Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘σορός’

Μεζεδάκια του Αγιαντρέα

Posted by sarant στο 30 Νοεμβρίου, 2019

Δεν θέλει πολλή φιλοσοφία ο τίτλος του σημερινού μας άρθρου. Χτες κεράσαμε λουκουμάδες για τον Αγιαντρέα, σήμερα μεζεδάκια στ’ όνομά του -αν και παραπλήσιο τίτλο είχαμε βάλει και το 2013.

* Φίλος εκλεκτός του ιστολογίου στέλνει ένα παράδειγμα νομανσλανδιανής σχιζολεξίας από το tvxs.gr (αν και η αρχική πηγή είναι το ethnos.gr). Σε ενδιαφέρον αλλά προχειρογραμμένο άρθρο με τίτλο «Δέκα πρόσωπα που σημάδεψαν τη ζωή μας αλλά δεν υπήρξαν ποτέ» διαβάζουμε για διάφορους ήρωες της λογοτεχνίας και των παραδόσεων, από τον Άγιο Βασίλη και τον Οδυσσέα έως τον Ταρζάν -για τον οποίο Ταρζάν μαθαίνουμε ότι: Ο Ολυμπιονίκης Τζόνι Βάις Μίλερ ενσάρκωσε εντυπωσιακά τον ήρωα του Μπάροουζ. Το 1929 ακούστηκε για πρώτη φορά η κραυγή του Ταρζάν , που όμως θεωρήθηκε πολύ ανθρώπινη· την τελειοποίησε ο Βάις Μίλερ το 1932, εμπνεόμενος από τους λαρυγγισμούς των Γερμανών των Άλπεων.

Οπότε, εκτός από τον Ταρζάν ένα άλλο πρόσωπο που δεν υπήρξε ποτέ ήταν ο Τζόνι Βάις Μίλερ δεδομένου ότι ο πρωταθλητής που ενσάρκωσε τον Ταρζάν στην οθόνη ήταν ο… ακέραιος Τζόνι Βαϊσμίλερ.

* Αυτό κυκλοφορεί στο Φέισμπουκ τις τελευταίες μέρες.

O λεξάριθμος της λέξης ΡΟΥΦΙΑΝΙΑ είναι 1142, όσο δηλαδή ο τετραψήφιος αριθμός στον οποίο οι πολίτες μπορούν να καταγγέλλουν παραβάσεις του αντικαπνιστικού νόμου.

(Λεξάριθμος είναι ο αριθμός που σχηματίζεται αν αντιστοιχίσουμε ένα προς ένα τα γράμματα μιας λέξης με την αριθμητική αξία που είχαν στο αρχαίο ελληνικό σύστημα και προσθέσουμε τους αριθμούς αυτούς).

Η σύμπτωση είναι πραγματικά εντυπωσιακή, δεν βρίσκετε;

Έχει όμως και καλύτερο. Όπως μπορείτε να δείτε από τον ειδικό ιστότοπο που υπολογίζει τους λεξαρίθμους, η φράση ΗΘΙΚΗ ΤΑΞΗ ΜΠΟΓΔΑΝΟΥ βγάζει ακριβώς τον ίδιο λεξάριθμο, 1142!

Oπότε, αν οι λεξάριθμοι φανερώνουν την κρυμμένη αλήθεια των λέξεων, τότε ΗΘΙΚΗ ΤΑΞΗ ΜΠΟΓΔΑΝΟΥ = ΡΟΥΦΙΑΝΙΑ.

(Εννοείται ότι το ιστολόγιο δεν πιστεύει στους λεξάριθμους -και το έχουμε γράψει επανειλημμένα).

* Αυτό δεν χώρεσε στην πιατέλα την περασμένη βδομάδα, όμως το βάζω σήμερα διότι διατηρεί τη φρεσκάδα του -και είναι και κυριολεκτικό μεζεδάκι, αφού αφορά έδεσμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , | 243 Σχόλια »

Ισημεριακά μεζεδάκια πάλι

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2015

Ισημεριακά, απλώς και μόνο διότι βρισκόμαστε πάνω στην εαρινή ισημερία. Θα μπορούσαμε να τα πούμε και ποιητικά, αφού σήμερα είναι η μέρα της ποίησης -αλλά μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι το άρθρο αποτελείται από ανθολογημένα δίστιχα και τετράστιχα. Οπότε, ισημεριακά, παρόλο που έχω χρησιμοποιήσει ξανά αυτόν τον τίτλο (πριν από τρία χρόνια, τότε για τη φθινοπωρινήν ισημερία).

