Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σουρής’

Νοεμβρίου μαρτυρολόγιον -πριν από 125 χρόνια

Posted by sarant στο 2 Νοέμβριος, 2014

rmartyr3Από τον προηγούμενο μήνα άρχισα να παρουσιάζω κάθε αρχή του μηνός το Ημερολόγιο του Ρωμηού 1889. Τα ημερολόγια αυτά ήταν ένα πολύ συνηθισμένο είδος εντύπου από το 1880 ως το 1930 περίπου. Κυκλοφορούσαν τον Δεκέμβριο και είχαν το ημερολόγιο της επόμενης χρονιάς, συνήθως με μια σελίδα για κάθε μήνα, διανθισμένο με διάφορες χρήσιμες πληροφορίες και με κάποια στιχουργήματα ή ανέκδοτα. Σταδιακά, προστέθηκε και φιλολογική ύλη, κι έτσι στα επόμενα ημερολόγια το ημερολογιακό στοιχείο είχε περάσει στο περιθώριο ή και απουσίαζε εντελώς -όπως, ας πούμε, στο Ημερολόγιο του Μπουκέτου, που έβγαλε γύρω στα 8 ετήσια τεύχη από το 1925 έως το 1932 (το έχω παρουσιάσει εδώ).

Ημερολόγια τέτοια βγαίνουν ακόμα, πολυσέλιδα και φιλολογικά. Με ένα από αυτά, το Λεσβιακό ημερολόγιο, έχω συνεργαστεί κι εγώ ως εκ πατρός Λέσβιος.

Ο Σουρής, όσο έβγαζε τον Ρωμηό, την έμμετρη εβδομαδιαία εφημερίδα του, έβγαλε και μερικά “Ρωμηού ημερολόγια”, αν και όχι κάθε χρόνο (Στην Ανέμη υπάρχουν τρία ή τέσσερα). Το “Ρωμηού ημερολόγιον με το μαρτυρολόγιον” του 1889, που λογικά θα κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1888.

Γραμμένο ολόκληρο από τον Σουρή (“Εργασία του Σουρή τύποις αδελφών Περρή) είχε 36 σελίδες και απαρτιζόταν μόνο από το έμμετρο και σατιρικό “μαρτυρολόγιο” του κάθε μήνα (“Των μηνών η δωδεκάς / με προσθέσεις μερικάς”), με λίγα σκίτσα από τον σκιτσογράφο του Ρωμηού, χωρίς να έχει καν σελίδες με ημερολόγιο.

Όπως μπορείτε να δείτε, ήταν όλο έμμετρο, από τον τίτλο ίσαμε την αναφορά της τιμής στο οπισθόφυλλο: Εις μεν το εσωτερικόν λεπτά πενήντα η τιμή εις δε το εξωτερικόν εξήντα με προπληρωμή.

Κανονικά, το «μαρτυρολογικό» άρθρο έχω σκοπό να το δημοσιεύω την 1η του μηνός, μαζί με το Μηνολόγιον του αντίστοιχου μήνα -επειδή όμως αυτό τον μήνα είμαι μακριά από τη βάση μου και δεν μπορώ να ετοιμάσω κάποιο φιλολογικό άρθρο σήμερα Κυριακή, όπως κάνω συνήθως, παρουσιάζω το μαρτυρολόγιο σήμερα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Εορτολόγιο, Ημερολόγια, Σατιρικά, Σουρής, Τυπογραφικά λάθη | Με ετικέτα: , , , | 62 Σχόλια »

Οι Ολυμπιακοί αγώνες του 1896 όπως τους είδε ο Σουρής

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2012

Χρειάστηκε να το γκουγκλίσω για να επιβεβαιώσω ότι την Παρασκευή αρχίζουν οι Ολυμπιακοί του Λονδίνου. Το είχα εντελώς ξεχάσει -και αναρωτιέμαι αν και άλλοι θα υποδεχτούν τους Αγώνες με την ίδια παγερήν αδιαφορία. Ωστόσο, για ένα γλωσσικό ιστολόγιο σαν το δικό μας οι Ολυμπιακοί αγώνες δίνουν κάμποσα θέματα, οπότε μάλλον θα ασχοληθούμε με το θέμα. Και, για αρχή, παρουσιάζω ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο το… 1998, σχετικά με την Ολυμπιάδα του 1896 και πώς παρουσιάστηκε από τις στήλες του Ρωμηού, της έμμετρης εφημερίδας του Σουρή.

