιθεώρηση που δεν ανέβηκε και ο καλός στρατιώτης Σβέικ

Posted by sarant στο 13 Ιανουαρίου, 2015

Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή συνέχεια είναι η τριακοστή τρίτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βρισκόμαστε πάντοτε στη Μυτιλήνη, στην Κατοχή, το 1943. Όπως θα δείτε, στη σημερινή συνέχεια γίνεται λόγος για τον Καλό στρατιώτη Σβέικ, το αριστούργημα του Γιαροσλάβ Χάσεκ, που είναι οικογενειακή μας αγάπη. Ο παππούς μου αποκαλούσε τον Χάσεκ «Όμηρο της σάτιρας», και θυμάμαι στις οικογενειακές μας μαζώξεις τον παππού και τον πατέρα μου να αφηγούνται εναλλάξ επεισόδια από το βιβλίο.Η αγάπη μεταδόθηκε και σε μένα -έχω μάλιστα κάνει μια θεώρηση μετάφρασης κειμένων του Χάσεκ. Πάντως, η μετάφραση του Αγγελομάτη που τη θεωρούσαν έξοχη ο παππούς μου και ο πατέρας μου δεν είναι διαθέσιμη στο εμπόριο -οπότε θα συνιστούσα τη δίτομη μετάφραση της Ρενέ Ψυρούκη (εκδ. Αλφειός).

mimis_jpeg_χχsmallΑπό την άνοιξη του ’42 ο κύκλος των φίλων του διευρύνθηκε με αξιό­λογους ανθρώπους. Γνώρισε το Μίλτη τον Παρασκευαΐδη, καθηγητή του γιου του στο Γυμνάσιο από τον περασμένο χρόνο και αδελφικό φίλο του Χαράλαμπου. Ο Μίλτης του προμήθευσε την ολλενδόρφειο μέθοδο της ρωσικής και αργότερα συμμετείχε με τον Χαράλα­μπο και τον Χρίστο τον Καλδή στις βεγγέρες στο σπίτι του ποιητή. Η φιλία τους μεγάλωσε και βάθυνε τα επόμενα χρόνια στην Αθήνα και κράτησε σ’ωόλη τους τη ζωή.

Ανανέωσε την παλιά του φιλία με το Στρατή τον Παρασκευαΐδη, που εξακολουθούσε να είναι παθιασμένος με το θέατρο. Ο Στρατής ξέροντας τις ικανότητές του τον προέτρεψε να γράψει επιθεώρηση, την οποία θα σκηνοθετούσε ο ίδιος και με τις εισπράξεις της θα ενίσχυαν τα παιδικά συσσίτια. Εκείνο τον καιρό δύο ερασιτεχνικές ομάδες είχαν αναπτύξει θεατρικές δραστηριότητες στην πόλη. Η μία, με εμψυχωτή τον Αλέκο Πεσματζόγλου, που ανέβασε το «Μπουρίνι» του Μπόγρη με τόσην επιτυχία που έκτοτε ονομάστηκε Θεατρικός Όμιλος «το Μπουρίνι» και η άλλη με τον Φρίξο Ηλιάδη επικεφαλής, με κάπως υποδεέστερα επιτεύγματα.

Την προσπάθεια του Στρατή για τρίτη θεατρική ομάδα τη στήρι­ζε μια περίεργη και άτυπη συμμαχία ορισμένων αριστερών, οι οποίοι στις αρχές του ’42 ανασυγκρότησαν τον Φιλοτεχνικό Όμιλο Μυτιλήνης, τον ιστορικό ΦΟΜ, (Αργύρης Αραβανόπουλος, Κώστας Βουδούρης, Αριστείδης Ραπίτης, Θανάσης Πολυχρονιάδης, Παναγιώτης Βουλαλάς κ.ά.) και κάποιων κληρικών, όπως ο αρχιμανδρίτης Χαράλαμπος Δέδες και ο παπα-Κλήμης, οι οποίοι είχαν δημιουργήσει παιδικά συσσίτια ανεξάρτητα από τη Μητρόπολη και τα Φιλανθρω­πικά Καταστήματα Μυτιλήνης (και παρά τη θέληση του Δεσπότη Ιά­κωβου).

Ο ποιητής καταπιάστηκε με το γράψιμο των κειμένων της επιθεώρησης, πεζών και εμμέτρων, όλο το καλοκαίρι του ’42 και ο μουσικός Χατζηευστρατίου, διευθυντής της μπάντας του Ορφανοτροφείου, έγραψε τη μουσική. Οι πρόβες άρχισαν τέλη Αυγούστου, με προοπτι­κή να ανέβει κατά τις γιορτές των Χριστουγέννων, αλλά η υπόθεση δεν προχώρησε. Μια από τις αιτίες ήταν η τελειοθηρία του Στρατή, ο οποίος, ύστερα από επίπονες και χρονοβόρες πρόβες, απέρριπτε τον έναν μετά τον άλλο τους υποψήφιους κομπέρ, που είναι η ψυχή της επιθεώρησης. Η άλλη αιτία ήταν η διάσπαση της συμμαχίας ύστε­ρα από υπόγειες ενέργειες και μηχανορραφίες του Δεσπότη, που τε­λικά κατάφερε να βάλει υπό τον έλεγχό του τα ανεξάρτητα συσσίτια του Δέδε και του Κλήμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Κατοχή, Μυτιλήνη, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , | 34 Σχόλια »