* Την περασμένη Κυριακή βρέθηκε, όχι μακριά από τη σχολή του, το πτώμα του Βαγγέλη Γιακουμάκη, που είχε χαθεί τόσες μέρες. Τον πενθήσαμε κι εδώ.

Ωστόσο, επειδή η αστυνομία του γλωσσικού ευπρεπισμού έχει απαγορέψει εδώ και μερικά χρόνια τη λέξη «πτώμα», κανένα μέσο ενημέρωσης δεν ανάγγειλε έτσι την είδηση, δηλαδή ότι βρέθηκε το πτώμα του: όλα  είπαν ότι βρέθηκε η σορός του. (Στο θέμα έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο, ενώ, κατά σύμπτωση, στο ίδιο θέμα είχε αναφερθεί παρεμπιπτόντως, μια μέρα νωρίτερα, και ο Γιάννης Χάρης).

* Μια φίλη με την οποία συζητούσα μου είπε ότι η λέξη «πτώμα» είναι «κρύα» και γι’ αυτό αποφεύγει να τη χρησιμοποιεί. Μπορεί, μπορεί να είναι και δυσοίωνη. Ευτυχώς πάντως, αυτό δεν μας εμποδίζει να λέμε «είμαι πτώμα» όταν έχουμε κουραστεί πολύ -και όχι… «είμαι σορός».

* Και βέβαια, το κακό με τον τύπο «η σορός» είναι ότι έχει σχεδόν αξεδιάλυτα μπερδευτεί πια με τον σωρό, αφού, όλο και περισσότερο εμφανίζονται τύποι «η σωρός» (αντί για «το πτώμα»), καμιά φορά μάλιστα και σε αρσενικό γένος (και πάντοτε με τη σημασία «πτώμα»).

* Αλλά ο κύκλος των μαργαριταριών έκλεισε με το αντίστροφο λάθος, που το συνάντησα, κατά διαβολική σύμπτωση, την ίδια μέρα, την περασμένη Κυριακή. Σε ανακοίνωσή της, που τιτλοφορείται «Σοροί τα σκουπίδια στον Πύργο» (πάει, τα σκότωσαν και τα πάνε για κηδεία), η Τοπική Επιτροπή Ηλείας του ΚΚΕ καταγγέλλει την «τραγική κατάσταση που επικρατεί με τις σορούς των σκουπιδιών στον Πύργο» (είπαμε, άμωμοι εν οδώ).

Δηλαδή, όχι μόνο η σορός μπερδεύεται πια ορθογραφικά και σε γραμματικό γένος με τον σωρό, αλλά και ο σωρός με τη σορό. Ασφαλώς θα πρόκειται για καταχθόνιο σχέδιο του Τζορτζ Σόρος!

* Μου γράφει ένας φίλος ενοχλημένος από την εξεζητημένη, όπως τη θεωρεί, μεταγραφή κάποιων βραζιλιάνικων ονομάτων σε ένα άρθρο γνωστού ιστότοπου.  Ο φίλος ενοχλείται από το «Σάου Πάουλου» (αντί για Σάο Πάολο) και το «Ζουάου» (που του θυμίζει το βαρουφάκειο Γουάου!) αντί Ζοάο. Θα συμφωνήσω μαζί του: όταν μεταγράφουμε ξένα ονόματα, συνήθως κάνουμε έναν συγκερασμό ανάμεσα στην προφορά και στη γραφή του ονόματος, το μεταγράφουμε στρογγυλεύοντας μερικές γωνιές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Σχόλια »