Για τον Σουρή και τον Ρωμηό έχουμε ξαναμιλήσει. Ο σατιρικός ποιητής Γεώργιος Σουρής δεν απέβλεπε στην υστεροφημία. Τρομερά εύκολος στο γράψιμο, επί 35 συναπτά χρόνια (από το 1883 έως το 1918) έγραφε μόνος του κάθε βδομάδα την τετρασέλιδη εφημερίδα του Ο Ρωμηός, η οποία, όσο κι αν ακούγεται απίθανο σήμερα, ήταν ολόκληρη έμμετρη, από τον τίτλο της (Ο Ρωμηός, εφημερίς – που την γράφει ο Σουρής) μέχρι τις μικρές αγγελίες της!

Στις σελίδες του Ρωμηού σχολιάζεται εύθυμα όλη η ιστορία αυτών των 35 χρόνων. Ας δούμε λοιπόν, πώς περιέγραψε ο Σουρής στο Ρωμηό τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896.
Η ανάθεση

Βρισκόμαστε στα τέλη του 1894, ένα χρόνο μετά το «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν». Παρά τη σταθερή κοινοβουλευτική της πλειοψηφία, η κυβέρνηση Τρικούπη είναι αναγκασμένη να επιβάλει επαχθείς φόρους για να αντεπεξέλθει στην υπερχρέωση της χώρας. Στο φύλλο 486 του Ρωμηού (12 Νοεμβρίου 1894), ο Φασουλής και ο Περικλέτος, φιγούρες από το κουκλοθέατρο και μόνιμοι ήρωες του Ρωμηού, σχολιάζουν το μέγα θέμα της επικαιρότητας, την απόφαση για τέλεση των Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 στην Ελλάδα. Ο Φασουλής παρακινεί τον Περικλέτο να μην πεθάνει της πείνας πριν από τους Αγώνες για να μην κατηγορηθεί για ανθελληνισμό.

— Θάρρος, καημένε Περικλή, κι η μέρα ξημερώνει
που θα ξυπνήσουν την ηχώ των λόφων των ερήμων
παιάνες νέων αθλητών και παλαιστών αλκίμων,
από παντού της ράτσας μας θα φθάσουν θιασώται,
προσπάθησε δε, Περικλή, να ζήσης έως τότε
κι όλων των ζώων τους ορούς να πίνεις μονορούφι,
αλλιώς καθένας θα σε πει μισέλληνα μαγκούφη,
που βρήκες την περίσταση για να τα κακαρώσεις
πριν των ιοστεφάνων μας τις φέστες καμαρώσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθλήματα, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , , | 76 Σχόλια »

Ο Λόου και η Λόενα, το χρέος και οι φοιτητικές διαδηλώσεις του 1892

Posted by sarant στο 29 Ιανουαρίου, 2012

Το σημερινό άρθρο γράφτηκε με έναυσμα ένα αίτημα του φίλου Θρασύμαχου, ο οποίος είχε αναφέρει σε μιαν άλλη συζήτηση κάποιους στίχους του Σουρή από τον Ρωμηό, αν και στην πορεία επεκτάθηκε αρκετά. Στο καθαυτό γράψιμο, την πληκτρολόγηση εννοώ, συμβάλατε εσείς σε μια ωραία συνεργατική προσπάθεια: το φύλλο του Ρωμηού έχει τέσσερις σελίδες, εγώ πήρα την πρώτη (που είχε και σχετικά λιγότερο κείμενο), τις άλλες τις ανέλαβαν ο Γλωσσολάγνος, η Μπερναρντίνα και ο Αλέξης, που τους ευχαριστώ θερμά. Με εξαιρεση κάποιες (πάντα έμμετρες) μικρές αγγελίες, όλο το φύλλο του Ρωμηού ήταν αφιερωμένο στις φοιτητικές διαδηλώσεις, και πληκτρολογήθηκε ολόκληρο.

