Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σοφοκλής Βενιζέλος’

Πριν από 60 χρόνια: Ο Μποστ και τα εμβόλια

Posted by sarant στο 17 Σεπτεμβρίου, 2021

Tο ιστολόγιο αγαπάει τον Μποστ και του έχει αφιερώσει αμέτρητα άρθρα, σε πολλά από τα οποία θυμόμαστε (οι παλιότεροι) ή γνωρίζουμε (οι νεότεροι) γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας μέσα απο γελοιογραφίες του Μποστ. Στην αρχή, τα άρθρα αυτά είχαν γενικό τίτλο «Πριν από 50 χρόνια…», μετά «Πριν από 55 χρόνια…», αλλά τα χρόνια περνάνε και το ιστολόγιο συνεχίζει να εκπέμπει, οπότε πέρσι εγκαινιάσαμε μια νέα χρονολόγηση, τη σειρά «Πριν από 60 χρόνια». Το καλοκαίρι παραμέλησα τις δημοσιεύσεις αυτές κι έτσι το προηγούμενο, ένατο σκίτσο της σειράς το δημοσιεύσαμε πριν από 3 μήνες -εδώ.

Το σημερινό άρθρο θα ταίριαζε καλύτερα την προηγούμενη Παρασκευή, αφού τότε συμπληρώνονταν ακριβώς 60 χρόνια από την πρώτη του δημοσίευση αλλά δεν χάνει την «επικαιρότητά» του μια και το θέμα των εμβολίων εξακολουθεί να είναι επίκαιρο και δυστυχώς θα είναι, μαζί με τον κορονοϊό, για καιρό ακόμα. Βέβαια, σε άλλα εμβόλια αναφερόταν ο Μποστ, αλλά αυτό είναι φανερό οπότε δεν μπορεί κανείς να με κατηγορήσει για… κλικοθηρία.

Το σκίτσο δημοσιεύτηκε την Κυριακή 10 Σεπτεμβρίου 1961 στην Ελευθερία, με την οποία συνεργαζόταν ο Μποστ (από το 1960 έως το 1963).

Εβδομάς εμβολίων είναι ο τίτλος και ο Μποστ συνδυάζει δυο γεγονότα που απασχολούσαν την επικαιρότητα: ένα σκάνδαλο με εισαγωγές εμβολίων και τις διεργασίες στον χώρο του Κέντρου, που τις παρομοιάζει με τον διεμβολισμό του Κόμματος Φιλελευθέρων από το ΚΕΑ του στρατηγού Γρίβα.

Έτσι κάνει λογοπαίγνιο ανάμεσα στον εμβολιασμό και στον διεμβολισμό -αν δεν κάνω λάθος πριν από μερικά χρόνια, η σημερινή υφυπουργός Δομνα Μιχαηλίδου υπουργός Νίκη Κεραμέως είχε μιλήσει για «εμβολιασμό σκάφους από τουρκικό πολεμικό» ή κάτι τέτοιο, αλλά περιέργως δεν βρίσκω ιχνος του περιστατικού στο γκουγκλ (ή μάλλον όχι και τόσο περιέργως, αφού τώρα οι αναφορές σε «εμβολιασμό» είναι αμετρητες).

Να τα πάρουμε με τη σειρά. Την προηγούμενη εβδομάδα είχε έρθει στην επιφάνεια ένα σκάνδαλο εισαγωγής εμβολίων με φουσκωμένο κοστολόγιο, επί σειρά ετών. Ο αρμόδιος υφυπουργός Κοιν. Προνοίας Ιωάννης Ψαρρέας αναγνώρισε μεν το σκάνδαλο αλλά προσπάθησε να το υποβαθμίσει αφού, όπως είπε, τα παράνομα υπερκέρδη ανέρχονταν μόνο σε εκατοντάδες χιλιάδες δραχμές.

O Μποστ εκμεταλλεύεται δεόντως το επώνυμο του υπουργού για λογοπαίγνια. Έτσι, στο φύλλο της εφημερίδας που κρατάει ο Πειναλέων (νομίζω ότι) διαβάζουμε: Ο κ. Ψαρέας τυρί σιγήν ιχθύος και θολώνη τα νερά, ενώ η μαμα-Ελλάς λέει ότι «δι’ αυτούς τους καρχαρέας επρονόει δύο έτη ο προστάτης των Ψαρέας».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Λογοπαίγνια, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 53 Σχόλια »

Παίζει μπριτζ ο σμπίρος;

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2011

Οι ελληνικές λέξεις που αρχίζουν από σμπ- είναι μετρημένες στα δάχτυλα: σμπαράλια, σμπάρο και σμπίρος (δεν θα μετρήσουμε το σμπρώχνω). Και οι τρεις αυτές οι λέξεις είναι δάνεια, από τα ιταλικά (ή τα ενετικά), αν και για μία από αυτές υπάρχει η άποψη ότι είναι απώτερης ελληνικής αρχής, οπότε πρόκειται για αντιδάνειο. Τη λέξη αυτή έτυχε να την κουβεντιάζω σε μια συζήτηση με φίλους χτες-προχτές, οπότε σκέφτηκα να σας αφηγηθώ την ιστορία της, μια και έχει ετυμολογικό ενδιαφέρον.

Πρόκειται για τον σμπίρο, λέξη περιφρονητική σήμερα, σχεδόν βρισιά. Όπως είπαμε, είναι δάνειο από τα ιταλικά. Στο Μεσαίωνα και στην Αναγέννηση sbirro λεγόταν στις ιταλικές πόλεις-κράτη ο αστυνομικός υπάλληλος που μεριμνούσε για την τήρηση της τάξης περιπολώντας στους δρόμους με την κοκκινωπή του στολή. Γρήγορα η λέξη, και μέσα στην Ιταλία, αλλά και έξω από αυτήν όπου διαδόθηκε ως δάνειο, αποκτά αρνητικές σημασίες: δηλώνει τα πρωτοπαλίκαρα, τους μπράβους των ισχυρών που αναλαμβάνουν να διεκπεραιώνουν βρομοδουλειές. Κάπως έτσι περνάει και στα ελληνικά, όπου όμως η λέξη, ακόμα κι όταν σήμαινε τον αστυνομικό, είχε εξαρχής μειωτική χροιά, περισσότερο σήμαινε τον μυστικό αστυνομικό, τον χαφιέ· σήμερα, η λέξη απαντά σχεδόν αποκλειστικά με τη σημασία «μπράβος, τσιράκι» (το λεξικό Μπαμπινιώτη δίνει ως πρώτη σημασία το «αστυνομικός», ενώ το ΛΚΝ δεν έχει τη λέξη, περιέργως).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Χαρτοπαίγνιο | Με ετικέτα: , , , , , , | 150 Σχόλια »