Σοροί στο σωρό

Posted by sarant στο 28 Ιουλίου, 2014

Όσοι ταξιδεύουμε συχνά με αεροπλάνο, δεν θα αισθανθήκαμε πολύ άνετα τις τελευταίες μέρες καθώς ακούγαμε τις αλλεπάλληλες ειδήσεις για αεροπορικά δυστυχήματα, μικρά και μεγάλα. Όσοι επιπλέον ψειρίζουμε τα της γλώσσας, θα ένιωθαν και μια δεύτερη ενόχληση, φυσικά εντελώς άλλης τάξης και βαρύτητας, καθώς διάβαζαν τα ρεπορτάζ για τις εκάστοτε προσπάθειες εντοπισμού των συντριμμιών του αεροσκάφους και για την περισυλλογή και διακομιδή των πτωμάτων των επιβατών, στα χωράφια του Ντονιέτσκ ή στην άμμο του βόρειου Μαλί. Σ’ αυτή τη δεύτερη ενόχληση είναι αφιερωμένο το σημερινό άρθρο, παρόλο που η πρώτη είναι θέμα απείρως σοβαρότερο: για τα αεροπορικά δυστυχήματα δεν έχω τίποτα να πω, το αεροπλάνο εξακολουθεί να είναι το ασφαλέστερο μέσο -εκτός πια, αν η ιδεολογία των συνεχών εξοικονομήσεων έχει αλλάξει ριζικά τα πράγματα’ όμως δεν έχω στοιχεία για κάτι τέτοιο. Πριν προχωρήσω, να διευκρινίσω ότι πολύ υλικό για το άρθρο αυτό το έχω δανειστεί από σχετικό νήμα της Λεξιλογίας, όπου μάλιστα ο φίλος Δαεμάνος είχε την καλή ιδέα να συγκεντρώσει και παλιότερες συζητήσεις για το θέμα.

Βέβαια, το πιθανότερο είναι ότι δεν διαβάσατε για περισυλλογή και διακομιδή των πτωμάτων των επιβατών. Η λέξη «πτώματα» κοντεύει να εξαφανιστεί από τα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Μάλλον θα διαβάσατε, όπως κι εγώ, για «σορούς των θυμάτων» ή, εξίσου πιθανό, για «σωρούς των θυμάτων«, όπως μετατρέπει τις σορούς το συχνότατο ορθογραφικό λάθος, που λίγα μέσα το αποφεύγουν.

Το επόμενο σκαλοπάτι στη σκάλα του κακού είναι ότι, υπό την επίδραση του σωρού, η σορός αλλάζει γένος, κι έτσι «Στην Ολλανδία μεταφέρονται οι πρώτοι σοροί» (σωστή ορθογραφία, λάθος γένος) αλλά και «Έφτασαν οι πρώτοι σωροί θυμάτων στην Ολλανδία» (λάθος και στο γένος και στην ορθογραφία’ βέβαια, η φράση «οι πρώτοι σωροί θυμάτων» θα μπορούσε να είναι ολόσωστη αν αφορούσε θύματα σωριασμένα το ένα πάνω στο άλλο).

Το ορθογραφικό λάθος είναι ευεξήγητο, όπως και το μπέρδεμα του γένους. Έχουμε δυο ομόηχα: μια λόγια λέξη, μέχρι πρόσφατα σπάνια, τη σορό, και μια κοινότατη και λαϊκή, τον σωρό. Λογικό είναι η άγνωστη σε πολύν κόσμο λέξη να έλκεται από τη γνωστή, και ίσως στο μυαλό κάποιων ομιλητών αυτά να συνδέονται: κάποιος που σωριάζεται νεκρός στο χώμα, γίνεται σορός/σωρός. Αυτό δεν είναι παράλογο: και η λέξη «πτώμα» στα αρχαία σήμαινε και την πτώση, και από εκεί προέρχεται.

Είπαμε για «πτώμα», τη λέξη που φαίνεται συνειδητά να αποφεύγουν πολλά μέσα και να χρησιμοποιούν, αντί γι΄ αυτήν, τη λέξη «σορός». Ωστόσο, η λέξη «σορός» μέχρι πρόσφατα δεν σήμαινε ακριβώς «πτώμα». Όπως έγραφα πριν από καμιά δεκαριά μέρες, » για να γίνει ένα πτώμα σορός πρέπει να το προετοιμάσει κάποιος για ταφή, κι όχι να  κείτεται καρβουνιασμένο σ’ ένα σταροχώραφο». Το ΛΚΝ, που κυκλοφόρησε το 1998, δίνει τον εξής ορισμό:
σορός: επίσημος χαρακτηρισμός ανθρώπινου πτώματος που προορίζεται για ενταφιασμό· λείψανο: H ~ του ποιητή θα εκτεθεί σε λαϊκό προσκύνημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευπρεπισμός, Ιστορίες λέξεων, Ορθογραφικά, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , | 235 Σχόλια »