Αλλά να πούμε μερικά πράγματα για το ιστορικό πλαίσιο της εποχής. Το έτος 1892 άρχισε με πρωθυπουργό τον Θ. Δηλιγιάννη, ο οποίος είχε κερδίσει τις εκλογές του 1891 με άνετη πλειοψηφία. Όμως, τις πρώτες κιόλας μέρες του χρόνου ο Δηλιγιάννης ήρθε σε σύγκρουση με ομάδα Γάλλων κεφαλαιούχων, που τα συμφέροντά τους εκπροσωπούσε ο Ανδρέας Συγγρός και ο βασιλιάς Γεώργιος Α’, που ήταν προσωπικός φίλος του Συγγρού, έπαυσε την κυβέρνηση, σε μια κίνηση που χαρακτηρίστηκε «ήπιο κοινοβουλευτικό πραξικόπημα» –για το οποίο μπορείτε να διαβάσετε ένα παλιότερο άρθρο μου.

Προκηρύχτηκαν νέες εκλογές, τον Μάιο του 1892, στις οποίες ο Τρικούπης θριάμβευσε, αλλά αυτό δεν έκανε πιο εύκολη την αντιμετώπιση του χρέους της χώρας. Η νέα κυβέρνηση πήρε αντιδημοτικά μέτρα, επιβάλλοντας νέους φόρους, καθώς και δίδακτρα σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης (τα έλεγαν «εκπαιδευτικά τέλη»). Ταυτόχρονα, και αποσκοπώντας στο να ζητήσει νέο δάνειο, ο Τρικούπης ζήτησε από την κυβέρνηση της Αγγλίας να στείλει στην Ελλάδα έναν εμπειρογνώμονα για να αξιολογήσει την πραγματική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας. Οι Άγγλοι έστειλαν τον λόρδο Εδουάρδο Λω (Sir Edward Fitzgerald Law, 1846-1908), Ιρλανδό οικονομολόγο, πρώην στρατιωτικό που είχε περάσει στη δημόσια διοίκηση της αυτοκρατορίας και αναλάμβανε αποστολές οικονομικής διπλωματίας. Αυτή η εξέλιξη θορύβησε τους Γάλλους δανειστές, που έστειλαν δικόν τους κόντρα εμπειρογνώμονα, τον Ρου.

Στο μεταξύ, τον Σεπτέμβριο, στην Αθήνα που περίμενε την άφιξη του Λω (ή Λόου όπως θα τον δείτε στους στίχους του Ρωμηού), η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι για το νέο ακαδημαϊκό έτος δεν θα ανανεωθούν οι εγγραφές  όσων φοιτητών δεν έχουν πληρώσει τα δίδακτρα. Οι φοιτητές διαμαρτυρήθηκαν και συγκεντρώθηκαν στα Προπύλαια στις 23 Σεπτεμβρίου απαιτώντας την αναστολή εφαρμογής του νόμου και, όταν επιχείρησαν να διαδηλώσουν, συγκρούστηκαν με την αστυνομία που τους διέλυσε. Ο Τρικούπης δέχτηκε επιτροπή φοιτητών, αλλά τους είπε ότι τους δέχεται ως πολίτες της Ελλάδος, διότι δεν είναι πια φοιτητές εφόσον δεν έχουν ανανεώσει την εγγραφή τους. Επιπλέον, τους επιτίμησε επειδή δείχνουν αστοργία προς τις ανάγκες της πατρίδος. Τέσσερις μέρες μετά έγινε νέα συγκέντρωση και πάλι, όταν επιχείρησαν να διαδηλώσουν οι φοιτητές, η αστυνομία τους εμπόδισε και τους διέλυσε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Συνεργασίες, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , , , | 115 Σχόλια »

Στρατηγός Λεωνίδας Λαπαθιώτης

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2010

Γράφω συχνά για τον ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, ο οποίος έτσι κι αλλιώς βρίσκεται συχνά στην επικαιρότητα 66 χρόνια μετά την αυτοκτονία του: πέρυσι επανεκδόθηκε η αυτοβιογραφία του, ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι τον Σεπτέμβριο στο πρόσφατο Συνέδριο Νεοελληνικών Σπουδών στη Γρανάδα έγιναν τρεις ανακοινώσεις με θέμα τους τον Λαπαθιώτη. Όμως, όποιος ξεφυλλίζει παλιές εφημερίδες, των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα, βλέπει ότι άλλος ήταν τότε ο διάσημος Λαπαθιώτης: ο Λεωνίδας, ο πατέρας του ποιητή. Οπότε, δεν είναι άστοχο να γράψω εδώ μια πρόχειρη βιογραφία του.

Το γενεαλογικό δέντρο των Λαπαθιώτηδων ξεκινάει από τη Λάπηθο της Κύπρου. Ο παππούς του Λεωνίδα, ο Χατζη-Ηλίας, πρόκριτος της Λαπήθου και μέλος της Φιλικής Εταιρείας, σφαγιάστηκε από τους Τούρκους τον ματωμένο Ιούλιο του 1821. Ο πρωτότοκος γιος του, ο Θεοχάρης, που τότε ήταν 9 ή 14 χρονών (ανάλογα με τις πηγές, βρίσκουμε χρονολογία γεννήσεως το 1807 ή το 1812, με πιθανότερη την πρώτη) κρύφτηκε σε κάποιο μοναστήρι και αργότερα, πιθανώς το 1824, ίσως όμως κι αργότερα, μεταβαίνει στην επαναστατημένη Ελλάδα, εντάσσεται στο σώμα του λιβαδιώτη οπλαρχηγού Ιωάννη Μπούσγου, ύστερα κατατάσσεται στο υποτυπώδες πυροβολικό, μετά όμως τον βρίσκουμε στη χωροφυλακή του νεαρού κράτους, από το 1834 έως το 1862 οπότε και αποστρατεύεται. Πέθανε το 1886. Είχε δύο παιδιά, τον Λεωνίδα και τη Βασιλική, μετέπειτα Ζαφειροπούλου.

Οι Κύπριοι την εποχή εκείνη δεν είχαν επώνυμα, τουλάχιστον οι πιο πολλοί. Ο Θεοχάρης προφανώς πήρε το επώνυμο Λαπαθιώτης κάποια στιγμή, όταν το χρειάστηκε. Γιατί Λαπαθιώτης και όχι Λαπηθιώτης, δεν το ξέρω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Λαπαθιώτης, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 11 Σχόλια »

Ο αντίκτυπος του νου: Κέρκυρα 1891

Posted by sarant στο 17 Νοέμβριος, 2009

Το διήγημα «Ο αντίκτυπος του νου» θεωρείται το τελευταίο διήγημα που έγραψε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Το μισό διήγημα δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «Χαραυγή» της Μυτιλήνης (που ακόμα βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία) στις 15 Δεκεμβρίου 1910. Ο Παπαδιαμάντης αρρώστησε και πέθανε στις 3 Ιανουαρίου 1911 χωρίς να έχει στείλει στο περιοδικό το άλλο μισό. Μερικά χρόνια αργότερα, ο Κ. Φαλτάιτς επισκέφθηκε τη Σκιάθο, βρήκε τις αδελφές του Παπαδιαμάντη και μαζί με άλλα χαρτιά που του έδωσαν ήταν και το χειρόγραφο με τη συνέχεια του διηγήματος (αν και το τέλος έλειπε). Το διήγημα ολοκληρωμένο δημοσιεύτηκε το 1929 στο Μπουκέτο.

 

Στο διήγημά του «Ο αντίκτυπος του νου», ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης παρουσιάζει μια παρέα φτωχογλεντζέδων που κάνουν «σπονδάς εις τον Βάκχον» «εις του Καρμάνη το μπακάλικον». Οι πιο αχώριστοι της παρέας είναι τρεις, ο σιτσιλιάνος Αντώνιος Αλμπέργος από την Κατάνια, ο Σαββατίνος Λευί ή Σάλβος, εβραίος από την Κέρκυρα, και ο Λύσανδρος Παπαδιονύσης, «ένας από τους δικούς μας» και ολοφάνερο άλτερ έγκο του Παπαδιαμάντη. «Τρεις άνθρωποι, τρεις φυλαί, τρία θρησκεύματα, ως κοινόν γνώρισμα είχον μεγάλην κλίσιν εις τα γιουβέτσια, τα οποία παρήγγελλον εις τον γειτονικόν φούρνον, με μακαρόνια πολύ χονδρά, ραβδωτά, τα οποία τινές ονομάζουσι, δεν ηξεύρω διατί, σέλινα». Στην παρέα προστίθεται κι ένας γέρος ιταλοκερκυραίος, ο μπαρμπα-Νιόνιος ο Πούπης, ο οποίος σιγά-σιγά πιάνει μεγάλες φιλίες με τον Σάλβο τον εβραίο.

Μαζύ έτρωγαν, μαζύ έπιναν, μέ τον Σάλβον. Ποτέ δεν τα είχαν τόσον καλά… Αίφνης ένα πρωί, κατά Μάρτιον μήνα, ενώ επλησίαζε το Πάσχα, έρχεται από την Κέρκυραν είδησις, και την ανέγραφον όλ’ αι εφημερίδες, ότι οι εκεί Εβραίοι ήρπασαν μικράν κορασίδα χριστιανήν, και τήν έσφαξαν· της έπιαν το αίμα!…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοτεχνία, Πρόσφατη ιστορία, Παπαδιαμάντης, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , | 144 Σχόλια »

Καλό βόλι!

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2009

Δεν αποκλείεται τώρα που διαβάζετε τις γραμμές να έχετε ήδη ψηφίσει. Ελπίζω πως θα έχετε μαυρίσει τους «αιώνιους αντίπαλους».

Για τους υπόλοιπους, καλό βόλι!

naioxiΒάζω ένα σκίτσο από τον Ρωμηό του Σουρή, από το 1899, που βέβαια ταίριαζε περισσότερο στο προχτεσινό άρθρο που είχα μιλήσει για κάλπες και σφαιριδια, αλλά που τώρα μόλις το βρήκα.

Έτσι κι αλλιώς όμως, το σκίτσο έχει κάτι το αξιοπερίεργο: βάζει το Ναι στο μαύρο και το Όχι στο άσπρο, ενώ ξέρουμε πως τα χρώματα ήταν αντίθετα βαλμένα. Μάλλον εσκεμμένη είναι η αντιστροφή: αφού είναι ο Φασουλής, θα τα κάνει όλα ανάποδα.

Για την ιστορία, το σκίτσο είναι φτιαγμένο για κάποιες αναπληρωματικές εκλογές. Ο Σουρής υποστήριζε τον Νικόλαο Σμόλενιτς (αδελφό του στρατηγού Σμολένσκι) με τον οποίο πρέπει να είχε και κουμπαριά, διότι ύστερα από πολλά καταλήγει στην παραίνεση (του Περικλέτου προς τον Φασουλή):

Κι όταν τη μπάλα τη βαριά
σού δώσουν κουνενέ,
θυμίσου και την κουμπαριά
και ρίξε την στο Ναι.

Και για να μην ξεχνιόμαστε: Μαυρίστε τους δυο μεγάλους!

Posted in Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , | 82 Σχόλια »